بنابه تعريف مهندسي ، به هرگونه حفاري و خاكبرداري در تزار پايين تر از سطح زمين يا تراز پايين تر از زير پي ساختمان مجاور گودبرداري گفته مي شود.
اين گود محل اختلاف دو نهاد تاثيرگذار يعني شهرداري و سازمان نظام مهندسي نيز هست ، هر دو اين سازمان ها نقطه نظراتي درخصوص اجراي يك ساختمان دارند كه بعضا با نقطه نظرات طرف مقابل هم خواني ندارد و حتي ممكن است در تقابل با ديگري باشد.

*** تنها نيمي از قوانين نظام مهندسي ساختمان اجرا مي شود

مهندس « علي فرج زاده ها » نايب رييس اول سازمان نظام مهندسي كل كشور با ابراز تاسف از اينكه تنها ۵۰ درصد از قوانين نظام مهندسي ساختمان اجرا مي شود ، گفت : در اين مورد حتي قوانين مصوب مجلس شوراي اسلامي نيز به اجرا در نمي آيد.
وي ادامه داد :براساس قانون از سال ۸۹ به بعد حضور مجري ذيصلاح در تمامي پروژه هاي ساختماني يك طبقه و بالاتر اجباري شده است اما اجراي آن متاسفانه تاكنون تنها چند استان آن هم براي ساختمانهاي ۱۰ طبقه و بالاتر را اجباري كرده اند و البته رعايت اين قانون در پايتخت به فراموشي سپرده شده است.
وي افزود :عجيب است كه اين همه درباره كيفيت ساخت و اهميت استراتژيك ساخت و ساز در تهران ، داد سخن سر مي دهند، اما اصولي ترين قوانين را براي ايمن كردن ساخت و ساز در نظر نمي گيرند ، بايد از شهرداري پرسيد چرا اجازه ساخت و ساز براي افراد فاقد صلاحيت صادر مي شود و در اين صورت لااقل صدور پايان كار بايد متوقف شود چرا كه طبق قانون ، صدور اين مجوز منوط به گزارش مجري ذيصلاح است.
نايب رييس اول سازمان نظام مهندسي كل كشور در باره مسووليتهاي ناظر در مراحل گودبرداري اظهار داشت : اين مسووليت ها كاملا مشخص است و مهندس ناظر بايستي در چند مرحله ازابتداي ساخت تا پايان آن در محل پروژه حاضر شده و گزارش خود را تهيه كند.
وي ادامه داد: مجري ساختمان ، كسي كه بايد از ابتدا تا انتهاي مراحل ساخت به صورت دائمي در كارگاه حاضر باشد و طبعا اگراين شخص ذيصلاح باشد بسياري از نگراني ها از بين مي رود.
وي اين موضوع را به راننده كاربلدي تشبيه كرد كه هيچگاه نياز ندارد نفر كناري به او تذكر دهد ،اما در شرايط كنوني با وجود راننده ناشي پشت فرمان بايد نفر كناري يا مهندس ناظر همواره مواظب اشتباهات وي باشد.
وي جمع تعرفه چهار مهندس ناظردريك ساختمان شامل مهندس عمران ، معماري ، برق ومكانيك را يك ونيم تا دو درصد قيمت تمام شده ساختمان دانست و گفت : مسووليت ساختمان در زماني نامحدود برعهده اين مهندسين باقي خواهد ماند در حالي كه امروز يك سازنده بدون تجربه كافي و صرف داشتن سرمايه اجازه ساخت و ساز مي گيرد و بناي مورد نظر خود را بدون حضور مجري ذيصلاح احداث مي كند.
وي هيچگونه مسووليتي ندارد و هيچ نشاني پس از ساخت از او يافت نمي شود و در نهايت ۳۰ تا ۴۰ درصد ارزش بنا سود مي برد ،بدون اينكه بخواهد كوچكترين مسووليتي بپذيرد.
وي بغرنجي اين موضوع را در كلان شهر تهران درحد كمال دانست و گفت : اگر شهرداري صرفا قانون را اجرا كند تمامي تهراني ها شاهد افزايش محسوس كيفيت ساخت و ساز خواهند بود و بسياري از مشكلاتي كه امروز تهراني ها با آن درگير شده اند برطرف و نگراني هاي آنها به واسطه احتمال وقوع بلاياي طبيعي مرتفع مي شد.

