انفجارها در بغداد طي هفته هاي اخير در حالي كه اوضاع در مصر و سوريه نا آرام است و بيشتر توجه رسانه هاي بين المللي به تشنجات در اين دو كشور معطوف شده، بالا گرفته است.
خبرگزاري آسوشيتدپرس، چندي پيش در اين رابطه نوشت: در حالي كه رادارهاي سياست خارجه آمريكا و كشورهاي غربي به تحولات مصر و سوريه متمركز شده است، تنها در ماه ژوييه (تير و مرداد) بيش از ۱۰۰۰ نفر در عراق كشته شده اند. به گفته اين رسانه ژوييه خونبارترين ماه در عراق پس از سال ۲۰۰۸ تاكنون بوده است و افزايش درگيري هاي فرقه اي در اين كشور تا حدي است كه به نگراني جدي براي دولت باراك اوباما تبديل شده است.
با اين وجود وضعيت پيچيده ايجاد شده در مصر و سوريه از اهميت عراق در سياست خارجه آمريكا كاسته است.
در همين چارچوب نزديك به دو هفته قبل تر، هوشيار زيباري وزير خارجه عراق، در ديدار با جان كري همتاي آمريكايي خود از وي خواست كه آمريكا بغداد را از اولويت هاي سياست خارجه خود كنار نگذارد و به حمايت از اين كشور ادامه دهد تا ثبات به عراق بازگردد. كري نيز در اين گفت و گو تاكيد كرد، عراق در تقاطع جريان ها و تنش هاي فزاينده و نا آرامي هاي پيش بيني نشده منطقه قرار دارد و تحولات منطقه ثبات اين كشور را با تهديد رو به رو كرده است.
تارنماي دويچه وله، در ۲۴ مرداد ماه در رابطه با به حاشيه رفتن وضعيت عراق در خبري نوشت:
بحران هاي امنيتي در مصر و سوريه و ديگر كشورها آن قدر پررنگ است كه كه بحران جاري در عراق را به حاشيه رانده، اما اوضاع در اين كشور رو به وخامت است و با افزايش كشتار و خونريزي حالا نگراني هاي جدي در رابطه با بروز جنگ داخلي در عراق وجود دارد.

** تحركات كردها؛ چالشي برابر دولت بغداد در شرايط نا امني
----------------------------------------------
نگراني در خصوص احتمال ايجاد درگيري هاي قومي و فرقه اي در عراق در حالي از سوي رسانه هاي بين المللي مطرح مي شود كه پيش تر در هفتم ارديبهشت ماه سال جاري، خبرگزاري فرانسه با بيان اين مطلب كه موجي از خشونت ها عراق را فراگرفته، از استقرار پيشمرگ هاي كرد در بغداد خبر داد. خبرگزاري فرانسه افزود، استقرار پيشمرگ هاي كرد ظاهرا براي مبارزه با شورشيان در عراق است.
به گفته اين رسانه فرانسوي جبار ياور دبير كل وزارت پيشمرگ ها در منطقه شمال عراق، در خصوص علت حضور نيروهاي پيشمرگ كرد در خارج از اقليم كردستان عراق، در بيانيه اي مدعي شد، استقرار پيشمرگ هاي كرد به ويژه در اطراف شهر كركوك پس از هماهنگي با استاندار اين شهر و براي جبران كمبودهاي امنيتي صورت گرفته است.
در مقابل به نظر مي رسد دولت مركزي عراق از اين شرايط ناخرسند است.
همزمان، ارتش عراق، استقرار پيشمرگ هاي كرد در مناطقي خارج از اقليم كردستان را به مانوري سياسي تشبيه كرد. خبرگزاري فرانسه به نقل از يك افسر ارشد عراقي در اين رابطه گفت: ارتش عراق پس از تحركات پيشمرگ ها به حالت آماده باش در آمده است، تحركات پيشمرگ ها مانوري سياسي است و به منظور پر كردن خلا امنيتي در عراق صورت نمي گيرد.
در چارچوب نارضايتي دولت مركزي عراق از حضور نيروهاي پيشمرگ كرد در شمال بغداد و دو منطقه از استان كركوك، پايگاه خبري شبكه العالم در ۱۶ خرداد ماه ۱۳۹۲ اعلام كرد، وزارت كشور عراق هم در بيانيه اي از مسوولان امنيتي منطقه كردستان عراق خواست نيروهاي پيشمرگ را از دو منطقهسليمان بيك و طوز خورماتو استان كركوك خارج كنند. وزارت كشور عراق در اين بيانيه خطاب به رهبران منطقه خودمختار كردستان اعلام كرد: مسووليت حفظ امنيت و كنترل اين دو منطقه در اختيار دولت مركزي است.
