يازدهم شهريور، روز صنعت چاپ است، صنعتي مهم با تاثيري ماندني در زندگي انسان كه منشاء تحولات بسياري در جهان شده است. انقلابي اساسي در روند تاريخ بشر كه بشارت دهنده جاودانگي شد.
واژه چاپ به معني پرس كردن سطحي بر سطح ديگر است و در لغت به نقش، اثر، مُهر، نشان معنا شده، در متون گوناگون نيز كلمه هاي طبع، باسمه، و تافت به‌عنوان مترادف آن آمده است. همچنين به فن و صنعت تكثير صورت نقوش دو بعدي حروف، ارقام، خطوط و تصاوير به وسيله انداختن اثر اين نقوش بر روي كاغذ، پارچه يا مواد ديگر و به ويژه چاپ مواد خواندني بر روي كاغذ، چاپ مي گويند.
يوهانس گوتنبرگ آلماني در نيمه دوم قرن پانزدهم ميلادي با اختراع حروف متحرك فلزي، باعث شكل گيري نخستين تحول بزرگ و اساسي در فن چاپ شد، وي با اين اختراع صنعت چاپ را از شكل چوبي به صورت سربي تغيير داد اما دگرگوني و توسعه در صنعت چاپ پس از گوتنبرگ بسيار كند پيش رفت و تا قرن هفدهم ميلادي تغيير قابل توجهي در آن صورت نپذيرفت.
سرانجام با شكل گيري انقلاب صنعتي؛ پيشرفت‌هاي بزرگي در زمينه چاپ صورت گرفت و در قرن هجدهم، چاپ با سرعت بيشتري به رشد خود ادامه داد، تا اين كه آمريكا وارد صحنه نشر جهان شد و تاثير بزرگي در پيشرفت اين صنعت گذاشت.
قرن نوزدهم همراه با شكل گيري تحولات سريع و با كيفيت صنعت چاپ بود به همين دليل اين قرن را عصر جديد كتاب نام نهادند، در اين قرن با گسترش كامپيوتر و ظهور پديده نشر روميزي و همين طور انقلاب الكترونيك، چاپ با تحولي بزرگ و اساسي روبرو شد.
چاپ در جهان از ابتدا تا به امروز به سه دسته اصلي چاپ برجسته، چاپ مسطح و چاپ گرد تقسيم شده، همچنين چاپ داراي روش هاي مختلفي است كه متناسب با هدف آن انتخاب مي شود. مهم‌ترين اين روش‌هاي را مي توان چاپ افست، چاپ فلكسو، چاپ هليوگراور، چاپ سيلك اسكرين، چاپ لتر پرس و چاپ ديجيتال نام برد.
صنعت چاپ در ايران به دوره ايلخانيان‌ باز مي گردد و بر اساس‌ مدارك‌ قابل استناد نخستين‌ كتاب چاپي در ايران‌ زبور داوود يا ساغموس‌ بوده‌ است كه‌ به‌ زبان‌ و خط‌ ارمني‌ در ۵۷۲ صفحه‌ در جلفاي‌ اصفهان‌ و توسط كشيشان‌ ارمني‌ در سال ۱۰۴۸ هجري قمري (۱۰۱۷ هجري خورشيدي) چاپ‌ شد.
اما تحول و گسترش در صنعت چاپ به دوره‌ عباس‌ ميرزا قاجار باز مي گردد. او به منظور كسب هنرهاي جديد به اروپا رفت، در هنگام بازگشت يك دستگاه چاپ با خود به تبريز آورد و ميرزا زين العابدين تبريزي را مامور راه اندازي چاپخانه در ۱۲۳۳ هجري قمري (۱۱۹۷ هجري خورشيدي) كرد.
فتح‌نامه، اثر ميرزا ابوالقاسم‌ قائم‌ مقامِ فراهاني‌، تفصيلي‌ از جنگ‌هاي‌ ايران‌ و روس‌ نخستين‌ كتاب‌ فارسي است، كه توسط ايراني ها در ذيحجه ۱۲۳۴ هجري قمري منتشر شد.
نخستين‌ كتاب‌ چاپ‌ سنگي‌، قرآني‌ بود كه‌ در ۱۲۴۸ هجري قمري (۱۲۱۱ هجري خورشيدي) به‌ همت‌ ميرزا اسداللّه‌ در تبريز چاپ‌ و چند سال بعد در تبريز، زادالمعاد انتشار يافت‌.
