سال ۲۰۱۳ براي جامعه تركيه سال بروز تضادها و تناقض ها و معضل هويت اصلي حزب حاكم عدالت و توسعه و در نتيجه بروز اعتراض ها و گسترش ناآرامي ها و دو قطبي شدن جامعه تركيه پس از گذشت بيش از ۱۰ سال از دوران اقتدار دولت رجب طيب اردوغان بود، در حالي كه مردم تركيه و برخي از كشورهاي منطقه اميدهايي براي تجربه دولت اردوغان بسته بودند.
با آغاز سال ۲۰۱۳ ميلادي و همزمان با تحولات در كشورهاي عربي و شمال آفريقا ، سياست هاي داخلي و خارجي تركيه نيز با تغيير نسبت به گذشته، زمينه نشديد تضادهاي ميان علوي ها و سني ها ، كردها و ترك ها، سكولارها و مذهبگرايان را فراهم آورد و جامعه تركيه را به دو قطب هواداران اردوغان و مخالفان وي تبديل كرد.
هفته گذشته در شرايطي كه اعتراض ها به سياست هاي داخلي و خارجي تركيه در شهرهاي استانبول، آنكارا ، ازمير و آنتاكيه دوباره آغاز شد، مخالفان كرد و پ.ك.ك نيز از روند مذاكرات صلح دولت آنكارا با عبدالله اوج آلان رهبر زنداني پ.ك.ك ابراز شكايت كرده و جميل باييك يكي از سردمداران پ.ك.ك اعلام كرد كه به علت تعلل دولت آنكارا در اجراي خواسته هاي كردها ، خروج عناصر پ.ك.ك از خاك تركيه متوقف شده است.
وي گفت: اگر دولت تركيه به عناصر پ.ك.ك حمله كند ، پ.ك.ك از حق دفاع مشروع از خود استفاده خواهد كرد.
در مقابل، بكر بوزداغ معاون نخست وزير تركيه به اظهارات سران پ. ك. ك درباره توقف خروج افراد مسلح اين گروه از خاك تركيه، واكنش نشان داد و با بيان اينكه تركيه به مبارزه با تروريسم ادامه مي دهد، به طرف كرد خود پاسخ گفت.
از سوي ديگر سياست هاي خصمانه تركيه عليه سوريه و نامگذاري پلي بر روي تنگه بسفر به عنوان سلطان سليم نيز زمينه هاي تشديد اختلافات ميان ترك هاي سني با علويان را تشديد كرده است.
تشديد تظاهرات ضد دولتي در شهرهاي بزرگ، بويژه با آغاز سال تحصيلي جديد در دانشگاهها ، احتمال از سرگيري درگيرها ميان نظاميان و عناصر پ.ك.ك و نارضايتي هاي علويان از سياست هاي يكجانبه دولت اردوغان در حمايت از سني ها، مي تواند مشكلات عديده اي را براي دولت اردوغان به وجود آورد.
فرماني آلتون رييس بنياد اهل بيت تركيه در گفت و گو با خبرنگار ايرنا با محكوم كردن نامگذاري پلي بنام سلطان سليم گفت : سلطان سليم عثماني قاتل دهها هزار علوي است و علوي ها وي را يزيد دوم مي دانند و براي آنان قابل درك نيست كه چرا دولت اردوغان در حالي كه شعار دوستي و برادري مي دهد، چنين اقدامي را در دستور كار قرار داده است.
وي گفت : براي رفع اختلافات و زمينه سازي براي برادري ميان علوي ها و اهل سنت مي توانستند نام مولانا، دوستي ، برادري و يا حاجي بكتاش را به اين پل بدهند.
تحولات سوريه نيز تركيه را در سياست داخلي با دو مشكل اساسي رو به رو كرده است .
شاهين آلپاي از مفسران سياسي و نويسندگان برجسته تركيه در اين مورد مي گويد ، دولت اردوغان كه با سياست مردمسالاري به قدرت رسيد ، پس از گذشت ۱۰ سال به سياست اقتدارگرايي متوسل شد و از مردم فاصله گرفت.
وي گفت: بر اساس نظرسنجي هايي كه اخيرا انجام شده ، ۷۲ در صد از مردم تركيه با سياست هاي دولت اردوغان عليه سوريه مخالفند.
