اين روزها از گوشه و كنار شنيده مي شود كه ماسوله از درون، در حال دگرديسي است و اگر چنين ادامه يابد؛ تنها ظاهري از معماري پلكاني عسلي رنگ او در دامنه كوهستاني خواهد ماند و ديگر هيچ ...
شنيده ها از شايعه گذشت و منبع يافت و در جهان رسانه، كارشناسان معتقدند اگر خود نگوييم، راه را براي راست و دروغ بيگانه گشوده ايم و گاه چه استادانه وارونه جلوه مي دهند.
آناني كه دغدغه ماسوله داشتند؛ شايد به رسم قدمت، ايرنا را محرم يافتند و بر آن شديم تا حال كه نيمي از كار رسانه اي كه همان سوژه است فراهم آمده، پيگير شويم.
اين بار نمي خواهيم بگوييم؛ مركز گيلان را كه به سمت غرب رو نهيم، پس از گذر از جاده باغ سپيدارها ، فومن - شهر مجسمه ها - خرامان گاوها و غازهاي روان، رودخانه هاي جاري بر پهنه سنگ هاي رنگين، بارش نرم باران بر شاليزارها و بوته هاي چاي، دود هيزم از دودكش كلبه هاي چوبي ، جاده اي سراسر شعر طبيعت رو به طراوت جنگل هاي وسيع و در ميان سرود سبز علف ها ماسوله نمايان مي شود.
اين بار نمي خواهيم بگوييم؛ ماسوله با معماري پلكاني عسلي رنگ گلي تا ارتفاع هاي بلند سبز، با گلدان هاي شمعداني كه قرن ها رازدار پنجره هاي چوبي بوده اند؛ با آبشاري در هلهله زمين عروسك هاي بافتني اش لبخند مي زنند.
شايد هق هق گريه عروسك هاي بافتني ماسوله نيز اغراق باشد اما هرچه هست امروز ماسوله در هراس است.
مازيار دارايي مستند ساز از ديار رسانه و از اعضاي جديد شوراي اسلامي شهر ماسوله در دفتر ايرنا حضور يافت و گفت: متاسفانه فرهنگ ماسوله در پستوي خانه ها نهان شده و انرژي لازم براي ثبت جهاني به كار برده نمي شود.
وي مي گويد: استفاده نكردن از مصالح بوم آورد در بافت ماسوله به قلبي در كالبد انسان مي ماند كه با باتري كار مي كند؛ گردشگر از آن سوي كره خاكي به قصد ديدن سيمان و تيرآهن راهي ماسوله نمي شود.
وي اضافه كرد: بايستي ديدگاه مشخص شود؛ ماسوله شهركي با تعريف تفرجگاه است يا قرار است تا در ابعاد جهاني ثبت شود.
به گفته دارايي؛ صنايع دستي خارجي بازار ماسوله را قرق كرده و از صنعتگران صنايع دستي ماسوله تنها تعداد انگشت شماري باقي مانده اند.
وي بيان داشت: با حجم بي محاباي گردشگران و گردشگرنماها در ماسوله و با روند فعلي، وضعيت اين كهن شهر تاريخي نگران كننده است.
وي ادامه داد: بنرها و سيم هاي برق و تلفن، ديدن آسمان ماسوله را از گردشگران سلب كرده و مهار سنگ هاي بالادست يكي ديگر از مشكلات است.
اين عضو شوراي اسلامي شهر ماسوله اضافه كرد: برگزاري جشنواره هاي متعدد خاص ماسوله همچون چموش دوزي، آهنگري، تفنگ سازي، گل گاوزبان و ... به طور كلي پرداختن به داشته هاي غني فرهنگي ماسوله يكي از راه هاي حفظ و احياي اين شهرك تاريخي است.
دارايي افزود: براي ثبت جهاني ماسوله بايد با نگاه ميانه روي، بهترين راه حل را يافت نه ساده ترين راه را و در اين راستا رسانه ها نقش مهمي دارند.
معاون ميراث فرهنگي اداره كل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري گيلان نيز در گفت وگو با خبرنگار ايرنا بيان داشت: بر اساس قانون؛ شهرداري هاي كشور موظفند در هر موردي كه رأسا اقدام به عمليات عمراني مي كنند يا مجوز آن را صادر مي كنند و مكان عمليات به نحوي مشمول ضوابط اعلام شده از سوي ميراث فرهنگي كشور است؛ در ابتداي امر نظر سازمان ميراث فرهنگي را استعلام كرده و بر اساس آن اقدام كنند.
مجيد اخوان افزود: متاسفانه اين اتفاق نمي افتد و يا اگر استعلام مي شود و ميراث جواب مي دهد، نهادهاي ديگر در رودربايستي قرار مي گيرند.
وي مي گويد: حريم سبز ماسوله براي ثبت جهاني بايد آزاد شود و ساختمان هاي نهادهاي دولتي بايد به داخل بافت انتقال يابند اما متاسفانه گاه اصرار براي عبور از خط قرمز بسيار است.