*** تعداد مجريان ذيصلاح كمتر از تعداد پروژه ها است

در مقابل «حامد سليمي » معاون كنترل ساختمان و ارتقاي كيفيت ساخت و ساز و امور مهندسين ناظر اداره كل معماري و ساختمان شهرداري تهران مي گويد: هيچ دوره اي مانند دو سال اخير بين شهرداري وسازمان نظام مهندسي هماهنگي وجود نداشته است.
وي ادامه مي دهد:حضور مجري ذيصلاح در حال حاضر براي پروژه هاي بيش از سه هزار متر مربع الزامي است و اگر اين مساله براي تمامي پروژه ها الزام آور نشده صرفا بخاطر عدم تطابق بين تعداد پروژه ها و مجريان ذيصلاح است چرا كه هر مجري تنها يك پروژه را در طول سال مي تواند هدايت كند.
«سليمي » اظهار داشت :در عين حال حضور چهار ناظر(عمران ، معماري ، برق و مكانيك ) در پروژه هاي بالاي هزار و پانصد متر مربع نيز الزامي شده است ،انتخاب ناظرين نيز كاملا برعهده سازمان نظام مهندسي گذاشته شده و شهرداري دخالتي در آن ندارد.
وي گفت : سيستم شهرداري مكانيزه بوده و ما قطعا از تصميمات شخصي و سليقه اي در اين حوزه مبرا هستيم، هر زماني كه سازمان نظام مهندسي بتواند برابر با پروژه ها مجري ذيصلاح معرفي كند ،ما نيز حضور مجري ذيصلاح را براي تمامي پروژه ها اجباري مي كنيم.
سليمي يكي از بخشهاي مغفول اين مبحث را بحث بيمه ساخت و ساز دانست كه از ديد وي بايد به صورت اجباري در آيد.
«سليمي » گفت : بندهاي «الف» و «ب» ماده ۱۶۸ قانون برنامه پنجم توسعه كه به منظور حسن اجراي ماده ۲ قانون نظام مهندسي و كنترل كيفيت ساختمان تهيه و تدوين شده ، صدور هرگونه پروانه ساختمان منوط به ارائه موافقت اصولي است و شركت‌هاي بيمه نيز مكلف‌اند براساس بيمه نامه صادره در صورت ورود هرگونه خسارت به ساختمان احداثي در طي ۱۰ سال خسارت‌هاي وارده را ظرف ۳ ماه جبران كنند.
وي افزود : متاسفانه بعد از مكاتبات و جلسات زيادي كه برگزار شده ، هنوز ساز و كار درستي از سوي وزارت راه و شهرسازي ارايه نشده تا بتوان اين بخش از قانون را اجرايي كرد.
اما در اين بين شما به عنوان يك شهروند وهمسايه يك پروژه ساختماني بايستي همواره موضوع تخريب و گودبرداري پروژه مجاور را دنبال كنيد و نسبت به كنش هاي اتفاق افتاده واكنشهاي مناسبي رانشان دهيد.
نخستين زنگ هشدار زماني به صدا در مي آيد كه ساختمان محل سكونت شما نيز مانند ساختمان در حال تخريب قديمي ساز بوده و به لحاظ اسكلت بندي و نوع پي ضعيف يا داراي نقص باشد.
اين زمان به خاطر داشته باشيد ساختمان شما بايد قبل ازتخريب و آغاز گودبرداري مورد بررسي مهندس محاسب و يا ناظر پروژه ساختماني قرار بگيرد تا با توجه به وضعيت پي ( گاهي ساختان هاي قديمي اصلا پي ندارند واين موضوع بر نحوه گودبرداري تاثير بسزايي دارد ) و عمق قرارگيري نسبت به كف پي مورد نظر ، نسبت به مقاوم سازي و حفاظت از آن اقدامات لازم را صورت دهند.
اين را هم در نظر داشته باشيد كه ضعيف بودن ساختمان شما هيچ بهانه اي بدست پيمانكار يا مجري پروژه ساختماني براي اهمال و كوتاهي نمي دهد و بايستي تحت هر شرايطي وضعيت ساختمان شما در يك حالت ايمن قرار بگيرد.
