تحولات اخير مصر و هماوردي خشونت بار بين هواداران دولت سرنگون شده اين كشور و حاميان كودتا، طي هفته هاي گذشته يكي از مهمترين كانون هاي توجه رسانه هاي جهان و تحليلگران مسائل منطقه اي و بين المللي بوده است.
بالا گرفتن سطح تنش هاي سياسي و خشونت هاي خياباني كه به كشته شدن صدها تن در سراسر مصر منجر شد نيز بر اهميت رخدادهاي اين كشور افزود و برخي بازيگران خارجي فعال در صحنه تحولات مصر را براي توقف خشونت هاي اخير به تكاپو واداشت.
از جمله كشورهاي عضو اتحاديه اروپا كه در اواخر ماه گذشته با اتفاق نظر بر سر تعليق ارسال تسليحات به مصر، برآن شدند تا از اهرم فشاري هر چند كم اثر بر ميزان شدت عمل ارتش در قبال مخالفان دولت موقت، بهره جويند.
و اما مقامات واشنگتن بعنوان يكي از مهمترين بازيگران خارجي صحنه تحولات مصر نيز بارها از لزوم خويشتنداري دو طرف و توقف خشونت ها سخن به ميان آورده و بر لزوم حركت مصر به سمت ثبات سياسي و دموكراسي تاكيد كرده اند.
اين در حالي است كه در بسياري از محافل سياسي، بررسي و تحليل نقش آفريني آمريكايي ها در صحنه تحولات مصر نسبت به نوع مواضع اعلاني واشنگتن در اين خصوص از اهميت بيشتري برخوردار بوده و گمانه زني هاي بسياري در زمينه رويكردها و سياست خارجي آمريكا در قبال مصر از سوي كارشناسان و صاحبنظران سياسي صورت گرفته است.
در اين پيوند ناظران، از رويكردهاي پيچيده، چندبعدي و حتي متناقضي سخن مي گويند كه آمريكايي ها طي سال هاي اخير بويژه از زمان وقوع انقلاب مصر در پيش گرفته و كوشيده اند تا به طور موثر در صحنه تحولات مصر به نقش آفريني بپردازند.
اين رويكردهاي خاص سبب شده تا برخي كارشناسان، سياست خارجي واشنگتن را سياستي سرگردان و منفعل توصيف كرده و برخي ديگر نيز به نقطه نظرات متفاوت نخبگان سياسي و مراكز تصميم گيري آمريكا، بعنوان دليل اصلي پيچيدگي بازي اين كشور بر صفحه شطرنج سياسي مصر اشاره كنند.

**نگاهي به اعلان مواضع و رويكردهاي نخبگان سياسي و مقامات آمريكايي در خصوص تحولات اخير مصر
.........................
مقامات رسمي واشنگتن نيز مانند بسياري از كشورهاي غربي همچنان از اطلاق عنوان كودتا به رخداد بركناري محمد مرسي رييس جمهور پيشين مصر از سوي نظاميان سرباز زده و مي كوشند تا از زير باز پذيرش مسووليت ها و الزامات مربوط به نوع برخورد با دولت كودتا شانه خالي كنند.
در تشريح نقطه نظر رسمي واشنگتن در خصوص كودتا عليه مرسي و رخدادهاي پس از آن مي توان به سخنراني اخير جان كري وزير امورخارجه آمريكا، در دهم مردادماه در پاكستان اشاره كرد.
كري در اين سخنراني با حمايت تلويحي از كودتاي ارتش مصر براي سرنگون سازي دولت منتخب اين كشور، آن را عملي بر مبناي خواست ميليون ها مصري و اقدامي در جهت حمايت از روند حركت به سوي دموكراسي قلمداد كرد.
وزير امور خارجه آمريكا در پاسخ به سوالي در زمينه چرايي اتخاذ نشدن سياستي مشخص از سوي آمريكايي ها در قبال تحولات اخير مصر تصريح داشت: ميليون ها مصري از ارتش خواستند تا وارد عمل شده و همه را از گرداب وحشت و خشونت نجات دهد. بر اساس اطلاعات ما، ارتش تاكنون براي در دست گرفتن و قبضه كردن قدرت سياسي اقدامي انجام نداده و در زمان حاضر دولتي غير نظامي بر قاهره حاكم است. همچنين مداخله ارتش در امور سياسي كشور نيز تنها بواسطه بازگرداندن دموكراسي به مصر صورت گرفته است.
با اين حال، كري قتل تظاهركنندگان را مساله اي غير قابل قبول دانست كه با موضوع بازگرداندن دموكراسي به مصر ارتباط نداشته و بايستي هرچه زودتر بدان رسيدگي شود.
در اين رابطه، نمود عيني مواضع كري را مي توان در اعلام اخير كاخ سفيد در زمينه تداوم اعطاي كمك هاي تسليحاتي و مالي آمريكا به مصر مشاهده كرد.
با وجود حوادث خشونت بار اخير، كاخ سفيد در بيست و نهم مردادماه، خبر تعليق كمك هاي خود به مصر را رد و تاكيد كرد كه هنوز هيچ تصميمي در اين زمينه گرفته نشده است.
از ديد برخي ناظران، مواضع اينچنيني را مي توان نمايانگر رضايت عمومي واشنگتن از سقوط مرسي و روي كارآمدن دولت جديد در قاهره دانست. در اين ميان تنها مساله اي كه موجبات نگراني مقامات واشنگتن را فراهم ساخته، كشتار و سركوب مخالفان دولت موقت و هواداران مرسي از سوي نيروهاي دولتي و ارتش بوده است.