اخوان با اشاره به نصب بنر، پرده و دكه در سطح شهر مي گويد: شهرداري بايد بيش از اين نظارت داشته باشد.
وي اظهار كرد: چهره مخدوش شده ماسوله پيداست اما متاسفانه همه پيكان ها سمت ميراث فرهنگي است درحاليكه ميراث فرهنگي نهادي فرابخشي است.
اخوان ادامه داد: كارشناسان شهرداري اصرار دارند كه خانه ها با شرايط امروزي ساخته شوند و اين در حالي است كه ميراث فرهنگي بيشترين تعامل را حتي در الگوي معماري بافت، بررسي مورد به مورد آيين نامه ها و ارائه نقشه انجام مي دهد اما باز هم با يك سري مقاومت ها روبرو مي شود كه به ضرر ماسوله است.
وي افزود: شهرداري استعلام مي گيرد اما ميراث فرهنگي مي خواهد ضمانتي براي اجرا وجود داشته باشد و انتظارات ميراث فرهنگي به واسطه اين است كه ماسوله به ثبت جهاني نزديك شود.
معاون اداره كل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري گيلان تصريح كرد: اقدامات ثبت جهاني ماسوله از سال ها قبل آغاز و از سال گذشته به صورت جدي پيگيري مي شود.
وي اظهار كرد: در ماه اخير ۱۸ نفر از كارشناسان مرتبط با ثبت جهاني ماسوله به مدت يك هفته به صورت مستمر در ماسوله مستقر شدند و ۸۰ درصد اطلاعاتي كه مي خواستند، در اختيار آنان قرار گرفت.
بنا بر اخلاق رسانه اي و در عين حال كار حرفه اي؛ بايد صحبت هاي شهردار ماسوله را نيز مي شنيديم تا يك سويه گام بر نداريم؛ سفر ابتداي بيداريست پس راهي شديم .
شهردار ماسوله ما را در دفتري پذيرا شد كه يك ديوارش در قاب هايي چوبي معرّف شهرداران ماسوله از سال ۱۳۱۰ تاكنون بود؛ كولر اسپليت نداشت و سراسر بوي ناب ماسوله مي داد.
علي خليلي خود را تنها شهردار ميراثي مي داند كه در تعامل نيك با اداره كل ميراث فرهنگي استان است و مي گويد: حتي يك مورد يافت نخواهد شد كه بدون موافقت پايگاه ميراث فرهنگي ماسوله و شوراي فني اين اداره كل؛ در راستاي ساخت و ساز و مرمت بناها انجام شده باشد.
وي مي افزايد: در پاره اي از موارد كه مالكان بدون مجوز از سوي شهرداري به صورت خلاف اقدام به ساخت متضاد با بافت كرده اند، اكنون با پيگيري هاي انجام شده در محضر قاضي پاسخگو هستند.
وي ادامه مي دهد: اشتباهاتي رخ داده اما اين اشتباهات متوجه دوره يك ساله من نيست؛ بعد از زلزله سال ۶۹ مشكلاتي بروز كرد كه موجب برخي نابساماني ها شد و در پاره اي از موارد كمبود اعتبارات دست و پا گير است.
خليلي بيان مي كند: اعتبار طرح ساماندهي بناهاي تاريخي تا سال ۹۱ادامه داشت و از پايان سال مالي همين سال، اين اعتبارات تخصيص نيافته است.
وي ادامه داد: ماسوله در زمان حاضر نياز به ۲۰ ميليارد ريال اعتبار دارد تا پروژه هاي نيمه تمامي چون احداث ديواره حفاظتي رودخانه، مرمت بافت و مهار سنگ هاي بالادست را به اتمام برساند.
وي مي گويد: مردم شهرداري را مي شناسند و تنها نمي شود به حرف بسنده كرد بلكه اگر قرار است كاري به صورت جدي پيگيري شود، بايد دغدغه هاي مردم لحاظ و به گفته ها عمل شود.
شهردار ماسوله ساماندهي نصب بنرها در بازار و سطح شهرك تاريخي را منوط به تعامل و ارائه طرح مناسب از سوي ميراث فرهنگي دانست و در ارتباط با پلكان هاي شهر گفت: تنها از سنگ هاي لاشه بيابان هاي لوشان استفاده مي شود چراكه غير از آن سنگي در اقليم ماسوله جوابگو نيست.
وي در ارتباط با سيم هاي برق و تلفن مي گويد: شهرداري ماسوله در چند سال اخير در راستاي بي سيم شدن تلفن اقدام نمود و اين كار انجام شد اما هنوز در ارتباط با جمع آوري سيم ها از سوي مسوولان امر اقدامي صورت نگرفته است.
خليلي اضافه كرد: شهرداري ماسوله اين آمادگي را دارد با همكاري ميراث فرهنگي و شوراي شهر بازار آشفته ماسوله را سامان بخشد.
وي افزود: بايد در گام نخست به توليد داخلي بها بخشيد و حمايت كرد بعد آهسته آهسته بازار را از چيرگي صنايع دستي چيني زدود.