اين مسايل هنگامي كه منطقه سكونت ما در گذشته محل قنوات بوده يا داراي خاك سست و آبرفتي است بيشتر اهميت پيدا مي كند.
در اين مواقع علاوه بر تاكيد بازديد مهندس محاسب يا ناظر بايد توجه داشت در حين عمليات گودبرداري با دقت همه چيز را زير نظر داشته باشيد و نسبت به هرگونه صداي غير عادي ، ترك ، نشست ، نشت تاسيساتي واكنش نشان داده و مهندس ناظر پروژه كه بايستي در زمان گودبرداري در محل حاضر باشد را مطلع و در عين حال از انعكاس موضوع شهرداري محل سكونت نيز غفلت نكنيد.
اين امر در زمان حاضر كه ساختمان هاي بلند با توجه به نيازشان به پاركينگ نياز به گودبرداري عميق تري هستند ، تشديد مي شود.
نكته سوم اينكه مراقبت وضعيت آب هاي زير سطحي باشيد چرا يكي اين مورد از عوامل تخريب گودبرداري است وحتما بايد اقدامات لازم براي زهكشي صورت گيرد ، درعين حال تاكيد داشته باشيد كه گودبرداري براساس زمان طراحي شده انجام شود و با اهمال پيمانكار بالاخص در فصول بارندگي مواجه نشود.
نكته چهارم اينكه در صورت آسيب هر كدام از تاسيسات محله موضوع را فورا به ارگان مربوطه اطلاع دهيد.
در پايان اين نكته را بايد مدنظر داشته باشيد كه نه تنها در زمان گودبرداري ، در زمان تخريب نيز بايد مراقب علايم هشدار دهنده باشيد و در صورت مشاهده هر گونه مشكل ابتدا از طريق مراجعه به مسوولان فني ساختمان نظير مهندس ناظر، مجري يا مالك، موضوع را به آنها اطلاع دهيد و درغير اين صورت نيز مي توانيد از طريق سامانه ۱۳۷ يا با مراجعه حضوري به شهرداري منطقه شكايت خود را مطرح كنيد.
رضا سرآبيار رييس بازرسي منطقه دو شهرداري تهران در خصوص نحوه رسيدگي به شكايات هموطنان در سامانه ۱۳۷ مي گويد : درصورت اطلاع از تخريب غير اصولي يك ساختمان ، تيم نظارتي شهرداري فورا وارد عمل شده و از ادامه پروژه جلوگيري مي كند.
وي نحوه برخورد شهرداري در موضوع تخريب را متفاوت از بحث گودبرداري دانست و گفت : در موضوع گودبرداري زماني كه گود كنده شده باشد ، كار متوقف نمي شود اما دستورات لازم براي تسريع گودبرداري و ايمن كردن فوري كارگاه به مالك آن ابلاغ مي شود.
وي اظهار داشت :در صورتي كه گودبرداري خطرجاني داشته باشد با اطلاع رساني شهرداري ، ستاد بحران نيز وارد موضوع شده و پروژه فورا تحت كنترل در خواهد آمد.
وي ادامه داد : چه در موارد جدي كه ستاد بحران وارد موضوع مي شود يا موارد كم اهميت تر، درصورت اطلاع همشهريان با توجه به اهميت موضوع گودبرداري ،بازرس شهرداري در محل پروژه حاضر شده و به موضوع رسيدگي مي كند.
در اين ميان اگر موضوع توسط مهندس ناظر به پيمانكار اطلاع داده شده باشد و پيمانكار كوتاهي كرده باشد، مسووليت خسارات بر عهده پيمانكار بوده و اگر مهندس ناظر كوتاهي كرده باشد، برعهده مهندس ناظر است.
وي در پايان گفت : نكته اي كه در بحث گودبرداري نبايد فراموش كرد اين است كه تا زماني كه ايمني همسايگان فراهم نشده نمي توان مانع گودبرداري شد، چرا كه گود رها شده به مراتب خطرات جدي تري به دنبال دارد اما زماني كه سقف طبقه اول زده و ايمني همسايگان فراهم شد جلوي پروژه گرفته مي شود تا به خلاف هاي مربوط به پروژه رسيدگي شود علاوه بر اينكه در تمامي اين مراحل شهرداري گزارشات خود را به مراجع قضايي منتقل مي كند.
گزارميز **۱۷۴۶**۱۶۴۷