درياچه اروميه به عنوان يكي از ۵۹ ذخيره گاه هاي بيوسفري كره زمين در شمال ايران اسلامي و در بين دو استان آذربايجان غربي و آذربايجان شرقي قرار گرفته كه از ۱۷ سال پيش ارتفاع آب آن افزون بر هفت و نيم متر كاهش يافته است.
با اين كاهش، هم اكنون ۷۰ درصد از پهنه آبي درياچه اروميه به شوره زار تبديل شده كه با ادامه روند فعلي، پيش بيني مي شود در سه تا پنج سال آينده آب آن به كلي خشك شده و افزون بر ۱۰ ميليارد تن نمك در پهنه اين درياچه باقي بماند
درياچه اروميه با پنج هزار كيلو متر مربع وسعت، گنجايش ۳۵ ميليارد متر مكعب آب را دارد كه از رودخانه هاي استان هاي كردستان، آذربايجان غربي و آذربايجان شرقي و چشمه هاي جوشان كف دريا تامين مي شود.
در سال هاي اخير ، بر اثر كاهش نزولات آسماني، بهره برداري بي رويه از آب هاي سطحي و زير زميني، ساخت سدهاي مخزني، افزايش دماي هوا و تبخير بيش از حد، با بحران كم آبي رو به رو شده كه هر سال اين روند تشديد شده است.
حوزه آبريز درياچه اروميه افزون بر ۵۱ هزارو ۸۷۶ كيلو متر مربع برآورد مي شود كه در استان هاي آذربايجان غربي، آذربايجان شرقي و كردستان قرار گرفته است.
پتانسيل آبي براي تغذيه درياچه اروميه حدود هفت ميليارد متر مكعب در سال هاي پرآبي بوده كه همه ساله اين ميزان آب به درياچه وارد و در همين ميزان نيز تبخير مي شد كه تراز ارتفاع آن معمولا بدون تغيير باقي مي ماند.
در ۱۷ سال گذشته كه روند خشكي آب درياچه اروميه آغاز شده در برخي از سال ها حتي ۵۰۰ ميليون متر مكعب نيز آب به آن وارد نشده در حالي كه ميزان تبخير شديدتر شده است.
با توجه به اهميت زيست محيطي درياچه اروميه و نقش آن در تلطيف هوا ، خشك شدن اين پهنه آبي مخاطرات زيست محيطي زيادي را نه تنها براي استان هاي ساحلي ، بلكه براي ايران و حتي كشورهاي همجوار خواهد داشت .
برجاي ماندن ۱۰ ميليارد تن نمك خطر بالقوه اي است كه در صورت انتشار به صورت ريزگردها، مي تواند زندگي انسان ها، حيوانات و كشاورزي كشور تا شعاع ۵۰۰ كيلو متري را دچار اختلال هاي شديد كند.
براي احياي درياچه اروميه گرچه طرح ها و اعتباراتي تصويب و ابلاغ شده است ولي به اعتراف خود مسوولين تا كنون هيچ يك از طرح ها منجر به آبرساني نشده ، در حالي كه روند خشكي درياچه اروميه روز به روز تشديد شده است.
كارشناسان محيط زيست معتقدند نجات درياچه اروميه از شرايط بحران، نيازمند يك عزم جدي و همت بلندي است كه امروز در دولت تدبير و اميد ديده مي شود.
مسوولين بر اين باورند تا مديران استاني و كشوري به اين موضوع به عنوان يك موضوع مهم و استراتژيك توجه نكنند و برنامه هاي تدوين شده عملياتي نشوند، علاجي براي بحران درياچه وجود نخواهد داشت.
كارشناسان مي گويند: اكنون كه رييس جمهوري در راستاي احياي درياچه اروميه با عزم جدي وارد عمل شده است تمام بخش ها براي اجراي اين كار مهم و اساسي بايد به ميدان بيايند.
مديركل حفاظت محيط زيست آذربايجان غربي در باره بحران آبي درياچه اروميه گفت: حل بحران اين درياچه نيازمند يك عزم ملي و همگاني است و در اين ميان نبايد كسي خود را كنار بكشد زيرا عواقب نابودي درياچه دامنگير ميليون ها انسان در ايران خواهد شد.
حسن عباس نژاد، تغييرات اقليمي و كاهش نزولات آسماني را علت عمده نابودي درياچه اروميه اعلام كرد و اظهار داشت: خشك شدن درياچه اروميه تبعات بسيار ناخوشايند زيست محيطي را در پي خواهد داشت كه لازم است اقدامات لازم براي احياي آن صورت گيرد.
وي عامل انساني شامل ساخت سدها، توسعه صنايع و افزايش كشت آبي و پديده شهرنشيني را موجب خشك شدن درياچه اروميه دانست و ياد آور شد: عوامل طبيعي ، همراه با عوامل انساني، نابودي سريع درياچه اروميه را پديد آورده است.
