وقتي از روز كارمند سخن به ميان مي آيد ، اذهان بسياري به سوي هفته دولت متمايل مي شود كه مقارن است با شهادت شهيدان رجايي و باهنر كه رييس جمهوري و نخست وزير محبوب مردم ايران در اوايل انقلاب بودند.
اين دو شهيد بزرگوار وارثان اصلي روزكارمند و هفته دولت هستند و در زمان حاضر فقط ياد و خاطره اي از اين عزيزان به جا مانده اما هفته دولت و روز كارمند در تقويم خورشيدي ايران جايگاه جاودانه يافته است .
شهيد رجايي درمورد كارمند چنين برداشتي دارد : بايد مغزهاي خود را از اينكه تنها مستخدم دولت باشيم و پشت ميز بنشينيم خالي كنيم و برگرديم به اينكه، انسانيت انسان در رابطه با كار به وجود آيد. انسان مي تواند به وسيله كاري كه انتخاب مي كند خالق خود باشد.
روز چهارم شهريورماه همه ساله به عنوان روز كارمند در تقويم كشور به ثبت رسيده و چنين روزي به كارمند اختصاص يافته است و از اين روي در ادارات و موسسات به شكل نمادين از برخي كاركنان تقدير به عمل مي آيد اما آيا اين حركت تمامي موضوع را پوشش مي دهد يا خير؟
روز كارمند در مورد فردي سخن مي گويد كه حداقل دريافتي ها را دارد اما با تمام اين مشكلات كنار آمده است؛ او كسي است كه به رغم مشكلات فراوان در خدمت رساني به مردم نهايت سعي و تلاش خود را انجام مي دهد تا چرخ ديوان سالاري كشور با تمام قدرت به پيش برود.
پيشبرد و اعتلاي مديريت در نظام اداري و ارتقاي منزلت اجتماعي كاركنان دولت و اداره جامعه و نمايش ويترين و توان جمهوري اسلامي ايران توسط همين ديوان سالاران آشكار مي شود كه در اين راستا مي طلبد به شفاف سازي و اصلاح نگرش مردم نسبت به خدمات اين قشر شريف و زحمتكش، اقدام‌هاي بيشتري صورت گيرد.
در وهله بعدي با فرهنگ سازي و اطلاع رساني درست مي توان شخصيت راستين خدمت گذاران به مردم را به منصه ظهور گذاشت ونشان دهيم كه شهيدان ماندگار رجايي و باهنر به عنوان الگوهاي مناسب خدمت به جامعه محسوب شده و در ايجاد نشاط و اميد در كارمندان براي خدمت رساني به مردم تلاش كردند .
روز كارمند بيش از آنكه ظاهري و فرمايشي باشد فرصتي مناسب و با اهميت است كه از اين بستر بايستي به درستي بهره برداري كرد تا با تبيين جايگاه و رفع مشكلات كارمندان ، آنان را براي خدمت رساني بيشتر آماده كرد و مردم از اين مهم به رفاه و خدمات بيشتري دست يابند .
كارمندان با دلسوزي و حسن نيت وقت خود را صرف خدمت به مردم و نظام مي كنند دولت نيز لازم است توجه ويژه اي نسبت به آنان مبذول دارد و با مدون سازي برنامه هاي راهبردي بيشترين استفاده را از اين پتانسيل و نيروي صادق و زحمتكش جهت پيشبرد اهداف پيش رو ببرد.

