***ريزگردها
در سال ۱۳۸۳ فقط سه استان كشورتحت تاثير پديده ريزگردها بوده در حالي كه اكنون ۲۳ استان درگير اين پديده شده اند بنابراين مي توان از ريزگردها به عنوان مهمترين چالش زيست محيطي كشور نام برد .
گرد و غبار به عنوان پديده اي نوظهور چند سالي است گريبانگير ايران و كشورهاي منطقه شده است. بيش از ۹۰ درصد منشا گرد و غبار خارجي است كه كشور عراق بيشترين سهم را در اين زمينه دارد . تاكنون اقدامات زيادي براي كاهش گرد و غبار در ايران و كشور عراق انجام شده كه درختكاري ، تامين حقابه تالاب ها و جلوگيري از گسترش پديده بيابان زايي برخي ازاين اقدامات است.
وجود ميزان ريزگردها در برخي از استان ها همچون استان مركزي نيز افزايش يافته كه براساس برخي گزارشها منشا داخلي نيز دارد و علت آن خشك شدن تالاب ها و ايجاد كانون هاي بحراني است.
راه حل اساسي براي مقابله جدي و پيشگيري كامل از بروز پديده ريزگردها اجراي طرح جامع مقابله با ريزگردها در كشور عراق است و در ايران نيز اقدامات ملي براي مقابله با بيابان زايي در استان هايي كه كانون گرد و غبار هستند بايد مورد توجه وزارت جهاد كشاورزي و وزارتخانه هاي ديگر قرار گيرد.
***درياچه اروميه
شرايط درياچه اروميه مناسب نيست واكنون ۶۰ درصد اين درياچه از بين رفته و خشك شده است. نجات درياچه اروميه نيازمند يك عزم ملي از سوي تمام دستگاه هاي متولي است در غير اين صورت به زودي شاهد از بين رفتن و خشك شدن تمام آن خواهيم بود.
در فصول بارندگي ( پاييز و زمستان ) وضعيت درياچه تا حدودي بهبود يابد اما بعد از گذشت اين دو فصل وضعيت دوباره به حالت وخيم باز مي گردد بنابراين بايد به وضعيت اين درياچه رسيدگي شود .
براساس برنامه جامع مديريت تالاب ها ، حقابه سالانه درياچه اروميه ۱ /۳ ميليارد متر مكعب در نظر گرفته شده و متولي تامين آن وزارت نيرو است اما متاسفانه تاكنون وزارت نيرو به تعهد خود كامل عمل نكرده است.
وزارت نيرو در سال ۹۱ فقط ۲ /۱ ميليارد مترمكعب حقابه درياچه اروميه را تامين كرده است كه با توجه به وضعيت درياچه رقم قابل توجهي نيست.
انتقال آب حوضه به حوضه براي نجات درياچه اروميه از ضروريات است اما اجراي اين طرح زمانبر است در حالي كه وضعيت درياچه در شرايطي نيست كه بتوان زمان را از دست داد. بايد براي رفع بحران درياچه اروميه راه حل هاي سريع و كوتاه مدت را به كاربرد .
درياچه اروميه در شمال غربي ايران و در ميان دو استان آذربايجان شرقي و آذربايجان غربي قرار گرفته است . درياچه اروميه بزرگ‌ ترين درياچه شور داخل ايران و دومين درياچه آب شور دنياست.
درياچه اروميه داراي ۱۰۲ جزيره است كه همه آنها از سوي سازمان آموزشي ،علمي و فرهنگي سازمان ملل متحد ( يونسكو) به عنوان اندوخته طبيعي جهان به ثبت رسيده است.
***آلودگي هواي شهرهاي بزرگ
آلودگي هوا يكي از مهمترين معضلات شهرهاي بزرگ است. آلودگي هوا عبارت است از وجود هر نوع آلاينده اعم از جامد، مايع و گاز در هوا به مقدار و در مدت زماني كه كيفيت زندگي را براي انسان و ديگر جانوران به خطر اندازد و يا به آثار باستاني و اموال خسارت وارد آورد.
منابع عمده آلودگي هوا در شهرهاعبارتند از وسايل نقليه موتوري ،صنايع ، سوخت هاي فسيلي، تغييرات جوي و وقايع هواشناسي خاص.
آلودگي هوا در كل كشور وجود دارد كه روز به روز بر تعداد اين شهرها اضافه مي شود و شهرهاي اصفهان، مشهد، تبريز، اراك، كرج، اهواز و تهران آلوده ترين شهرهاي كشور هستند.
