سرگئي لاوروف وزير خارجه روسيه، روز دوشنبه هجدهم شهريور در كنفرانس خبري مشترك با وليد معلم وزير خارجه سوريه، در مسكو گفت كه در جريان ديدار با همتاي سوري اش، پيشنهاد كرد كه سوريه تسليحات شيميايي خود را به عنوان راهي براي جلوگيري از حمله نظامي در اختيار جامعه بين الملل قرار دهد.
وزير خارجه سوريه نيز ضمن پذيرش اين پيشنهاد، گفت: اين كار را براي حمايت از جان شهروندان و امنيت سوريه انجام مي‌دهيم.
جنجال بر سر تسليحات شيميايي سوريه پس از آن آغاز شد كه مخالفان دولت اين كشور و حاميان خارجي آن مدعي شدند كه در سي ام مرداد امسال، نيروهاي دولتي سوريه از تسليحات شيميايي براي سركوب مخالفان در منطقه غوطه در حومه دمشق استفاده كردند. ادعايي كه دولت سوريه آن را رد كرده است.
اين ادعا در حالي مطرح شد كه هنوز هيچ مرجع بين المللي و بي طرف، با ارايه مدارك و شواهد مستند آن را تاييد نكرده است.
با اين وجود كشورهاي مخالف دولت سوريه با برجسته سازي اين ادعا، كارزار سياسي و تبليغاتي گسترده اي را عليه دمشق به راه انداختند و از ضرورت اقدام نظامي عليه سوريه با هدف آنچه تنبيه و بازداشتن سوريه در استفاده از تسليحات شيميايي خواندند، سخن گفتند. پيش قراول اين كارزار، دولت آمريكا و برخي از متحدان منطقه اي آن بوده اند.
در اين ميان بسياري از كشورها و افكار عمومي در فضاي بين المللي، ضمن مخالفت با جنگ عليه سوريه، نسبت به عواقب انساني و امنيتي اين رخداد احتمالي هشدار دادند.
اين مخالفت ها به حدي بود كه حتي دولت انگلستان كه موافق اقدام نظامي عليه سوريه بود نتوانست از پارلمان اين كشور تاييديه حمله را دريافت كند و سرانجام مجبور به عقب نشيني شد.
كنار كشيدن برخي كشورها از كارزار جنگ عليه سوريه و مخالفت هاي جهاني با اين اقدام، باراك اوباما رييس جمهوري آمريكا را واداشت كه هفته گذشته از تصميم گيري يك طرفه در خصوص جنگ خودداري كند و براي كاهش فشارهاي سياسي و البته خريد زمان، تصميم گيري در اين زمينه را به كنگره اين كشور ارجاع دهد.
كنگره آمريكا در حالي كار راي گيري براي اين پيشنهاد را از روز گذشته در دستور كار قرار داده كه بسياري از گزارش ها حاكي از مخالفت افكار عمومي در ايالات متحده با اين اقدام است. خبرگزاري آسوشيتدپرس ديروز نتايج يك نظرسنجي را منتشر كرده كه بر اساس آن از هر پنج آمريكايي تنها يك نفر فكر مي كند حمله به سوريه مي تواند ابهت آمريكا را مقابل ديگر كشورها حفظ كند.
بسياري معتقدند با وجود آنكه از يك سو مشروعيت حمله نظامي به سوريه بدون موافقت شوراي امنيت سازمان ملل و مخالفت هاي گسترده زير سوال رفته و از سوي ديگر ترديدهاي بسياري درباره تحقق اهداف نظامي از اين حمله همچون كاهش توان نظامي دولت سوريه وجود دارد، دولت آمريكا در يك موقعيت انجام شده اي كه خود ايجاد كرده بود قرار گرفت و براي دفاع از اعتبار خودساخته اش در مقام مامور برقراري امنيت در جهان، مجبور به واكنش هر چند محدود عليه سوريه بود.
در فضايي كه كنگره آمريكا مشغول بررسي طرح حمله به سوريه است، پيشنهاد ارايه شده از سوي مسكو، فضاي جديدي را در موضوع بحران شيميايي سوريه ايجاد مي كند.
ساعاتي پيش از ارايه پيشنهاد روسيه از سوي لاوروف، جان كري وزير امور خارجه آمريكا، در اظهارنظري حمله نكردن به سوريه را مشروط به خروج كامل زراد‌خانه شيميايي اين كشور و تحويل آن به جامعه جهاني دانست. البته او بلافاصله پيش‌بيني كرد دولت سوريه نمي‌خواهد چنين كاري انجام دهد و تحقق اين امر غيرممكن است. البته ساعاتي بعد وزارت خارجه آمريكا اعلام كرد كه آنچه در بخش دوم سخنان كري مطرح شده، فقط يك استدلال لفظي بوده است.
به نظر مي رسد پيشنهاد ارايه شده از سوي مسكو كه با موافقت دمشق نيز مواجه شد، نه تنها مي تواند مانع از به راه افتادن يك جنگ خونين و پرهزينه و تبعات، بلكه به دليل رويكرد بينابيني و متعادل آن مي تواند همه طرف ها را در بحران شيميايي سوريه، راضي كند.
دولت سوريه گرچه با قبول اين پيشنهاد بخشي از پشتوانه تسليحاتي خود را از دست مي دهد اما در عوض مي تواند مانع از حمله نظامي به اين كشور و تبعات انساني، سياسي، امنيتي و اقتصادي شود. بويژه آنكه دولت مشغول نبرد سرنوشت ساز با مخالفان مسلح و گروه هاي تروريست در بخش هاي مختلف از خاك سوريه است.
از سوي ديگر روسيه نيز با ارايه اين پيشنهاد هم از يك سو مانع از پيشبرد منافع و برنامه هاي ماجراجويانه كشورهاي غربي در سوريه-به عنوان متحد نزديك مسكو- مي شود و هم از سوي ديگر نقش ديپلماتيك و سياسي خود را در مخاصمه كنوني در سوريه، افزايش مي دهد.
در همين حال پيشنهاد روس ها، مي تواند براي آمريكا نيز مفيد باشد چرا كه اين كشور را از افتادن در يك ورطه و مخمصه نظامي و امنيتي بي نتيجه و دشوار بازمي دارد. به نظر مي رسد به دليل مخالفت هاي گسترده و ابهام در نتايج حمله، آمريكا در روزهاي اخير چندان تمايلي براي حمله به سوريه نداشت اما در عين حال به دليل تحركات روزهاي قبل خود بويژه خط و نشان به دولت سوريه و نيز آرايش جنگي در مناطق اطراف اين كشور، نمي توانست به آساني از فضايي كه خود ايجاد كرده بود خارج شود و به نوعي به دنبال خروج آبرومندانه از اين مخمصه بود كه ظاهرا پيشنهاد روسيه توانست اين فرصت را به آمريكايي ها بدهد.
بي ترديد تحولات سريع و فراز و نشيب ها در بحران سوريه به اندازه اي بالا بوده كه هنوز به قطعيت نمي توان گفت كه پيشنهاد روسيه به چه سرانجامي مي رسد اما به نظر مي رسد اين پيشنهاد مي تواند نقطه اشتراكي براي راضي كردن همه طرف ها براي عبور از بحران شيميايي روزهاي اخير و جلوگيري از هزينه بر شدن آن باشد.
تحقيق**۲۰۵۴**۱۳۵۸