* مشكلات نظام كجا هستند تا دولت براي آن برنامه هاي راهبردي ارايه دهد؟
دكتر «منصور وثوقي» استاد دانشگاه و پژوهشگر علوم اجتماعي در خصوص مشكلات نظام اداري در گفت وگو با خبرنگار ايرنا مي گويد : بيشترين و نمايان ترين مشكل نظام اداري در ايران متأثر از وضعيت كلي جامعه و حاكم نبودن فرهنگ صحيح و مناسب ميان مديران، كاركنان و ارباب رجوع است.
وي مي افزايد: وقتي بررسي كارشناسانه صورت گيرد بسياري از رفتارهاي غير منطقي و نامعقول در سطح ادارات عيان مي شود كه مي توان پس از بررسي با ارايه راه حل هاي مناسب نسبت به رفع آنها كوشيد تا در ارتقاي فرهنگ كاري و جامعه موثر افتد .
بعنوان نمونه پشت هم اندازي و گمراه كردن ارباب و رجوع درنظام اداري ايران خود را به خوبي نشان داده و هرازگاهي افراد سود جو نيز با بدنام كردن نظام اداري براي خود از اين راه كيسه مي دوزند .
وقتي شخصي براي امضاي پرونده اي وارد يك اداره مي شود منشي رئيس مي گويد: آقاي رئيس تشريف ندارند، جلسه هستند، مأموريت هستند، كاري فوق العاده پيش آمده و هزار دليلي كه به هر حال فرقي براي ارباب رجوع نمي كند چون كار او انجام نمي شود؛ در اينجا به دليل نبود پيش بيني هاي لازم، مراجعه كننده كه ممكن است از راهي دور براي حل مسايل اداري خود رجوع كرده باشد دچار مشكل و زحمت شود.
وي در ادامه مي گويد: در اينجا بايد اذعان داشت كه با مدون بودن اداره يا سازمان سالم نبايد مديران و يا افراد مسوول انجام كار در ساعات اداري و زماني كه ارباب رجوع براي انجام كار به محل وظيفه آنان مراجعه مي كنند، در محل خود حاضر نباشند مگر در صورت ضرورت و با گذاشتن جايگزين مانعي در كار اداري ايجاد نگردد .
وي در ادامه با تاكيد بر اينكه در استخدام و انتخاب كارمند يك بخش و اداره بايد ويژگي هاي لازم را فرد استخدام شده داشته باشد، مي افزايد: به هنگام استخدام كارمند يا انتخاب مديرتشخيص درست داده شود و بر حسب شايسته سالاري اقدام به استخدام و انتخاب كرد كه متاسفانه در حال حاضر در برخي از مراكز اداري ما چنين مختصاتي رعايت نمي شود وبرحسب آشنا داشتن و روابط،افراد به كارگيري مي شوند اين معضل در دراز مدت ضربات جبران ناپذيري بر پيكره ديوان سالاري ايران مي زند.
استاد دانشگاه در ادامه اظهار مي دارد: كارمندان بايد توانايي ها و شايستگي هاي لازم را براي انجام وظيفه اي كه بر عهده گرفته اند داشته باشند و از سوي ديگر انجام چنين وظيفه اي را با ميل و رغبت پذيرفته باشند نه بااكراه و اجبار كه در تحول اداري بايستي مد نظر باشد.
وثوقي خاطر نشان مي كند كه درمواردي نظير گسترش نيافتن نظام اداري، استفاده نكردن از روش هاي نوين ، به كار گيري نادرست و نامناسب از توانايي نيروهاي انساني، واگذاري نكردن امور دولتي به بخش خصوصي و تمركزنيافتن فعاليت هاي دولتي به نظارت و سياست گذاري در بخش كلان كشور باعث مي شود كه دولت با تمركز زدايي و تفويض اختيار به موسسات و شركت هاي كار آمد به امور زير بنايي و اهداف دراز مدت كشور بيشتر رسيدگي كند .
وي با بيان اينكه گسترش عدالت اقتصادي و اجتماعي يكي از اصلي ترين رسالت هاي دولت است تا پيكره نظام اداري به طور صحيح و مناسب عمل كند تا در برخورد با متخلفان نهايت دقت به عمل آيد ، اضافه مي كند : دولت مي تواند با قدرداني از كاركنان ساعي و خدوم و موارد ديگر توجه كافي بعمل آورد تا نشان دهد كه نظارت بر امور به طور كامل اجرا مي شود.
وي در عين حال به اين موضوع نيز اشاره مي كند كه جاي قدرداني است كه روزي را براي كارمند اختصاص داده اند تا اين قشر بزرگ ايران بداند كه دولتمردان و سياست گذاران كشور به ياد آنها هستند و سعي در برداشتن موانع براي ايجاد محيط مناسب ورفاه كارمندان به خصوص در مورد معيشت و آسايش خانواده هاي ايراني هستند.

*تاكيد مجدد : موانع را برداريم
دكتر «فرامرز رفيع پور » جامعه شناس در كتاب توسعه و تضاد خود به مساله اي كه مقام معظم رهبري تحت عنوان وجدان كاري و انضباط اجتماعي تاكيد دارند، اشاره مي كند .
وي در بخشي ازاين كتاب به كارمندان جزئي همچون نامه رسان ها در كشورهاي پيشرفته صنعتي اشاره مي كند كه با علاقه انجام وظيفه مي كنند و دربين راه با مردم احوالپرسي مي كنند و هيچ كس هم به چشم تحقير به آنها نگاه نمي كند. از سوي ديگر نامه رسان ها نه خود را كوچك مي شمارند و نه ديگران را بزرگ.
چرا مساله اينطور است؟ اين استاد جامعه شناسي معتقد است كه مردم اين كشورهاي صنعتي انسان هاي خوبي هستند اما از سوي ديگر مردم ما نه فقط چيزي از آنها كم ندارند بلكه از نظر « از خود گذشتگي » بسيار ايثارگرتر و شريف هستند .
رفيع پور مي افزايد : اگر ما مردم كشورهاي غربي را در شرايط مردم و كارمندان خود قرار دهيم و يا درجامعه آنها چنين شرايط جامعه ما فراهم شود در آن صورت خواهيم ديد كه بسيار به ندرت پيش مي آيد كه آنها از نيازهاي خود به نفع جامعه چشم بپوشند .

* علت چيست؟
پارسونز جامعه شناس يكي از افرادي بود كه به درستي تشخيص داد كه در يك جامعه ، اجزا آن بايد هماهنگ در جهت كاركرد كل جامعه كار كنند .
دكتر رفيع پور اين مساله را به يك ساعت و چرخ دنده هاي آن و يا پاروزنان در يك قايق تشبيه كرده است؛ يعني اجزا بايد كار كنند و در موقعيت خود به وظايف خود عمل كنند تا كل جامعه ، كاركرد داشته باشد .
سوال اينجا است كه اگر امروز كساني هستند كه از عملكرد كارمندان ايراداتي مبذول مي دارند آيا مي توانند به اين سوال پاسخ دهند كه آيا تمام چرخ دنده هاي جامعه ما درجاي خود كار مي كنند ؟ اين در حالي است كه جامعه شناساني از جمله اين استاد بازنشسته دانشگاه شهيد بهشتي معتقدند كه مردم ما از جمله كارمندان مردم شريفي هستند .
گزارش : ليلا خطيب زاده
گزارميز ** ۱۷۷۶ **۱۶۴۷