موضوعي كه سبب شده تا آمريكايي ها از همكاري هاي گسترده و تنگاتنگ با نيروهاي مسلح مصر تا حدي عقب نشسته و اقدام به ايجاد فاصله اي معنادار با ارتش اين كشور نمايند.
در اوايل مرداد ماه جرج ليتل سخنگوي وزارت دفاع آمريكا، از تصميم رييس جمهور اين كشور براي تعليق ارسال جنگنده هاي اف-۱۶ به مصر خبر داد. تصميمي كه بنابر اعلام ليتل بر اساس اشتراك نظر تيم مشاوران امنيتي باراك اوباما و در رابطه با تحولات اخير مصر اتخاذ شده و البته ربطي به رزمايش مشترك دوسالانه دو كشور در ماه سپتامبر (شهريورماه) موسوم به ستاره درخشان نخواهد داشت.
البته اوباما در بيست و چهارم مردادماه و به موازات بالا گرفتن خشونت ها در مصر اعلام كرد كه رزمايش مشترك دو كشور لغو شده است. وي اين تصميم را اقدامي براي نشان دادن اعتراض واشنگتن نسبت به كشته شدن صدها معترض در مصر قلمداد كرد و از ارتش خواست تا با لغو وضعيت اضطراري در كشور، اجازه برگزاري اعتراضات مسالمت آميز را به مخالفان اعطا كند.
اوباما در اين خصوص اعلام كرد : ما خواهان حفظ روابط با مصر هستيم، اما همكاري هاي سنتي ما با اين كشور در حالي كه غيرنظاميان در خيابان ها كشته مي شوند و حقوق شهروندي زيرپا گذاشته مي شود، نمي تواند همانند گذشته ادامه يابد.
اين در حالي است كه مواضع و نقطه نظرات ديگر نخبگان سياسي و صاحبنظران آمريكايي طي هفته هاي گذشته در قبال تحولات مصر، تا اين حد ديپلماتيك و احتياط آميز نبوده است.
در اين پيوند مي توان به سخنان جان بولتون نماينده پيشين آمريكا در سازمان ملل و سياستمدار مطرح راستگرا و نومحافظه كار اين كشور، در اواخر هفته گذشته اشاره كرد كه در روزنامه واشنگتن تايمز منتشر شد.
بولتون در خصوص مواضع آمريكا در قبال تحولات مصر تاكيد كرده كه وقت آن رسيده تا واشنگتن يكي از دو طرف درگير در مصر را انتخاب كند و طرفي كه آمريكايي ها انتخاب مي كنند، بطور حتم بايستي ارتش مصر باشد.
بولتون اظهار داشته مقامات رسمي آمريكا در زمان حاضر و با وجود حمايت قبلي شان از به قدرت رسيدن مرسي از طريق انتخابات و ارتباطات خود با اخوان المسلمين به عنوان مهمترين تشكل حامي مرسي، بايستي از دولت كنوني و ارتش بطور جدي حمايت كنند. زيرا اگر اخوان المسلمين پس از رخدادهاي اخير به قدرت بازگردد، بايستي با معاهده صلح با اسراييل و ثبات شبه جزيره سينا خداحافظي كرد.
همچنين مصر در وضعيت كنوني هنوز به مرحله جنگ تمام عيار نرسيده، اما حمايت نكردن واشنگتن از ارتش مي تواند موجب افزايش خطر درگير شدن اين كشور در وضعيتي نظير سوريه شود.
البته اين نظر تنها در ميان بخشي از نخبگان سياسي آمريكايي ساري بوده و حتي برخي از چهره هاي محافظه كار كه در جامعه سياسي آمريكا در مقايسه با همتايان دموكرات خود اباي كمتري در بروز تمايلاتشان در زمينه حمايت از رژيم هاي برآمده از كودتا و نظاميگري داشته اند، مخالفت خود با نقطه نظر مزبور را علني داشته اند.
به عنوان مثال جان مك كين سناتور جمهوريخواه و يكي از مطرح ترين چهره هاي سياسي آمريكا، بارها بر لزوم تجديد نظر كاخ سفيد در سياست هايش در قبال مصر تاكيد داشته است.
مك كين كه بعنوان يكي از فرستادگان دولت آمريكا به قاهره، وظيفه رايزني با دو طرف درگير در تنش هاي سياسي مصر را نيز بر عهده داشته در بازه زماني پس از بركناري مرسي توسط ارتش، بارها بر كودتا خواندن اقدام نظاميان اصرار و خواهان تعليق كمك هاي واشنگتن به دولت جديد و ارتش مصر شده است.
اين اظهار نظرات متفاوت در خصوص چگونگي برخورد با تحولات مصر در حالي صورت مي گيرد كه برخي از تحليلگران به نقش آفريني كاخ سفيد در سرنگوني دولت مرسي اشاره دارند كه با وجود روابط حسنه پيشين بين مقامات رسمي آمريكا و دولت ساقط شده مصر صورت گرفته است. از اين رو ريشه يابي و بررسي سياست ها و نوع بازي كنوني و آينده واشنگتن در صحنه تحولات مصر در دستوركار بسياري از تحليلگران و صاحبنظران مسائل سياسي قرار گرفته است.
از محمد كاظمي
تحقيق**۹۲۷۹**۱۳۵۸