وي ادامه داد: آب درياچه اروميه از روان آب هاي ۲۱ رودخانه دايمي و ۳۹ رودخانه فصلي، بارش هاي مستقيم و سفره هاي زير زميني تامين مي شود كه در ۳۰ سال اخير به دليل كاهش نزولات آسماني، منابع آب آن به شدت كاهش يافته است.
عباس نژاد گفت: بهره برداري هاي بي رويه از آب هاي سطحي و زير زميني براي مصارف كشاورزي، صنعتي و شرب شهري، موجب شده تا حق آبه درياچه اروميه در حد اكولوژيكي تامين نشده و اين زيست بوم ارزشمند طبيعي با بحران شديد آبي رو به رو شود.
مديركل حفاظت محيط زيست آذربايجان غربي گفت: استان هاي آذربايجان شرقي و كردستان ، به رغم تعهداتي كه داشتند، نسبت به تامين حق آبه درياچه اروميه اقدامي نكرده اند و تنها آبي كه به سوي درياچه اروميه رهاسازي شده از آذربايجان غربي بوده است.
وي گفت: هم اكنون تراز آب درياچه اروميه ۶۶ / ۱۲۷۰ متر از سطح آبهاي آزاد است كه افزون بر چهار متر از سطح اكولوژيكي و بيش از ۵/۷ متر از تراز دراز مدت پايين تر است.
مدير كل حفاظت محيط زيست آذربايجان غربي ياد آور شد : با بروز خشك سالي ها و كاهش شديد آب درياچه اروميه حيات وحش موجود در جزاير و سواحل درياچه اروميه نيز دچار مخاطره شده كه با انتقال دستي آب فعلا وضعيت حيات وحش در جزاير ۹ گانه نسبتا مطلوب است.
عباس نژاد افزود: هم اكنون طرح هايي براي انتقال حوزه به حوزه آب در آذربايجان غربي در حال اجراست كه بايد حتما بايد آب استحصالي به درياچه وارد شود.
وي بهره برداري بي رويه از آب هاي زير زميني را يكي از عوامل مهم خشك شدن درياچه اروميه دانست و اضافه كرد: در زمان حاضر افزون بر سه برابر آبي كه سالانه در سفره هاي زير زميني جمع مي شود ، براي مصارف كشاورزي برداشت مي شود كه بايد اين روند نيز متوقف شود.
عباس نژاد اظهار كرد: افزايش كشت آبي را يكي از عوامل مهم و موثر در كاهش ارتفاع آب درياچه اروميه عنوان كرد و اظهار داشت: ۵۰ سال پيش حدود ۲۰۰ هزار هكتار كشت آبي در حوزه آبريز درياچه اروميه وجود داشت كه هم اكنون به ۶۰۰ هزار هكتار افزايش يافته است.
مديركل حفاظت محيط زيست آذربايجان غربي ياد آور شد: بر اساس پيش بيني ها با ادامه روند فعلي توسعه كشت آبي، آذربايجان غربي در سال ۱۴۰۰ به سه برابر زمان فعلي نياز به آب خواهد داشت كه بايد از هم اكنون برنامه ريزي لازم در اين خصوص صورت بگيرد.
عباس نژاد گفت: بررسي هاي كارشناسي نشان مي دهد در صورت خشك شدن درياچه اروميه پديده هايي از قبيل ، افزايش نمك و مواد شيميايي معلق در هوا ، تغيير زمانبندي فصل ها، كاهش دوره زراعت به واسطه افزايش دما و افزايش روزهاي بدون باران حتمي و اجتناب ناپذير خواهد بود.
وي اظهار كرد: افزايش بيماري هاي تنفسي، افزايش انواع سرطان ها و سقط جنين و بروز انواع بيمارها در انسان، حيوانات و گياهان، شيوع بيماري هاي چشمي، كاهش حاصلخيزي زمين هاي كشاورزي، برهم خوردن تعامل كمي و كيفي آبهاي زيرزميني منطقه و ضررهاي اقتصادي غير قابل جبران نيز از ديگر پيامدهاي محتوم خشكي درياچه اروميه است.
مديركل محيط حفاظت زيست آذربايجان غربي افزود: حركت ذرات نمك معلق در هوا به شهرها، روستاها و اراضي اطراف، كاهش سريع سطح آب هاي زيرزميني در دشت هاي منطقه، كوچ مردم روستاها و شهرهاي اطراف درياچه اروميه به ساير مناطق كشور نيز از چالش هاي موجود در خصوص وضعيت درياچه اروميه هستند.
عباس نژاد اضافه كرد: عدم تامين اعتبارات مصوب و اجرا نشدن پروژه هاي اولويت دار، عدم همكاري كشاورزان در جهت كاهش مصرف آب زراعي، روند احياي درياچه اروميه را با مشكل اساسي رو به رو كرده و شدت خشك شدن آن را افزايش داده است.