گفتني است، استان كركوك از جمله مناطقي است كه در آن گوناگوني اقوام و مذاهب ديده مي شود. در اين شهر اعراب ، كردها و تركمن ها ، سني ها و شيعيان در كنار هم زندگي مي كنند.
كركوك بخش اصلي سرزميني است كه كردها آرزوي الحاق آن به منطقه كردستان عراق را در سر مي پرورانند. از همين رو هرگونه تحرك كردها در اين منطقه، حساسيت دولت مركزي عراق را بر مي انگيزد.
با ادامه دار شدن حضور خبرساز نيروهاي پيشمرگ كرد در شمال بغداد و مناطقي از كركوك سايت خبري المانيتور در ۲۵ مرداد ماه سال جاري (۱۶ آگوست) نوشت: افزايش بمب گذاري هاي تروريستي در بغداد، كاتاليزوري براي همكاري نيروهاي پيشمرگ كرد با دولت مركزي عراق شده است.
المانيتور در عين حال افزود، رهبران نظامي در بغداد و كركوك حضور نيروهاي پيشمرگ را به عنوان بخشي از فرايند تامين امنيت رد مي كنند.
در اين رابطه حسن السنيد عضو كميته امنيت و دفاع پارلمان عراق، به اين رسانه گفت: هر خبري در رابطه با حضور نيروهاي پيشمرگ در بغداد بي معني و بي اساس است.
بر خلاف اظهارات تكذيبي مقام هاي دولت مركزي عراق در خصوص حضور نيروهاي پيشمرگ كرد در شمال بغداد و مناطقي از كركوك، خبرنگار المانيتور در عراق با بازديد از مناطق ناآرام در شمال بغداد به اين رسانه گفته است كه در بسياري از پست هاي بازرسي اصلي واقع در جاده ارتباط دهنده ميان بغداد و كركوك، هم نيروهاي دولتي عراق مستقر هستند و هم پيشمرگ هاي كرد و در اكثر ايست هاي امنيتي و بازرسي يك سرباز عرب و يك سرباز كرد مسووليت تامين امنيت را بر عهده دارند.
از سوي ديگر همزمان با اينكه مقام هاي عراقي هرگونه دخالت نيروهاي پيشمرگ براي تامين امنيت در مناطق آشوب زده عراق را تكذيب مي كنند، افراد وابسته به كردستان عراق از جمله شوان محمد طه از اعضاي كرد كميته دفاع و امنيت پارلمان عراق، از اشتياق و تلاش دولت خودمختار كردستان براي همكاري با نيروهاي ارتش عراق در تامين امنيت اين كشور سخن مي گويند. به نظر مي رسد كردها در اين برهه زماني به رغم مخالفت دولت مركزي عراق مي كوشند با تثبيت نقش خود در تامين امنيت عراق بر اهميت خود بيافزايند.

** نگراني دولت مركزي عراق از قدرت يابي و گسترش نفوذ كردها
-----------------------------------------------------
در حالي كه دولت مركزي عراق از به وجود آمدن تنش با دولت خود مختار كردستان استقبال نمي كند و در مقابل رهبران كردستان عراق نيز خصومتي آشكار نسبت به دولت مركزي از خود نشان نمي دهند، اما منطقي است كه دو طرف در اين معادله منافع خود را براي رسيدن به نتيجه اي برد- برد دنبال مي كنند.
در همين چارچوب به نظر مي رسد دولت عراق با پرهيز از مسووليت دادن به كردها در خارج از اقليم تحت كنترل آنها، مي كوشد از افزايش قدرت و اعتبار بيش از حد كردها در عراق و به تبع آن گسترش دامنه خواست ها و انتظارات قومي آنها بكاهد.
بايد افزود، رهبران كرد در داخل اقليم كردستان نيز از آرامش مطلق برخوردار نيستند و با مخالفت ها و چالش هايي رو به رو هستند، اما تلاش مسوولان دولت خودمختار كردستان تاكنون توانسته است تا حد زيادي اين چالش ها را مهار كند.
