برخي كارشناسان معتقدند تمايل شديد فرانكلين روزولت رييس جمهوري وقت آمريكا، در دوران جنگ جهاني دوم به استقلال هند از انگلستان و حمايت شخصي وي از تلاش مردم هند براي آزادي در آن زمان، جرقه ايي براي گرمي روابط آمريكا و هند امروز به شمار مي رود.
**تاريخچه روابط آمريكا و هند
-----------------------------
سايت رسمي وزارت خارجه آمريكا در بخش روابط خارجي با هند مي نويسد: آمريكا، اتحاديه هندوستان را به عنوان ايالتي مستقل در ۱۵ آگوست ۱۹۴۷ با پيام تبريك رييس جمهور هري ترومن به لرد لوئيس مانتبتن به عنوان حاكم سرزمين هند به رسميت شناخت. بنابر قانون استقلال هند كه در ۱۸ جولاي ۱۹۴۷ به تصويب مجلس انگلستان رسيد اتحاديه هند و پاكستان از دل هند بريتانيا پديد آمد. بر طبق اين اسناد، روابط ديپلماتيك بين آمريكا و هند در اول نوامبر ۱۹۴۶ با تاسيس سفارت آمريكا در دهلي نو رسما آغاز شد.
مي توان تاريخ روابط هند و آمريكا را به چهار دوره جدايي ايدئولوژي، دوره اتمام جدايي ايدئولوژي، دوره پس از پوخران POST POKHRAN ll (پوخران ll مجموعه آزمايش ۵ بمب هسته اي در سال ۹۸ ميلادي توسط هند است) و دوره بعد از حادثه ۱۱ سپتامبر و كمپين ضد تروريسم تقسيم كرد.
دوره جدايي ايدئولوژي از زمان مستعمرگي هند تا پايان جنگ سرد را شامل مي شود اگرچه در اين زمان آمريكا موافق استقلال هند بود اما بيشتر با قيم آن يعني انگلستان رابطه مستقيم داشت.
دوره دوم يا همان دوره اتمام جدايي ايدئولوژي مقارن با فرو ريختن ديوار برلين و پايان جنگ سرد بود كه محدوديت هاي گذشته دو كشور را از ميان برد و هر دو سياست گفتگوي سياسي و استراتژيك را سرلوحه روابط خارجي خود قرار دادند. دوره سوم سال ۱۹۹۸ و با شروع آزمايشات هسته اي هند همراه بود كه جهان را شگفت زده كرد، رييس جمهور كلينتون آزمايشات هسته اي هند را به شدت محكوم كرد و آن را خطري هم براي منطقه هم براي صلح جهاني دانست. البته اين آزمايشات منجر به تحريم تسليحاتي و هسته اي دو كشور هند و پاكستان از طرف آمريكا شد.
دوره چهارم در حالي بعد از حادثه ۱۱ سپتامبر آغاز شد كه جدا از مسايل هسته اي روابط هند وآمريكا رو به بهبود بود. در واقع حادثه ۱۱ سپتامبر نقطه عطفي در روابط اين دو كشور به دليل اتهام پاكستان در همكاري و دست داشتن در اين حادثه بود تا هند را بدل به شريك اصلي آمريكا در منطقه كند.
** عوامل و اهداف نزديكي آمريكا و هند
------------------------------------
آمريكا به پاكستان به عنوان هم پيمان حياتي در طول جنگ سرد مي نگريست در عين حال هند به عنوان كشوري غير متعهد در آن زمان به اتحاد جماهير شوروي نزديك بود بنابراين شريك استراتژيكي براي آمريكا محسوب نمي شد. اين الگو تا زمان فروپاشي شوروي و ظهور قدرت جديد چين ادامه داشت و آمريكا براي ايجاد سد دفاعي برابر چين روابط خود را با هند مستحكم كرد.
بخش تاريخ و اسناد سايت وزارت خارجه آمريكا مي نويسد: آمريكا سابقه روابط كج دار و مريضي با هند داشت و در دهه ۵۰ ميلادي مقامات رسمي آمريكا به مقامات هندي براي عضويت در جنبش عدم تعهد به ويژه در مورد نقش حساس هند در كنفرانس بندونگ سال ۱۹۵۵ هشدارهايي دادند.