در حال حاضر تهران نمره يك آلوده ترين شهر دنيا را به خود اختصاص داد.عوامل مختلفي در آلودگي هواي كلان شهرها نقش دارند كه صنايع آلاينده يكي از مهمترين اين عوامل است زيرا سهم صنايع در آلايندگي هوا حدود ۴۰ درصد است.
البته سازمان حفاظت محيط زيست برنامه مدوني در زمينه كاهش صنايع آلاينده تعريف كرده است كه به دنبال اجراي اين برنامه ها در چهار سال اخير تعداد واحدهاي صنايع آلاينده از ۴۲۰۰ به ۲۷۰۰ واحد كاهش يافته است اما اين مسير نياز به بازنگري ويژه دارد.
براساس گزارش هاي اعلام شده، ۸۰ درصد آلودگي هوا در كلان شهرها به دليل تردد خودروهاي فاقد معاينه فني است از اين رو بايد معاينه فني خودروها براساس اصول انجام شود و مدت زمان معاينه فني نيز كاهش يابد.

*** پديده خشكسالي
پديده خشكسالي داراي عوامل متعدد موثري از جمله بي توجهي به حفظ محيط زيست، تغييرات آب و هوا، دخالت نادرست انسان و اجراي برنامه هاي توسعه اي بدون توجه به مسايل زيست محيطي است .
خشكسالي را نتيجه يك سري فعل و انفعالات در جهان مي دانند. آنچه مردم از خشكسالي مي شناسند كمبود آب و نبود بارندگي است. منابع آب شيرين درجهان محدود و درحدود ۲ تا ۵/۲ درصد كل آب ها است و از اين مقدار ۲ صدم درصد درمحدوده جغرافيايي ايران قرار گرفته است كه البته از پراكنش خوبي برخوردار نيست.
در ايران مناطقي با بارندگي خوب و مناطقي با بارندگي كم وجود دارد ولي به طور كلي ايران در منطقه خشك واقع شده است. بيش از يك دهه است كه در ايران با مسايل خشكسالي رو به رو هستيم و هرچه جلوتر مي رويم تبعات آن بيشتر مي شود.
بخش كشاورزي مصرف كننده عمده آب در كشور است و بيش از ۹۰ درصد ميزان آب در كشور صرف توليدات كشاورزي مي شود كه رقم كمي نيست.
***خشك شدن تالاب ها
مهمترين چالش تالاب ها تامين حق آبه آنها است كه نه تنها ايران بلكه دنيا با آن مواجه است . البته مديريت تالاب ها فقط در محدوده جغرافيايي و سياسي يك كشور نمي گنجد بلكه يك مساله فرامرزي است.
ارزش اقتصادي تالاب ها در دنيا ۹ /۴ تريليون دلار تخمين زده مي شود كه ثروت زيادي است بنابراين بايد در حفظ و نگه داري آنها تلاش كنيم.
تالاب ها نيازمند يك مديريت يكپارچه براي حفاظت از آنها هستند زيرا اين اكوسيستم هاي طبيعي حافظ تنوع زيستي ، ذخاير ژنتيكي و بكرترين و جذاب ترين محيط هاي طبيعي و يك سپر دفاعي در مقابل سيلاب ها هستند.
توجه به توسعه زيرساخت ها يكي از راهكارهاي حفظ تالاب ها است به عنوان مثال احداث پالايشگاه ها ، خطوط انتقال نفت و گازو احداث سد در شعاع تالاب ها بايد بررسي شود از اين رو هر گونه تغييري در حوضه تالاب ها بايد متناسب با شرايط اين اكوسيستم انجام شود.
ايران در ۴۰ سال قبل پايه و اساس حفاظت از تالاب ها را در قالب كنوانسيون رامسر پايه ريزي كرد بنابراين نگاه بين المللي به اين موضوع در كشور ما وجود دارد پس بايد تلاش كنيم تا پيشرو بودن خود در اين زمينه را حفظ كنيم.
بر اساس قانون برنامه پنجم توسعه ، دولت مكلف شده است كه برنامه هاي ساماندهي تالاب هاي مهم كشور را تهيه كند از اين رو تهيه برنامه هشت تالاب در دستور كار قرار گرفت، اما تاكنون برنامه تالاب اروميه ، هورالعظيم ، هامون و پريشان به پايان رسيده است.
علمي (۵)**۱۳۵۴**۱۵۹۹