در همين رابطه المانيتور در ۲۵ مرداد ماه ۱۳۹۲ (۱۶ اگوست) در گزارشي تحت عنوان انقلاب آرام در كردستان عراق ضمن اشاره به افزايش مخالفت ها با دولت كردستان عراق مي نويسد: در حالي كه بخش زيادي از كشور عراق و كشورهاي همسايه در شرايط تروريسم و نا آرامي هاي سياسي قرار دارند، منطقه كردستان عراق نسبتا در امنيت به سر مي برد. گردشگري در شمال عراق در طول تعطيلات عيد گذشته به اوج خود رسيد. اين در حالي است كه اين منطقه به تجارت مرزي به ويژه در بخش انرژي نيز ادامه مي دهد.المانيتور اضافه مي كند، حتي با تمديد رياست جمهوري مسعود بارزاني به مدت دو سال ديگر بدون برگزاري انتخابات، با وجود انتقاد گروه هاي مخالف هيچ گونه شورش عمومي در اين منطقه رخ نداد.

** روابط تركيه و اقليم كردستان؛ پاشنه آشيل دولت بغداد
-----------------------------------------------
يكي از مهم ترين نكاتي كه مي تواند در شرايط آشفته كنوني عراق، موجبات نگراني دولت بغداد را فراهم آورد، گسترش اخير روابط تركيه با كردستان عراق است. تا جايي كه چرخش تازه دولت تركيه از مواضع ديرينه خود درباره كردهاي عراق و تركيه، و اظهارات جنجالي رجب طيب اردوغان نخست وزير تركيه، در خصوص همكاري ميان اين كشور و كردستان عراق عامل تنش بين آنكارا و بغداد شده است.
اردوغان در اواسط فروردين ماه سال جاري، در مصاحبه با شبكه سي ان ان تصريح كرد: ما در آستانه توافق با كردستان عراق بر سر گاز و نفت هستيم.
نخست وزير تركيه مدعي شد به موجب قانون اساسي عراق، كردستان عراق اين حق را دارد از منابع انرژي خود بهره برداري و هيچ ماده قانوني نمي تواند حكومت كردستان عراق را از معامله با تركيه منع كند. اردوغان تاكيد كرد، همكاري نفتي بين آنكارا و كردستان عراق به نفع دو طرف است.
در سال هاي اخير روابط تركيه با منطقه خودمختار كردستان عراق افزايش چشمگيري داشته است. بخش انبوهي از سرمايه گذاري هاي خارجي در اقليم كردستان، توسط تركيه انجام شده؛ به گونه اي كه حجم تجارت خارجي دو طرف نزديك به ۱۲ ميليارد دلار مي رسد. سفر احمد داوود اوغلو وزير خارجه تركيه به اقليم كردستان در سال ۲۰۰۹، فصل تازه اي از روابط جديد ميان دو طرف به شمار مي رود. همچنين افتتاح كنسولگري تركيه در اربيل به دنبال سفر داوود اوغلو، به تغيير شكل مثبت روابط طرفين انجاميده است تا آنجا كه مسعود بارزاني در قامت رييس اقليم كردستان، يكي از ميهمانان ويژه كنگره حزب عدالت و توسعه تركيه در سپتامبر ۲۰۱۲ بود.
بي شك تركيه با بهره گيري از سياست نزديكي به اقليم كردستان اهداف متعددي را دنبال مي كند. اهداف اقتصادي و بهره گيري از منابع غني نفت و گاز اقليم كردستان، تضعيف حكومت شيعي نوري المالكي و مهم تر از همه مديريت مساله كردهاي داخل از طريق تعامل با كردستان عراق را مي توان از اهداف مورد نظر تركيه در تعامل با كردستان عراق نام برد.
از آنجا كه طي ساليان متمادي، كردستان عراق در نگاه تركيه محل امن شبه نظاميان پ.ك.ك به شمار مي رفت، نزديكي به رهبران اقليم كردستان مي تواند به نوعي به حل بزرگترين مشكل امنيتي تركيه كمك برساند.
اما اين گسترش روابط ميان كردهاي خودمختار عراق با دولت تركيه؛ دولتي كه به دنبال برقراري روابط دوستانه اي با بغداد نيست، لاجرم بر نگراني هاي دولت مركزي عراق در شرايطي كه از داخل با چالش هاي متعدد امنيتي رو به رو است، دامن مي زند.
به طور كلي شرايط پيچيده ايجاد شده در عراق هم اكنون توجه بيشتري مي طلبد، اما اين شرايط بغرنج به شدت تحت تاثير وضعيت نا آرام منطقه به خصوص بحران هاي ايجاد شده در مصر و سوريه قرار گرفته و از نگاه هاي بين المللي به دور مانده است.
پژوهش**۹۲۸۲**۹۲۴۱