سفر سه روزه پادشاه عمان به ايران كه از روز يكشنبه سوم شهريور آغاز شده، دومين ديدار رسمي وي از ايران طي حدود سه دهه اخير است. سفر پيشين وي به كشورمان، در نيمه مرداد ماه سال ۱۳۸۸ انجام شد.
سفر سلطان قابوس به تهران در جهت تحكيم مناسبات دوجانبه و رايزني هاي منطقه اي و بين المللي با مقام هاي ايران، انجام گرفته است.
رابطه ايران و عمان را مي توان رابطه اي تاريخي و ريشه دار به شمار آورد. رابطه اي كه از پيش از انقلاب اسلامي در ايران تا پس از آن، نزديك و حسنه بوده است.
در خصوص ريشه هاي تاريخي پيوند ايران و عمان بايد گفت كه روابط دوستانه دو كشور، پيش از وقوع انقلاب اسلامي، بيش از هر چيز به واسطه كمك ايران به دولت مسقط براي مقابله با شورشيان چپگراي ظفار شكل گرفت و پس از وقوع انقلاب نيز در جهت روابط دوجانبه و همكاري هاي منطقه اي ادامه يافت.
دولت عمان بر خلاف ساير كشورهاي خليج فارس، در جريان جنگ ايران و عراق نيز سعي كرد تا از اتخاذ سياست هاي افراطي و يكسويه خودداري كرده و از اقدامات تحريك آميز عليه ايران دوري كند. مقام هاي عماني در جريان اين جنگ، همواره تاكيد مي كردند كه قايل به گزينه ديگري جز همزيستي مسالمت آميز ميان ايران و كشورهاي خليج فارس نيستند.
روابط نزديك تهران و مسقط تابع ملاحظات سياسي و اقتصادي بسياري است. شايد بتوان مهم ترين عامل در تثبيت رابطه دو كشور را تنگه هرمز دانست. تامين امنيت اين تنگه، نقش مهم و استراتژيكي به ايران و عمان در سطح منطقه داده است.
موقعيت جغرافيايي و سياسي تنگه هرمز پيوندهاي مستحكمي را بين دو كشور ايجاد كرده است. ايران و عمان به ترتيب در بخش شمالي و جنوبي تنگه هرمز واقع شده اند كه اين امر با وجود فراز و فرودهاي منطقه اي و جهاني، دو كشور را ملزم به داشتن روابط حسنه با يكديگر كرده است.
ايران و عمان رابطه تنگاتنگي ميان حفظ امنيت تنگه هرمز و امنيت خود قايل هستند؛ اين مسئله انگيزه دو كشور را به داشتن روابط نزديك و دوستانه افزايش داده است. بدين ترتيب نزديكي جغرافيايي ايران و عمان در تنگه هرمز در كنار دوري عمان از قلمرو جغرافيايي همسايگان عرب منطقه با اهميت ‍ژئوپليتيكي و ژئواستراتژي تنگه هرمز درآميخته و عماني ها را براي تداوم و تثبيت روابط حسنه با تهران طي سال هاي گذشته ترغيب كرده است.
افزون بر اين، يكي از عواملي كه همواره عمان را به نزديكي به ايران واداشته، قرابت هاي قومي بين دو كشور است. به طوري كه مردم راس المسندم – بخش شمالي عمان در تنگه هرمز- اصالتا بلوچ نژادند و از لحاظ تبار شناسي در زمره قبيله شيوح متشكل از تركيب دو قوم عرب و ايراني به شمار مي روند و همواره احساس قرابت و نزديكي فرهنگي با ايران داشته اند.
گرچه در فضاي رسمي اعلام شده كه سفر سلطان قابوس به تهران در جهت گسترش روابط دوجانبه انجام گرفته، اما برخي رسانه ها طي روزهاي گذشته اعلام كرده اند كه پادشاه عمان حامل پيامي از سوي ايالات متحده به مقام هاي ايران است. اين رسانه ها ادعا مي كنند پادشاه عمان كه در طول سال هاي گذشته به عنوان يك ميانجي منطقه اي نقش خود را به خوبي ايفا كرده و به سياست تشنج زدايي اعتقاد دارد، باز هم قرار است به بهانه ميانجيگري بر سر موضوعات گوناگون وارد تهران شود و مذاكرات را با همراه داشتن بسته هاي پيشنهادي به پيش برد.
روزنامه الاخبار چاپ بيروت پيش از سفر سلطان قابوس به تهران، در گزارشي به نقل از منابع آگاه عماني نوشت: سلطان عمان در سفر به ايران تلاش مي كند زمينه مذاكرات غيرمستقيم ايران و آمريكا را فراهم كند. از اين رو به نظر مي رسد سلطان قابوس براي طرح پيشنهادات خود در تهران موافقت هاي مقدماتي از آمريكا و ايران دريافت كرده است.
الاخبار در ادامه نوشت: گام هايي كه زمينه چنين گفتگوي غيرمستقيمي را فراهم مي كند، بر حل مشكل سوئيفت (يكي از كانال هاي مبادلات پولي بانكي ميان كشورها ) متمركز خواهد شد.
به گفته برخي تحليلگران از جمله ناظران خارجي، با رعايت اين ملاحظات مي توان ورود پادشاه عمان را نشانه اي از فعال شدن ديپلماسي اي قلمداد كرد كه مي تواند پيامدهايي از جمله لغو يا كاهش برخي از تحريم ها عليه ايران- به تبع حل فصل اختلافات تهران و غرب پيرامون موضوع هسته اي- داشته باشد.
از سوي ديگر تاكيد مقام هاي دولت جديد در ايران بر لزوم كاربرد موثر ديپلماسي در حل و فصل مسائل مربوط به سياست خارجي سبب شده تا بسياري از تحليلگران با خوشبيني ويژه اي به نتايج و پيامدهاي اين سفر چشم بدوزند.
علاوه بر آنچه گفته شد، بايد به اين مساله اشاره كرد كه پيشگامي عماني ها براي تجديد روابط حسنه و تحكيم مناسبات با جمهوري اسلامي ايران مي تواند در شرايط كنوني الگويي مناسب براي بسياري از كشورهاي منطقه تلقي شود تا با كنار نهادن اختلاف هاي گذشته و كنوني به سمت تنش زدايي منطقه اي گام بردارند و حسن همجواري را به طور عملي در دستوركار سياست منطقه اي خود قرار دهند.
تحقيق**م.ك**۲۰۵۴**۱۳۵۸