آمريكا همچنين قصد داشت تا تعادل قواي منطقه را حفظ كرده و از نفوذ سياسي هند در منطقه و كشورهاي همسايه كم كند. اما بعد از جنگ مرزي بين هند و چين در سال ۱۹۶۲ كه با شكست هند اتمام يافت، آمريكا و انگلستان را مشتاق به تجهيز نظامي نيروهاي هند براي جلوگيري از نفوذ چين و شوروي در منطقه كرد و اين عاملي شد تا آمريكا در دهه ۶۰ و ۷۰ ميلادي كمك هاي بي دريغ به هند كند.
سايت هندي شرن افز گلوبال ويوز نيز تنش مرزي و جنگ سال ۱۹۶۲ بين چين و هند را عاملي براي نوسازي ناوگان و قدرت نظامي هند در برابر ارتش تا دندان مسلح چين مي داند. هند براي مدرن سازي ارتش خود چاره اي جز دوري از شوروي سابق و نزديكي به غرب و آمريكا نداشت، در همين زمان نيز آمريكا هم دنبال موقعيتي براي ثبات و حفظ منافع خود در جنوب آسيا براي جلوگيري از نفوذ چين كمونيست بود. اين عوامل نتايجي جز پيوند مبارك بين هند و آمريكا نداشت.
بخش مطالعات كنگره آمريكا در مقاله اي مي نويسد: هند تسلط ژئوگرافيك و استراتژيكي در منطقه حياتي جنوب آسيا دارد و اقتصاد پويا، قدرت نظامي، جامعه چند نژادي وتاثيرات عميق فرهنگي، اين كشور را بدل به كليد تمركز آمريكا در سياست خارجي خود در قرن ۲۱ كرده است. البته كه اين نگاه ويژه امريكا به هند مورد رضايت چين نيست اما اهداف و جبهه هاي مشترك بين آمريكا و هند در حفظ تعادل در اين منطقه بسيار حائز اهميت است.
**روابط از سال ۲۰۰۰ ميلادي تا به امروز
--------------------------------
بعد از جنگ سرد، هند به عنوان پرجمعيت ترين كشور دموكرات دنيا و همچنين به دليل موقيعت ژئوگرافيك و ژئو پولتيك خود نقش مهمتري در عرصه بين المللي گرفت. بخش مطالعات كنگره آمريكا در ادامه مقاله خود در خصوص هندوستان مي نويسد: هند تسلط ژئوگرافيك و استراتژيكي در منطقه حياتي جنوب آسيا دارد و جورج بوش پسر( رييس جمهور پيشين آمريكا) نيز در دوران خود سياست بهبود وتحكيم رابطه سال ۲۰۰۰ بيل كلينتون را با سرعت بيشتري پي گرفت وبيش از شش سال دولت هاي هند و آمريكا طالب روابط دوستي استراتژيك در زمينه تجارت دو جانبه و رابطه اجتماعي بيشتر بين مردمان اين دو كشور هستند
سايت رسمي سفارت هند در واشنگتن در مقاله اي به اهداف و چشم اندازهاي روابط هند و آمريكا اشاره كرده و مي نويسد: روابط هند و آمريكا در تمامي زمينه ها از قبيل تجاري، دفاع و امنيتي، آموزش، علم و تكنولوژي، هاي-تك، انرژي هسته اي، فن آوري فضايي، انرژي پاك، محيط زيست وبهداشت رو به افزايش است. اين سايت همچنين به برنامه ويژه آمريكا و هند در راستاي تعامل بيشتر مابين مردم دوكشور با ابزار توريسم، تبادل فرهنگي و مذهبي، تبادل دانشجو...اشاره كرده و سفر مانموهان سينك نخست وزير هند در سال ۲۰۰۹ به واشنگتن به عنوان اولين ميهمان خارجي باراك اوباما بعد از تحليف رياست جمهوري را موكد اشتراك استراتژيك و دوستي دو كشور مي داند.
هند در اكتبر سال ۲۰۱۰ به عنوان عضو غير دائم شوراي امنيت انتخاب شد كه در ۲۰ سال اخير بي سابقه است و اين امر زمينه همكاري هاي بيش از پيش دو كشور را پديد آورد.
