اجلاس سران سازمان همكاري شانگهاي (SCO) در حالي سيزدهمين دوره خود را در بيشكك پايتخت قرقيزستان به پايان برد كه دكتر حسن روحاني در اولين سفر خارجي خود در مقام و كسوت رييس جمهوري اسلامي ايران در اين اجلاس حضور يافت. رييس جمهور كشورمان توانست علاوه بر حضور در اجلاس، رايزني هاي گسترده اي را در حاشيه اين اجلاس و در طول دو روز با سران كشورهاي منطقه و كشورهاي عضو سازمان نظير قزاقستان، قرقيزستان، تاجيكستان، افغانستان، هند، مغولستان و روسيه و چين انجام دهد.
حجت الاسلام و المسلمين حسن روحاني در آخرين ديدار خود، عصر روز گذشته در ديدار با ولاديمير پوتين رييس جمهور روسيه، مسايل دوجانبه، منطقه اي و بين المللي را مورد بررسي قرار دادند. روحاني در اين ديدار در گفت و گو با پوتين تصريح كرد: در شرايط حساس منطقه به ويژه خاورميانه هر چقدر مشورت ها بيشتر باشد مي تواند به حل مسايل كمك كند. وي افزود: روسيه در اين زمينه قدم هاي مهمي را در گذشته برداشته و امروز فرصت بيشتري فراهم است تا گام هاي موثرتري را برداريم. روحاني در ادامه به ابتكار روسيه در خصوص بحران سوريه اشاره كرد و اظهارداشت: ابتكار روسيه در اين بحران و همچنين قدم هايي كه دولت سوريه برداشته است، اميدي به وجود آورده كه از جنگ جديد جلوگيري شود.
همچنين رييس جمهوري روسيه نيز در اين ديدار، جمهوري اسلامي ايران را براي روسيه همسايه اي بسيار خوب و مهم توصيف كرد و گفت: تهران و مسكو مي توانند در زمينه هاي مختلف و در چارچوب همكاري هاي منطقه اي، دوجانبه و بين المللي از جمله سازمان همكاري شانگهاي فعاليت هاي مشترك بيشتري انجام دهند. پوتين افزود: روسيه همكاري هاي مشترك وسيعي را با ايران دنبال مي كند و خواستار گسترش و تعميق روابط و همكاري ها هستيم.
سازمان همكاري شانگهاي اگرچه در اهداف اوليه با موضوع حل و فصل مسايل امنيتي و مرزي ميان چين و روسيه تشكيل شد اما بعدها با ورود ساير كشورها كاركرد اقتصادي نيز پيدا كرد.
اين سازمان، در سال ۲۰۰۱ توسط رهبران چين، روسيه، قزاقستان، قرقيزستان، تاجيكستان و ازبكستان پايه‌گذاري شد. سازمان همكاري شانگهاي در حقيقت تركيب جديد سازمان شانگهاي ۵ است كه در سال ۱۹۹۶ تأسيس شده بود، ولي نام آن پس از عضويت ازبكستان به سازمان همكاري شانگهاي تغيير داده شد. علاوه بر اعضاي اصلي، ابتدا مغولستان در سال ۲۰۰۴ و يك سال بعد ايران، پاكستان، و هند و افغانستان بعنوان عضو ناظر به اين سازمان ملحق شدند. اما اين سازمان بعدها و به ويژه در دهه اول عمر خود يعني سال هاي ۲۰۰۱ به بعد با عنوان سازمان همكاري شانگهاي به دليل امنيتي شدن فضاي بين المللي و حضور كشورهاي آسياي مركزي در آن و نقش آنها در افغانستان و فعال تر شدن چين و روسيه در موضوعات مهم بين المللي، نقشي سياسي و امنيتي خود را احيا كرد.
جمهوري اسلامي ايران به عنوان عضو ناظر طي سال هاي اخير تلاش كرده تا نقش خود را در معادلات منطقه اي و بين المللي افزايش دهد. بر همين اساس و به تبع رويكردي كه دولت تدبير و اميد براي سياست خارجي تعريف كرده است، جمهوري اسلامي ايران بايستي نقشي موثر در سازمان هاي منطقه اي و بين المللي داشته باشد كه چنين نقشي مي تواند در سازمان همكاري شانگهاي ايفا گردد. در اين زمينه، دكتر حسن روحاني در ديدار با مقامات كشورهاي روسيه و چين تلاش كرد تا در موضوع سوريه و حمايت از طرح روس ها، به اجماع سازي بين المللي مبني بر حمايت از گفت و گوهاي سياسي كمك كند كه اين امر در بيانيه نهايي اجلاس نيز تبلور يافت. بر اساس اين اعلاميه، رهبران كشور‌هاي عضو سازمان همكاري شانگهاي خواستار بكارگيري راههاي ديپلماتيك بر اساس معيار‌هاي سازمان ملل متحد براي حل بحران سوريه شدند.
در نهايت، نتايج اجلاس سازمان همكاري شانگهاي در بيشكك را مي توان در حركت اين سازمان به سمت بسط همكاري منطقه اي و كمك به حل بحران ها خلاصه كرد. براين مبنا، جمهوري اسلامي ايران بعنوان يك بازيگر مهم منطقه اي همواره تلاش داشته است تا با ايفاي نقش مثبت و موثر در معادلات منطقه اي و بين المللي حضور پر رنگي داشته باشد كه به نظر مي رسد، در وضعيت كنوني و با توجه به وقوع بحران سوريه و موضوع دستيابي جمهوري اسلامي ايران به فناوري صلح آميز هسته اي، سازمان هايي همچون سازمان همكاري شانگهاي مي توانند محلي براي رويش رويكرد چندجانبه گرايي و گفت و گوهاي سازنده ميان كشورها باشند و از اين منظر نيز اين سازمان مي تواند نقطه آغازي براي سياست خارجي دولت تدبير و اميد در جهت بسط گفتمان اعتدال در حوزه هاي منطقه اي و بين المللي تفسير گردد.
از سهراب انعامي
تحقيق**۲۰۴۰**۱۳۵۸