تأسيس‌ مدرسه دارالفنون‌ موجب تحول كمي در صنعت چاپ‌ در ايران‌ شد زيرا نياز به‌ نشر كتاب‌هاي‌ درسي‌ باعث شد تا در اين‌ مدرسه‌ كارگاهي‌ به نام دارالطباعه خاصه علميه مباركه دارالفنون‌ تهران‌ و با نظارت عليقلي‌ ميرزا اعتضاد السلطنه‌ ويژه چاپ‌ آثار استادان‌ دارالفنون‌، داير شود.
روند گسترش صنعت چاپ‌ در ايران‌ با شروع نهضت‌ مشروطه‌، افزايش متقاضيان و شمارگان‌ روزنامه‌ها، شدت بخشيده شد.
مظفرالدين شاه طي سفري كه در سال ۱۳۱۷ هجري قمري (۱۲۷۸ هجري خورشيدي) به سفر فرنگ رفته بود به احمد صنيع السلطنه دستور داد تا نسبت به خريد يك دستگاه چاپخانه سربي با تمامي ادوات اقدام كند.
وسايل و ابزار اين چاپخانه توسط صنيع‌السلطنه خريداري شد و بعد از بازگشت به ايران در سال ۱۳۱۹ هجري قمري در باغ گالري به اهتمام ميرزا ابراهيم عكاسباشي فرزند صنيع السلطنه چاپخانه‌اي با نام چاپخانه مباركه شاهنشاهي راه‌اندازي شد.
چاپخانه مجلس‌ شوراي‌ ملي‌، پس‌ از تشكيل‌ مجلس‌ اول‌، جهت چاپ‌ و نشر روزنامه‌ و اخبار مجلس‌، تأسيس ‌و در مدت‌ كوتاهي‌ بزرگترين‌ چاپخانه كشور شد.
تأسيس‌ دانشگاه‌ تهران‌ و نهادهاي‌ جديد دولتي، آموزشي‌ و ... نياز به‌ چاپ‌ برخي‌ مطالب‌ را در سطحي وسيع‌تر فراهم‌ آورد. تأسيس‌ چندين‌ چاپخانه دولتي‌ و وابسته‌ به‌ دولت‌، مانند چاپخانه ارتش‌، چاپخانه بانك‌ ملي‌ ايران‌، چاپخانه دخانيات‌ ايران‌، چاپخانه راه‌آهن‌ و ... حاصل‌ نياز دولت‌ و رفع آن در زمينه چاپ‌ به‌ طور مستقل‌ بود.
صنعت چاپ در دهه هاي بعد با تاسيس چاپخانه هاي گوناگوني همچون چاپخانه‌هاي‌ افست‌، روزنامه كيهان‌ و سپهر در كشور جايگاهي خاص يافت.
چاپخانه‌ها در جريان‌ انقلاب‌ اسلامي‌ از مهم‌ترين‌ و حساس‌ترين‌ كانون‌هاي‌ فعاليت‌ عليه حكومت‌ پهلوي‌ به شمار مي رفتند،‌ پس از پيروزي انقلاب اسلامي نيز چاپ در كشور رشد و گسترش قابل توجهي داشت.
چاپ‌ تمبر، اوراق‌ بهادار، اسناد، بليت‌ اتوبوس‌هاي‌ شهري‌، برگه‌هاي‌ عوارض‌ و ... در چاپخانه‌هاي‌ دولتي‌ و تحت‌ مقررات‌ خاصي‌ صورت مي گرفت.
چاپخانه مخصوص چاپ‌ اسكناس‌ در ۱۳۶۱ هجري خورشيدي ‌تأسيس‌ و يك سال‌ بعد مورد استفاده قرار گرفت و از ۱۳۶۷هجري خورشيدي اسكناس‌ كشور به طور كلي در اين‌ چاپخانه‌ چاپ‌ شده‌ است. ‌روش‌ چاپ‌ رنگي‌ نيز در مطبوعات‌ در۱۳۷۱هجري خورشيدي به‌ كار گرفته‌ شد و روزنامه همشهري‌ نخستين‌ روزنامه رنگي‌ ايران‌ به شمار مي رود.
همچنين در اين‌ سال‌ آيين‌نامه جديدي‌ در خصوص‌ تأسيس‌ چاپخانه‌ها و واحدهاي‌ وابسته‌ و چگونگي‌ نظارت‌ بر آنها به‌ تصويب‌ رسيد. چاپ اكنون يك فرآيند انبوه صنعتي است كه بخش اساسي صنعت نشر و قسمت مهمي از فعاليت‌هاي اداري و دولتي را شامل مي شود.
صنعت چاپ از چنان جايگاه و اهميتي برخوردار است كه لزوم توجه سياستگذاران را بيش از پيش به اين صنعت و برنامه ريزي براي پيشرفت آن در كشور نشان مي دهد.
اطلاع**۲۰۰۲**۱۷۱۷