** كشمير
-----------------
سرزمين وسيع هندوستان از انگلستان در سال ۱۹۴۷ استقلال يافت و به دو قسمت بزرگ تقسيم شد: قسمت هند سكولار و قسمت پاكستان مسلمان. پاكستان به قسمت غربي و شرقي تقسيم مي شود و جدا از شبه جزيره هندوستان است. ايالت جامو و كشمير جمعيت غالب مسلمان و رهبري هندو دارد و مرزهاي مشترك با غرب پاكستان و هند دارد.
سايت وزارت امور خارجه آمريكا در اين خصوص مي نويسد: بحث بر حاكميت بين اين دو كشور بر روي اين منطقه منجر به جنگ اول بين آن ها شد، جنگي چهار ساله بين سال هاي ۱۹۴۷ تا۱۹۵۱ كه با وساطت سازمان ملل پايان يافت. جامو و كشمير كه به كشمير هند شهرت دارد به جمهوري هند پيوست، اما دولت پاكستان هنوز بر عقيده خود مبني بر حاكميت در كشمير اصرار مي ورزيد. روابط آمريكا با پاكستان در اين دوران نسبت به روابطش با هند بهتر بود، زيرا پاكستان خط مقدم آمريكا براي جلوگيري از نفوذ كمونيست با پيوستن به پيمان هاي سنتو و سياتو در دهه ۵۰ محسوب مي شد.
در اوايل سال ۱۹۶۵ دومين جنگ آنها در طول مرزهاي اين دو كشور شكل گرفت. خصومت بين آنها با تلاش ارتش پاكستان براي بازپس گيري كشمير شدت يافت، اينجا همان نقطه آغاز دخالت سياسي بين المللي ناشي از دوران جنگ سرد بود.
بعد از حمله پاكستان به كشمير كه منجر به جنگ دوم بين هند و پاكستان شد، شوراي امنيت سازمان ملل قطعنامه ۲۱۱ را در تاريخ ۲۰ سپتامبر مبني بر پايان جنگ و گفتگو بر روي مساله كشمير صادر كرد، آمريكا و انگلستان نيز متعهد به عدم ارسال سلاح به دو طرف جنگ شدند و در اين ميان پاكستان بود كه متضرر گرديد زيرا ارتش هند به سبب كمك تسليحاتي آمريكا و غرب بعد از شكست چين قوي و مجهز شده بود، اين مساله چاره اي جز پذيرش قطعنامه توسط پاكستان براي اين كشور باقي نمي گذاشت.
كتابخانه ديجيتال امنيت ملي آمريكا مي نويسد:در قضيه كشمير مقامات رسمي هند فشار خود را بر مقامات آمريكايي براي متقاعد كردن اسلام آباد به مبارزه با گروه هاي تروريست ضد هندي كه سر منشاشان در پاكستان است ادامه مي دهند. اين بي ثباتي ها در كشمير و در مرز پاكستان و هند به بي ثباتي در افغانستان نيز كمك مي كند. به اعتقاد بسياري از كارشناسان پاكستاني، اگر پاكستان مرزهاي نا امن خود را كنترل نكند روابط آمريكا و هند روز به روز گرمتر و رابطه پاكستان با آمريكا به خطر مي افتد.
**اظهارات مقامات رسمي و برنامه هاي استراتژيك پيش روي دو كشور
------------------------------------------------
سفير سابق آمريكا در هند ديويد سي مالفورد در مقاله اي با نام اينك زمان هند است؛ به نقل از كاندوليزا رايس در ديدار با نخست وزير هند نوشت: سياست آمريكا كمك به هند براي مبدل شدن به قدرت درجه يك جهاني در قرن ۲۱ است. وي ادامه مي دهد كه سياست آمريكا در قبال هند امروز آشكارا بيان شده و اين كشوربه دنبال گسترش روز افزون روابط دو جانبه خود با هند به عنوان يكي از شركاي اصلي استراتژيك خود است.
