بر اساس پيش بيني ها، مجلس سناي آمريكا امروز دوشنبه هجدهم شهريور در خصوص حمله نظامي به سوريه راي گيري خواهد كرد. اين در حالي است كه مجلس نمايندگان نيز راي گيري را در روزهاي سه شنبه يا چهارشنبه هفته جاري انجام خواهد داد.
هفته گذشته باراك اوباما رييس جمهوري آمريكا، از كنگره اين كشور خواست تا مجوز حمله به سوريه را با هدف تنبيه و بازداشتن اين كشور از آنچه دست زدن به حمله شيميايي خوانده شده، صادر كند.
برخي كشورهاي مخالف سوريه، دولت اين كشور را متهم مي كنند كه در سي ام مرداد ماه امسال، در منطقه غوطه در حومه دمشق از سلاح شيميايي استفاده كرده كه بر اثر آن بيش از يك هزار و ۴۰۰نفر كشته شدند. اين در حالي است كه دولت سوريه دست داشتن در اين حادثه را رد مي كند و آن را توطئه اي براي ضربه زدن به اين كشور مي داند.
آمريكا و متحدانش در حالي تصميم به حمله به سوريه گرفته اند كه اين اقدام هيچ مجوزي از سوي شوراي امنيت سازمان ملل ندارد و بسياري به همين دليل، مشروعيت اين اقدام احتمالي را زير سوال مي برند و آن را مخالف رويه ها و قوانين بين المللي مي دانند.
موضوع حمله احتمالي به سوريه در حالي مطرح شده كه موازنه نيروها در سوريه طي ماه هاي اخير به نحو قابل توجهي به سود دولت اين كشور تغيير كرده است. بر اين اساس تضعيف موقعيت دولت سوريه و شكل گيري نوعي موازنه نسبي بين نيروهاي دولتي و مخالفان، از نظر كشورهاي حامي مخالفان يك هدف راهبردي است كه حمله به سوريه هرچند به شكل محدود آن مي تواند اين هدف را تحقق بخشد.
واشنگتن و متحدان منطقه اي آن با به رسميت شناختن ائتلاف و سپس حكومت موقت مخالفان، عملا خود را در برابر نظامي قرار دادند كه اكنون در جبهه هاي مختلفي توانسته مخالفان را شكست دهد و در سايه چنين وضعيتي امكان بقاي آن بيشتر مي شود.
هدف اعلامي آمريكا مجازات بشار اسد رييس جمهوري سوريه، به دليل آنچه بكارگيري تسليحات شيميايي و پيشگيري از استفاده گسترده از اين ابزار خوانده شده، است. اما هدف اصلي آمريكا تلاش براي كاهش احساس امنيت رييس جمهوري سوريه و تغيير فهم وي از امكان بقاي خويش و نيز هشدار به همپيمانان منطقه اي اوست.
در مجموع چهار سناريو در مورد تحركات غرب عليه سوريه قابل طرح است:
نخست آنكه ضربه اي فراگير با هدف سرنگوني نظام اسد به وقوع بپيوندد. در اين سناريو، واشنگتن با ادعاي پايان دادن به بحران سوريه مهمترين منابع قدرت و جايگاه هاي اصلي نظام اسد را هدف خواهد گرفت تا نيروهاي اپوزيسيون بتوانند شهرهاي تحت كنترل نظام را تصرف كرده و نظام را ساقط كنند.
دوم آنكه ضربه اي جزئي با هدف هاي مطرح شده در بالا صورت بگيرد كه در نتيجه آن ضمن تاكيد بر لزوم حل وفصل سياسي بحران سوريه به نظام نشان دهد كه غرب اجازه پيشبرد راه حل نظامي را نمي دهد و مي خواهد به نوعي موازنه را اعاده كند. در چنين سناريويي، برخي از اهداف نظامي و امنيتي در سراسر سوريه توسط موشك هاي كروز و توماهوك هدف گرفته خواهد شد.
سوم برقراري منطقه پرواز ممنوع و در نتيجه گرفتن يكي از قدرتمندترين ابزارهاي نظام (نيروهاي هوايي) از آن در مبارزه با مخالفان است. چنين تحولي نياز به همكاري متحدان منطقه اي دارد كه تصور مي شود اردن و تركيه آمادگي پذيرش چنين نقشي را دارند. منطقه پرواز ممنوع مي تواند با هدف تقويت مخالفان به صورت منطقه اي در برخي از مناطق دمشق برقرار شود.
چهارم منتفي شدن حمله با تصميم كنگره آمريكا و تبعيت رييس جمهوري اين كشور از آن است. در اين صورت، بايد در انتظار گسترش حمايت هاي تسليحاتي از مخالفان نظام پيش از ژنو ۲ باشيم تا موازنه تضعيف شده بار ديگر در سوريه احيا شود.
در مجموع احتمال ضربه فراگير با هدف سرنگوني ضعيف است زيرا در صورتي كه موازنه سوريه به سود مخالفان از ميان برود، كنترل مخالفان و هماهنگ كردن آنها براي بازيگران خارجي دشوارتر خواهد شد و سوريه پتانسيل آن را دارد كه به عراقي جديد تبديل شود. اما وقوع ضربه اي جزئي به دلايلي از جمله بازگرداني موازنه در سوريه، تقويت احتمال پيشبرد راه حل سياسي (نشست ژنو۲) و نيز نشان دادن پايبندي واشنگتن به تعهداتي كه براي خودش به عنوان يك پليس جهاني قرار داده، محتمل به نظر مي رسد.
البته ارجاع تصميم گيري در مورد حمله به سوريه به كنگره مي تواند نشانه اي در مورد ترديد واشنگتن باشد اما ارسال ناوگان جنگي اين كشور به مديترانه عكس اين نكته را نشان مي دهد و نشان دهنده جدي بودن احتمال حمله به سوريه است. اگر فرض فوق را بپذيريم و آمريكا دست به ضربه اي محدود به سوريه بزند، اما اين حمله نتواند موازنه را چندان به ضرر دولت سوريه تغيير دهد، به نظر مي رسد در اين شرايط احتمال تحقق سناريوي سوم و برقراري منطقه پرواز ممنوع بر سوريه نيز جدي تر خواهد شد.
از محمد خواجويي
تحقيق**۲۰۵۴**۱۳۵۸