با وجود بقاي شگفت انگيز دين و زبان در تاجيكستان در طوفان ها و حوادث فرهنگي طي سالهاي متمادي سيطره نظام كمونيستي ، اما با تغيير الفباي نياكان به الفباي سريليك، آسيبي مهم در فرهنگ نوشتار مردم پديد آمد به طوري كه باعث شد تا جريان انتقال فرهنگي و تبادل آثار انديشمندان بين ايران و افغانستان با تاجيكستان محدود شود.
به خاطر تغيير الفبا امروز تنها درصد كمي از مردم تاجيكستان قادر به خواندن و نوشتن زبان شيرين فارسي با الفباي نياكان هستند.
در سالهايي كه تاجيكستان در سيطره نظام كمونيستي شوروي سابق بود ، دين و زبان تاجيكان در معرض تندبادها قرار گرفت، اما خللي نپذيرفت. زبان شيرين فارسي لحظه اي از زندگي شان رخت برنبست. رودكي ؛ سعدي ؛ حافظ و بيدل مونس شبهاي تارشان بود و پس از سالهاي طولاني جدايي دو ملت هم كيش و همزبان ايران و تاجيكستان به هم مي رسند و با زبان مولوي و صائب با هم سخن مي گويند.
اما امروزه بسياري از فارسي زبانان در ايران و افغانستان افسوس مي خورند كه با تغيير الفباي نياكان قادر نيستند رابطه فرهنگي مناسبي با برادر كوچكتر خود تاجيكستان برقرار كنند و در مقابل نيز تاجيكستان به خاطر همين مانع از اقيانوس بيكران و غني فرهنگي ايران بهره چنداني ندارد.
سومين نمايشگاه بين المللي كتاب تاجيكستان كه دو روز پيش خاتمه يافت بخش عمده ايي از غرفه هاي خود را به محصولات انتشارات ايران اختصاص داده بود اما آشنا نبودن علاقه مندان كتاب و كتابخواني فارسي زبان تاجيك به خط فارسي باعث شده بود تا فروش كتاب در غرفه هاي ايراني از رونق چنداني برخوردار نباشد.
جوانان پسر و دختري كه به نظر مي‌رسيد دانشجو هستند، چاپ اعلي و زيباي كتب ايراني را تماشا مي كردند، اما مي گفتند به دليل ندانستن حروف فارسي و نفهميدن محتوا ، خريد اين كتابها بي فايده است.
يكي از بازديدكنندگان به خبرنگار ايرنا گفت: در بيشتر مدارس تحصيلات همگاني و دانشگاه ها الفباي نياكان يا حروف فارسي آموزش داده نمي‌شود.
به گفته يكي از اساتيد دانشگاهي تاجيكستان ؛ در سال ۱۳۹۰ در مدارس تاجيكستان درس ويژه الفباي نياكان (الفباي فارسي) تدريس مي‌شد اما بعدا به دلايل نامعلومي آموزش همگاني حروف فارسي در اين مدارس متوقف شد.
سفير ايران در تاجيكستان كه خود از محققان زبان و ادب فارسي است ، مي گويد: در خصوص بررسي لطمات وارده به فرهنگ اين كشور براثر تغيير الفبا، سخن بسيار است كه وجود ارتباط فرهنگي بين دو كشور در جهت برخورداري از منابع مكتوب از آن جمله اند.
دكتر علي اصغرشعردوست در گفت وگو با ايرنا مي افزايد: در كنار ساير عوامل ، تغيير الفبا باعث شد كه اديبان معاصر دو كشور نه براي عموم، حتي براي ادباي دو كشور پوشيده بماند و طبيعي است كه شناساندن آثارعلمي و فرهنگي پديد آمده در دو كشور طي سالهاي مذكور رسالتي سنگين بر دوش كارگزاران فرهنگي دو كشور مي باشد.
وي گفت: در راستاي اين شرايط ويژه ضرورت حياتي جامعه بود كه مردم و مسئولين تاجيكستان اقدام سترگ بازگشت به الفباي اسلامي را عملا آغاز كردند كه همت هاي بلند و تلاش هاي بي شائبه آحاد مردم در زمينه آموزش الفباي نياكان افق هاي روشن را در منظر تاجيكستان قرار داده است.
شعردوست اظهار داشت: به دنبال احساس چنين ضرورتي بود كه از اولين ايام شروع همكاري فرهنگي جمهوري تاجيكستان طرح انتشار آثار مشتركي كه حاوي ادبيات معاصر دو كشور در زمينه هاي نظم، نثر و ادبيات كودكان باشد، مورد توجه قرار گرفت و مقرر شد كه محققين ايران و تاجيكستان نسبت به جمع آوري و تدوين مجموعه هاي آثار مشترك اقدام و آثار حاصله در هر دو كشور چاپ و توزيع گردد.
وي گفت: چاپ مجموعه پيمان و انتشار همزمان آن در ايران و تاجيكستان گامي هر چند ناكافي، در راستاي معرفي آثار شعراي تاجيكستان بود.
شعردوست اظهار داشت: پيوندهاي رو به رشد الهام گرفته از فرهنگ و ادب غني فارسي با تكيه بر سه محور اساسي آيين، زبان و خط مشترك روزبه روز استحكام بيشتري مي يابد و در اين ميان سعادت از آن كساني است كه بتوانند نقش هاي بيشتر و اساسي تري را ايفا كنند.
اكثر مردم كشور هشت ميليون نفري تاجيكستان به زبان فارسي سخن مي گويند اما بيش از ۸۰ سال است كه الفباي سيريليك ، آنان را از فرهنگ و تمدن كهن پارسي دور نگاه داشته است.
خط فارسي در كشورهاي ايران و افغانستان به عنوان خط رسمي محسوب مي شود اما در پي تغيير خط در تاجيكستان به لاتين و سپس به سيريليك از سال ۱۳۰۷ (۱۹۲۸ ميلادي)، خط فارسي در تاجيكستان كنار گذاشته شد.
از آن زمان تاكنون تاجيك ها با ميليون ها فارسي زبان در ايران، افغانستان و بعضا در كشورهايي مانند ازبكستان، تركيه ، هندوستان و آذربايجان كه شمار زيادي به زبان فارسي صحبت مي كنند ، به خاطر سد خط سيريليك نمي توانند ارتباط مكتوب مناسب برقرار كنند.
سخنگوي وزارت خارجه تاجيكستان در مورد مشكل وجود سيرليك براي ارتباط فرهنگي تاجيكستان با ايران به ايرنا گفت: چنين مشكلي بوجود آمده است و بايد بگذاريم به صورت طبيعي و به مرور زمان مردم و مسوولان تاجيكستان به الفباي نياكان گرايش پيدا كنند.
عبدالفيض عطايف افزود: سيرليك نيز جزيي از تاريخ تاجيكستان درآمده است و مردم به اين رسم الخط خو گرفته اند و لازم است بگذاريم به طور طبيعي و در گذر زمان تاجيك ها به الفباي نياكان خود علاقه مند شوند.
هرچند كوشش هايي براي بازگشت خط فارسي به تاجيكستان انجام شده است ، اما عزم جدي و منطقه اي تاكنون نه تنها از سوي خود كشور تاجيكستان انجام نشده ، بلكه ساير كشورهاي فارسي زبان نيز در اين مورد اقدام جدي انجام نداده اند.
آساق**۱۶۶۳**۱۳۹۲