آقاي طالقاني يك عمر را در جهاد و روشنگري و ارشاد گذراند. او شخصيتي بود كه از حبسي به حبسي و از رنجي به رنج ديگر در رفت و آمد بود و هيچ گاه در بهار بزرگ خود سستي و سردي نداشت. من انتظار نداشتم كه بمانم و دوستان عزيز و پر ارج خودم را يكي پس از ديگري از دست بدهم. او براي اسلام به منزله حضرت ابوذر بود و زبان گوياي او چون شمشير مالك اشتر برنده بود و كوبنده؛ مرگ او زودرس بود و عمر او پربركت. اين سخنان، بيانات معمار بزرگ انقلاب، امام خميني(ره) به مناسبت درگذشت آيت الله سيد محمود طالقاني است كه در اسفند ۱۲۸۹ هجري خورشيدي در روستا گليرد طالقان ديده به جهان گشود.
وي فراگيري مفاهيم اسلامي را نزد پدر خويش آيت اللّه سيد ابوالحسن طالقاني آموخت. آيت الله طالقاني خواندن و نوشتن را نزد ملا سيد تقي اورازاني آموخت، سپس با خانواده به تهران عزيمت كرد و پس از مدتي به منظور تكميل تحصيلات ديني رهسپار قم و در مدارس رضويه و فيضيه مشغول به تحصيل شد، در پي آن به نجف اشرف رفت، اما پس از مدتي مجدد به قم بازگشت و در نهايت پس از سال ها تحصيل در حوزه علميه موفق به كسب درجه اجتهاد از آيت‌الله حاج شيخ عبدالكريم حائري يزدي شد.
آيت الله طالقاني پس از پايان تحصيلات به تهران بازگشت و در مدرسه سپهسالار(شهيد مطهري كنوني) به تدريس علوم ديني همت گماشت، او كه در كنار پدر، مبارزه با استبداد را آموخته بود، با اعمال ضد انساني رژيم رضاخان پهلوي آشنا و درد مردم را حس كرده بود و تنها راه نجات جامعه را بازگشت به اسلام و قرآن مي دانست، به همين دليل در كنار جلسه هاي تفسير قرآن به آموزش جوانان براي مقابله با رژيم پرداخت و بدين شكل وارد عرصه مستقيم مبارزه با حكومت شد.
در سال ۱۳۱۸ هجري خورشيدي به دليل انتشار اعلاميه اي عليه كشف حجاب توسط حكومت دستگير و روانه زندان شد و پس از آزادي از زندان در سال ۱۳۲۰ ( پس ازسقوط رضاخان) كانون اسلام را به منظور آشنايي جوانان با معارف اسلامي تشكيل داد و به انتشار مجله دانش آموز از سوي اين كانون همت گماشت.
آيت الله طالقاني در سال ۱۳۲۷ هجري خورشيدي امام جماعت مسجد هدايت شد و در آنجا علاوه بر برگزاري نماز و امور ديني به راهنمايي و ارشاد مردم در زمينه سياست پرداخت. پس از كودتاي ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، حكومت، آيت الله طالقاني را كه هماره مدافع فداييان اسلام بود به جرم پناه دادن به نواب صفوي و يارانش دستگير و روانه زندان كرد، اما به دليل آن كه نتوانست عليه ايشان مدركي به دست آورد، او را پس از مدتي آزاد كرد و به پيگيري فعاليت هاي سياسي خويش پرداخت.
او براي متحد كردن جهان اسلام تلاش هاي بسياري انجام داد، بدين منظور در سال ۱۳۳۸ با هدف ايجاد نزديكي بيشتر علماي شيعه و اهل تسنن به مصر عزيمت كرد. آيت الله طالقاني همچنين در كنگره هاي شعوب‌المسلمين در كراچي و اسلامي قدس در بيت المقدس كه سالي يكبار تشكيل مي شد، حضوري فعال داشت.
آيت الله طالقاني در سال ۱۳۴۱ هجري خورشيدي پس از مخالفت امام خميني(ره) با انقلاب سفيد به همراه ايشان و ديگر مبارزان بار ديگر به صحنه مخالفت آشكار با حكومت وارد شد، فعاليت هاي سياسي و افشاگري هاي او بر ضد رژِيم در نهايت باعث شد كه توسط حكومت دستگير و زنداني شود، آيت الله طالقاني با وجود فشارهاي سنگين در زندان دست از فعاليت هاي خويش برنداشت و به برپايي جلسه هاي تفسير قرآن، نهج البلاغه و تاريخ اسلام در زندان همت گماشت. او پس از هر آزادي از زندان، مجدد به مبارزه با حكومت پهلوي ادامه مي داد تا سرانجام با انتشار اعلاميه‌ معروف وي به نام ديكتاتور خون مي‌ريزد در صدها نسخه به ۱۰ سال زندان محكوم شد، كه اين طولاني ترين دوران محكوميت او بود در دوران زندان با نوشتن تفسيرپرتوي از قرآن تلاش كرد تا مردم را با عظمت و سازندگي اين كتاب آسماني آشنا كند.