رييس مطالعات آب منطقه اي آذربايجان غربي نيز در اين باره گفت: آب ورودي به درياچه اروميه از رودخانه ها تا پايان مرداد ماه يك ميلياردو ۳۶۴ ميليون متر مكعب بوده كه در مقايسه با نياز واقعي اين درياچه رقم بسيار ناچيزي است.
مهرنگ دوستي رضايي افزود: از اين ميزان تنها ۱۲۸ ميليون متر مكعب از سوي آذربايجان شرقي رهاسازي شده و بقيه از رودخانه هاي آذربايجان غربي تامين شده است.
وي گفت: استان هاي آذربايجان شرقي و كردستان تا كنون به تعهد خود در قبال رها سازي حق آبه درياچه اروميه عمل نكرده اند و آذربايجان غربي نمي تواند به تنهايي علاوه بر سهم خود سهم ساير استان ها را نيز تامين كند.
دوستي رضايي، نياز زيست محيطي درياچه به آب هاي روان را ۱/۳ ميليارد متر مكعب در سال اعلام كرد و افزود: اين نياز آبي در حالي است كه امسال فقط يك سوم آب تعهد شده به درياچه وارد شده است.
وي افزود : بر اثر تامين نشدن آب مورد نياز، سطح آب درياچه اروميه نسبت به مدت مشابه سال فبل ۲۸ سانتيمتر پايين تر رفته است.
دوستي رضايي گفت: از آغاز خشكسالي تا كنون افزون بر ۲۷ ميليارد متر مكعب از آب درياچه تبخير شده كه براي رسيدن به حد اكولوژيكي به ۱۵ الي ۱۶ ميليارد متر مكعب آب نياز دارد.
وي ياد آور شد: گرچه بارندگي هاي امسال استان نسبت به پارسال ۳۰ درصد و نسبت به مدت مشابه دراز مدت با هشت درصد افزايش به ۲۹۷ ميلي متر رسيده با اين حال روان آب توليدي نسبت به سال گذشته ۳۶ درصد كاهش يافته است.
وي با اشاره به تعدد چاه هاي آب موجود در حوزه درياچه اروميه افزود: طبق آمار هاي موجود تا سال ۸۲ حدود ۵۰ هزار حلقه چاه عميق و نيمه عميق در حوزه آبريز درياچه اروميه وجود داشت كه در سال ۸۷ به بيش از ۶۰ هزار حلقه افزايش يافت.
نماينده مردم اروميه در مجلس شوراي اسلامي نيز گفت : احياي درياچه اروميه يكي از ضرورت هاي اساسي آذربايجان غربي و زيربناي توسعه پايدار منطقه است.
نادرقاضي پور افزود: نجات اين درياچه و طبيعت زيباي آن، علاوه بر آنكه مخاطرات زيست محيطي منطقه را از بين مي برد در توسعه صنعت گردشگري استان هاي همجوار نقش اساسي و تعيين كننده خواهد داشت.
وي نجات درياچه اروميه را يك وظيفه ملي خواند و ياد آور شد: مسوولان كشوري، استان هاي همجوار و نمايندگان مردم در مجلس، بايد نهايت تلاش خود را به كار گيرند تا اين زيست بوم بي نظير از بين نرود.
قاضي پور خشك شدن درياچه اروميه را فاجعه بار توصيف كرد و اظهار داشت: هنوز كه اين درياچه به طور كامل خشك نشده مردم بسياري از روستاهاي حاشيه درياچه اروميه، خانه و كاشانه و زمين هاي زراعي خود را ترك كرده و آواره شهرها شده اند.
قاضي پور ياد آور شد: برآوردهاي انجام شده نشان مي دهد در صورت خشك شدن درياچه اروميه افزون بر سه ميليون نفر در استان هاي آذربايجان غربي و آذربايجان شرقي مجبور به مهاجرت خواهند شد.
عضو كميسيون صنايع و معادن مجلس، قضيه انتقال آب ارس به درياچه اروميه را عوام فريبي دانست و افزود: برخي ها به دنبال اين هستند كه به بهانه خشك شدن درياچه اروميه، آب انتقالي را براي مصارف كشاورزي به ساير استان ها از جمله آذربايجان شرقي منتقل كنند.
قاضي پور با تاكيد بر ضرورت پيگيري و جلوگيري از خشك شدن درياچه اروميه توسط دولت جديد، اظهار كرد: دكتر روحاني رئيس جمهور محترم قول هاي مساعدي براي حل مساله درياچه اروميه داده اند كه در اين راستا منتظر عملكرد دولت در آينده نزديك هستيم.
گزارش از طاهره نويد آرين
۷۱۲۵/۵۸۳/ ۱۵۳۹