وي تاكيد كرد: ما هم مشكل داريم اما پر قدرت ايستاده ايم چراكه مي خواهيم حيات در شهرمان جاري باشد.
وي با تاكيد بيشتر مي گويد: مشكلات براي ثبت جهاني ماسوله بسيار است اما اگر از همين حالا اراده اي استوار حاكم شود، با تعامل و همكاري جدي اين مشكلات برطرف خواهد شد.
گردشگران بسيار بودند و گردشگران خارجي با كوله هايي به تقريب هم قد خود، شاهد احترام و رفتار نيك ايراني بودند؛ ماشيني به نمره ۱۵ به احترام ماشيني ديگر به شماره ۲۷ جاده باريك را آرام عقب مي رود و پس از برخورد ناچيزي با ماشين ديگر از پشت فرمان پياده شده عذر خواهي مي كنند و در شيب جاده باريك و لغزان باراني راهي مي شوند.
گويا ماسوله كهن را خستگي فرا نمي گيرد؛ در شبانه اش چراغ ها چون مشعل هايي در خانه هايي پلكاني بر فراز مثلثي بر قاعده اي وسيع مي لرزند.
در گرگ و ميش سپيده دمانش خروس ها مي خوانند و نواي اذان از مناره هاي سبز رنگ عون بن علي(ع) مي تراود و صداي بارش نرم باران بر زمين، صفاي صبح را نويد مي دهد و گويي بار نخست است كه بوي زمين را استشمام مي كني...
در ميان كوچه راه هاي سنگ فرش باريك ماسوله عطر زنجبيل و گل گاوزبان و نواي شعر و موسيقي پيچيده و لهجه هاي متعدد از گوشه گوشه ايران سووال مي پرسند آنچه برايشان از فرهنگ گيلان و ماسوله بوي تازگي مي دهد.
مغازه داران با صداقت مي گويند: ماسوله در دارا بودن صنايع دستي اصيل چون چموش ، آهنگري، پشمينه بافي، گره چيني و ... غني است اما تقريبا رو به انقراض است و اگر وسايل چيني نباشد؛ اقتصاد نمي چرخد.
زيبا از كهن زنان ماسوله است كه نگران رفتن جوانان از ماسوله به شهرهاي بزرگ است؛ چادرش را به دور خود مي پيچد و با نگاهي عميق در امتداد شهر شمعداني ها گويي مي گويد: اگر تو باز نگردي، نهال هاي جوان گلدان را كدام دست نوازشگر آب خواهد داد؟
نم نم باران مي بارد كه باز مي گرديم؛ و انگار ماسوله زمزمه مي كند، مرا دوباره آغاز گردان...
اين بار سراغ مسوول دفتر هماهنگي ثبت جهاني ماسوله در عمارت كلاه فرنگي در باغ محتشم رشت رفتيم و پس از گذر از پلكان چوبي پيچ در پيچ در داخل عمارت، به گپ و گفت با دكتر حسين اسماعيل پور در ارتباط با موضوع نشستيم.
وي مي گويد: مردم ، نهادهاي دولتي و افرادي كه وارد مجموعه مي شوند(گردشگران)، در حفظ و احياي شهرك تاريخي ماسوله نقش آفرين هستند.
وي بيان كرد: در ماسوله زندگي جاريست و گاه گردشگران خود را ملزم به حفظ اين ميراث عظيم از نياكان نمي دانند و بر در و ديوار آن يادگاري مي خراشند.
اسماعيل پور افزود: فرآيند جهاني شدن ماسوله از سال ۸۹ آغاز شد و ۱۰ معيار در ثبت جهاني نقش دارند كه اصالت و مديريت از مهمترين اين معيارهاست.
وي ادامه مي دهد: اگر مديريت هر اثر تاريخي يكپارچه نباشد؛ چالش هاي جدي بروز مي كند و در اين راستا مديريت ماسوله نياز به يك اراده واحد و عظيم استاني دارد.
وي اضافه كرد: ماسوله اثر تاريخي زنده اي است كه با همه قدمت ، زندگي در آن جريان دارد و براي حفظ و احياي آن نمي توان جزيره اي اقدام كرد.
اسماعيل پور اظهار كرد: پرونده ثبتي ماسوله در حال آماده سازي است و قرارداد نخست با متخصصان بسته شده و پس از تدوين ارسال خواهد شد.
وي تصريح كرد: در راستاي جهاني شدن ماسوله بيش از ۲۰ طرح از جمله ثبت ۱۰ اثر معنوي ،كاوش باستاني و ...انجام شده است.
وي تاكيد كرد: جهاني شدن ماسوله همت مردان سياست و مديران ارشد استان را مي طلبد و همه بايستي در اين زمينه به ادبيات مشتركي دست يابند.
ماسوله در هراس است؛ گفتني ها در حد بضاعت گفته شد و اينك، امداد امدادگران و دوستداران شهر پلكاني در اين راستا گراميست. ك/۴
گزارش از: مرضيه ضامن
۱۸۸۱/۶۹۵/۵۰۸