سرانجام اين مبارز راه حق و عدالت در سال ۱۳۴۶ از زندان آزاد و همچون گذشته به افشاگري هاي خويش ادامه داد تا اين كه در اوايل سال ۱۳۵۰ دستگير و براي مدتي به زابل و بافت كرمان تبعيد شد، اين آغاز يكي از سخت ترين دوره هاي زندگي اين روحاني عاليقدر و معلم اخلاق بود.
پاييز سال ۱۳۵۴ مخالفت ها با رژيم گسترش يافته و دستگاه حاكم براي حفظ قدرت از هيچ جنايتي فروگذار نبود و به منظور جلوگيري از فعاليت آيت الله طالقاني، ايجاد ترس و اختناق در جامعه ايشان را دستگير، زنداني و مورد سخت ترين شكنجه هاي روحي و جسمي قرار داد. او بعد از گذراندن دوران سخت و طاقت فرساي زندان در هشتم آبان‌ سال ۱۳۵۷ آزاد شد.
آيت‌الله طالقاني پس از آزادي براي پيروزي انقلاب فعاليت هاي بسياري را انجام داد و هماره مردم را به صبر و بردباري و مبارزه با رژيم دعوت مي كرد تا اينكه با صدور پيامي به مناسبت ماه محرم در سال ۱۳۵۷ باعث شكل گيري راهپيمايي ها و اعتصاب هاي گسترده شد، همچنين اين روحاني گرانقدر با هدف وارد كردن ضربه بر حكومت نيمه جان پهلوي و در حمايت از امام(ره)، پيامي به مناسبت فرا رسيدن ايام تاسوعاي حسيني صادر و مردم را به شركت در يك راهپيمايي سراسري دعوت كرد و اعلام داشت كه خود نيز در راهپيمايي اين روز شركت خواهد كرد، اين اعلاميه در كنار پيام معمار كبير انقلاب آن چنان تاثيرگذار بود كه باعث حضور ميليون ها نفر در خيابان ها شد.
پس از پيروزي انقلاب ايشان از سوي امام خميني(ره) به عنوان نخستين امام جمعه تهران منصوب و اولين نماز جمعه به امامت آيت الله طالقاني در دانشگاه تهران برپا و با استقبال گسترده مردم همراه شد. آيت الله طالقاني در اهميت نماز جمعه مي گويد: نماز جمعه مظهر كاملي است از صف توحيدي تمام ملت هاي مسلمان و در عين حال آگاهي، تنبه، هوشياري، افشا كردنِ دسايسِ دشمن و مطلع كردن همه
مسلمانان به وظايف و مسووليت هايي كه دست كم در مدت يك هفته در پيش دارند. نماز جمعه صف عبادت، صف حق پرستي، صف روابط قلوب و وجدان هاي بيدارِ خداپرستان، در عين حال صف نظام، صف جنگ، صف فرماندهي و فرمان بري است...
آيت الله طالقاني علاوه بر امامت نماز جمعه تهران، عهده دار رياست شوراي انقلاب اسلامي بوده و همچنين در ۱۲ مرداد ۱۳۵۸ به عنوان نماينده مجلس خبرگان از سوي مردم تهران انتخاب شد.
وي در كنار سال ها مبارزه آثار ارزشمندي همچون پرتوي از قرآن، مقدمه و تعليق بر كتاب تنبيه الامة و تنزيه الملة، اسلام و مالكيت، به سوي خدا مي رويم، پرتوي از نهج البلاغه، آينده بشريت از نظر مكتب ما، آزادي و استبداد، آيه حجاب، مرجعيت، فتوا و ... را از خويش به يادگار گذاشت.
آيت اللّه طالقاني پس از سال ها مبارزه در راه حق و عدالت در نوزدهم شهريور ۱۳۵۸ به ديار حق شتافت، هجرتي جانگداز كه ايران را غرق در ماتمي بزرگ كرد، گرچه او رفت اما ياد و نام وي تا ابد در خاطر مردم اين سرزمين كهن جاودان است.
اطلاع**۲۰۰۲**۱۶۷۳