اين نويسنده تركيه اي اضافه كرد: جاه طلبي ها و من مي دانم ها موجب شده است كه دولت برغم آگاهي از مخالفت مردم، به سياست هاي سابق خود عليه دمشق همچنان ادامه دهد.
مخالفان دولت اردوغان عقيده دارند كه با تشديد بحران سوريه، تركيه بايد خود را براي بدترين سناريوهاي موجود در منطقه آماده كند كه همانا تجزيه احتمالي سوريه است. در اين صورت تماميت ارضي خود تركيه هم مورد تهديد قرار خواهد گرفت؛ مشكلي كه بيش از ۳ دهه دولت تركيه براي آن با كردها جنگيده است.
لاله كمال از تحليلگران تركيه معتقد است، حضور فزاينده آوارگان سوري در تركيه كه در حال حاضر تعداد آنها به حدود ۳۰۰ هزار نفر مي رسد، مي تواند در آينده تبديل به دردسري بزرگ براي تركيه شود.
او معتقد است، سالها بعد از پايان اين درگيري ها، دولت و مردم تركيه از اينكه وارد اين درگيري ها شده اند، پشيمان خواهند شد.
لاله كمال مي گويد، مشكل بزرگتر زماني آغاز خواهد شد كه دولت بشار اسد سقوط كند و درگيري هاي قومي در اين كشور آغاز شود.
از سوي ديگر انتخابات شهرداري ها و رياست جمهوري تركيه در سال ۲۰۱۴ ميلادي و انتخابات عمومي در سال ۲۰۱۵ در صورت ادامه تضاد ميان دو قطب جامعه مي تواند زمينه ساز تشديد رقابت ها و درگيري هاي سياسي در اين كشور باشد.
تركيه در سال ۲۰۱۳ به دليل نبود اجماع منطقي لازم فرصت تنظيم يك قانون اساسي جديد را از دست داد.
مطالبات آن دسته از اقشار مختلف مردم تركيه در زمينه حقوق و آزادي هايشان كه با سياست هاي دولت مخالفند، هر روز بيش از گذشته با مطالبات يكديگر يكي مي شود.
يكي از ابعاد ناآرامي هاي اجتماعي و بي اعتمادي سياسي مربوط به هويت حزب عدالت و توسعه است كه زماني خود را دمكرات ، زماني محافظه كار و زماني اسلامگرا از نوع ميانه رو معرفي مي كند و زمان ديگري به عنوان سني حنفي عمل مي كند.
اخيرا ترديدهاي كردها ، علوي ها و لائيك ها در مورد دمكرات بودن حزب حاكم افزايش يافته و كند شدن روند اصلاحات موجب تشديد بي اعتمادي به روند مذاكرات صلح كردهاي مخالف با دولت شده است.
مذاكرات صلح دولت تركيه با مخالفان كرد كه اميدهايي را براي حل و فصل اختلافات تاريخي ميان ترك ها و كردها در تركيه به وجود آورده بود، در اين روزها جاي خود را به ياس و اتهامات متقابل طرفين به يكديگر، مبني بر عدم پايبندي به وعده ها داده است.
اردوغان در واكنش به اعتراضات اخير ، معترضان را اقليتي افراط گرا و غارتگر خواند و تاكيد كرد كه قصد انصراف از اجراي طرح هاي دولتش را ندارد.
اين درحالي است كه طي سالهاي گذشته دولتمردان تركيه بسيار سعي كرده اند كه براي بحران هاي سياسي در خاورميانه و شمال افريقا ، نسخه اي بپيچند و رهنمود ارائه دهند.
بسياري از معترضان، به خودكامگي و اقتدار گرايي اردوغان معترضند و از عملكرد وي در عرصه سياست خارجي انتقاد مي كنند.
مخالفان اردوغان به مداخلات تركيه در امور داخلي سوريه و عراق اعتراض كرده اند و پذيرش استقرار موشك هاي پاتريوت ناتو و همچنين سيستم راداري سامانه موشكي ناتو در خاك كشورشان را نشانه همسويي و پيروي تركيه از سياست منطقه اي غرب مي دانند.
خاورم ** ۲۰۱۰ **۲۳۰//۱۷۷۰