ديدار وزير امور خارجه آمريكا با مقامات ارشد هندي به درخواست مستقيم جورج بوش پسر صورت گرفت؛ رايس در اين سفر مامور ابلاغ و مذاكره چشم انداز جديد پيمان استراتژيك بين دو كشور بود كه شامل همكاري هاي مشترك استراتژيك در صلح جهاني، بحث دفاع، انرژي، رشد و شكوفايي اقتصادي مي شد.
رايس خاطر نشان كرد: روابط بين آمريكا و هند بر اساس ارزش هاي مشترك بين دو ملت است نمونه اين ارزشها، پايبندي اخلاقي به اصل دموكراسي، اجراي قانون و حمايت از آزادي بيان و مذهب است. در واقع اختلاف نظر بنيادين و اساسي ميان مواضع ما با هند بر سر مسائل منطقه اي و جهاني وجود ندارد، ما روابط نزديكي با هند در زمينه مبارزه با تروريسم و كار گروه مشتركي براي مبارزه با فقر و مشكلات اقتصادي داريم؛ همچنين همكاري هاي سلامت و بهداشت دوكشور براي مبارزه با بيماري هاي صعب العلاجي مانند ايدز و هپاتيت مثال زدني است.
كاندوليزا رايس همچنين در نشستي با حضور مانموهان سينگ نخست وزير هند، نتوار سينگ وزير امور خارجه، رييس كنگره سونيا گاندي و رهبر حزب رقيب ال كي ادواني به گام هاي عملي كه بايد براي تغييرمعادلات و نظم نوين جهاني در قرن ۲۱ توسط ۲ كشور آمريكا و هند برداشته شود اشاره و بر لزوم نزديك كردن عقايد براي حل امور پيش روي دو كشور در جلسات آتي تاكيد كرد.
برنامه گام بعدي در مشاركت استراتژيك (NSSP) كه اولين بار در ژانويه سال ۲۰۰۴ مطرح و در ديدار بوش و نخست وزير هند واجپايي به تصويب رسيد به اعتماد سازي و همكاري هاي در زمينه هاي حساسيت دوكشور از قبيل تكنولوژي عمران هسته اي، تكنولوژي فضايي، تجارت هاي-تك و گفتگوي موشكي كمك مي كرد، پيشرفت هاي چشمگير وتاثيرگذاري در هر مرحله اتفاق مي افتاد و در فاز بعدي تكامل بيشتري مي يافت.
پيمان مشاركت استراتژيك بين آمريكا و هند بر پايه ارزش هاي مشترك از قبيل: دموكراسي ، چند نژادي بودن و قوانين و مقررات جاري در هر دو كشور است. هر دو كشور چهارچوب تفاهم نامه دفاع ۱۰ ساله را در سال ۲۰۰۵ به منظور گسترش همكاري هاي امنيتي في ما بين امضا كردند. همچنين بيش از ۱۰۰ هزار دانشجوي هندي در دانشگاه هاي آمريكايي تحصيل مي كنند كه اين آمار بيش از هر كشور ديگري در دنياست. در دوران باراك اوباما نيز همكاري ها و روابط بين دو كشور افزايش يافت در سپتامبر ۲۰۱۰ سخنگوي دولت آمريكا از هند به عنوان سپر ثبات در اين منطقه حياتي دنيا نام برد.
بعد از انتخاب باراك اوباما به عنوان رييس جمهور، در مصاحبه اي گفت دوستي و روابط حسنه در حال رشد ما با هند به نفع تمامي دنياست و خطاب به مردم هند گفت كه دوست و شريكي بهتر از مردم آمريكا در دنيا ندارند.
همچنين وزير امور خارجه هيلاري كلينتون در ديدار با همتاي هندي خود بارها تاكيد بر پي گيري روابط قوي و سازنده دوجانبه در تمامي زمينه ها در آينده كرد.
وزير امور خارجه هيلاري كلينتون در ديدار با همتاي هندي خود بارها تاكيد بر پي گيري روابط قوي و سازنده دوجانبه در تمامي زمينه ها در آينده كرد.در جولاي ۲۰۰۹ كلينتون در سفر به هند چندين تفاهم نامه را با اين كشور در زمينه هاي مختلف امضا كرد كه بر پايه پنج محور، همكاري هاي استراتژيك، انرژي و تغييرات آب و هوايي، تجارت و اقتصاد و كشاورزي، آموزش و توسعه، اختراعات و علوم تكنولوژي استوار بود.
در ماه جون سال ۲۰۱۰ دور جديد مذاكرات استراتژيك آمريكا و هند كه در زمان جورج بوش پايه گذاري شده بود در سفر كريشنا وزير امور خارجه هند به واشنگتن ادامه يافت، هيلاري كلينتون كه به عنوان سرپرست تيم آمريكا در اين مذاكرات بود از هند به عنوان دوست مورد اعتماد و شريك ضروري نام برد.
**حجم مبادلات اقتصادي بين آمريكا و هند
-------------------------------
* بر اساس گزارش اتاق بازرگاني ايالات متحده آمريكا، حجم مبادلات اقتصادي كالا و خدمات تجاري دو كشور در مجموع به ۸۶ ميليارد دلار در سال ۲۰۱۱ رسيد، كه در اين بين آمريكا ۳۳ ميليارد صادرات به هند داشته و در عوض ۵۳ ميليارد واردات از اين كشور داشته است.هند سيزدهمين شريك تجاري بزرگ آمريكا با ۵۷.۸ ميليارد دلار در مجموع در سال ۲۰۱۱ بود؛ صادرات كالا به هند ۲۱.۶ ميليارد دلار و واردات كالا در مجموع ۳۶.۲ ميليارد دلار بود.
* همچنين اتاق بازرگاني ايالات متحده آمريكا اعلام كرده، صادرات كالا از آمريكا به هند ۲۱.۶ ميليارد دلار در سال ۲۰۱۱ بود كه ۱۲.۴ درصد نسبت به سال ۲۰۱۰ رشد داشته و اين مقدار نسبت به سال ۲۰۰۰ بيش از ۴۹۱ درصد رشد داشته است.
* واردات آمريكا از هند در مجموع ۳۶.۶ ميليارد در سال ۲۰۱۱ بوده، يعني ۲۲.۵ درصد بيشتر نسبت به سال ۲۰۱۰ و ۲۳۸ درصد بيشتر از سال ۲۰۰۰، اين آمار هند را بدل به سيزدهمين تامين كننده كالا و خدمات آمريكا كرده است.
**سرمايه گذاري بين دوكشور
--------------------------------
سرمايه گذاري خارجي مستقيم آمريكا در هند ۲۷.۱ ميليارد دلار در سال ۲۰۱۱ بوده كه رشدي ۲۹.۵ درصدي از سال ۲۰۰۹ داشته است، اين سرمايه گذاري هاي مستقيم شامل خدمات اطلاعاتي،تخصصي، علمي و تكنولوژي مي شود.
سرمايه گذاري خارجي مستقيم هند در آمريكا نيز ۳.۳ ميليارد در سال ۲۰۱۰ بوده كه نسبت به سال ۲۰۰۹ رشدي ۴۰.۸ درصدي داشت كه شامل خدمات تخصصي، علمي و تكنولوژي مي شود.
** پايان سخن
---------------------
بسياري از كارشناسان و تحليلگران پايان جنگ سرد را نقطه آغاز معادله قدرت ميان هند-آمريكا مي دانند سايت هندي ايدسا كه يك موسسه تحقيقاتي دفاعي در هند است در اين باره مي نويسد: فروپاشي اتحاد جماهير شوروي كه در واقع نقطه پايان جنگ سرد بود، اين فرصت را به آمريكا داد تا فارغ از قوانين حاكم اين دوران با نگرشي نوين به اقصي نقاط دنيا نظر كند. در نتيجه اين رويكرد جديد، هند به عنوان كشوري بزرگ و استراتژيك در جنوب آسيا به عنوان اكتشاف جديد آمريكا معرفي شد. پيش از اين پاكستان در دوران جنگ سرد يكي از هم پيمانان آمريكا محسوب مي شد اما بعد از حادثه ۱۱ سپتامبر اين كشور بيش از پيش در ذهن آمريكا به عنوان شريكي قابل اعتماد رنگ باخت.
**پژوهش** م-م** ۱۶۷۳