حسين به خدمت فراخوانده شده بود و مادر ، با داشتن يك فرزند خردسال و بيمار، حالا شايد درست در لحظه بدرقه بيشتر قدر فرزند سالم را مي دانست، اما چيزي در دلش مي گفت كه جگر گوشه اش مي تواند همچون ديگر سربازان در اعتلاي وطن نقشي ولو كوچك داشته باشد.
اگر فرزند ذكوري در خانه داشته باشي حتما گاهي دلواپسي از آينده فرزند به سراغتان مي آيد و از خودت مي پرسي كه پسرم دوره دو ساله خدمت وظيفه را چگونه سپري خواهد كرد؟
گاهي به اين مي انديشي كه فرزندت بايد رخت و لباس دفاع بر تن كند و پا به پاي سيمرغان ايران زمين تمام مرزها را در نورديده و جان را نثار دفاع از هموطنان كند و گاهي نيز تصور مي كني چرا وقتي جنگي در پيش نيست، بهترين سال هاي عمر فرزندم كه مي تواند در راستاي پيشرفت هر چه بيشتر ميهن در مشاغل مختلف سپري شود ، بايد اين گونه بگذرد.
واژه سربازي كه در ابجد معادل ۲۸۰ است در لغت نامه دهخدا به معناي باختن سر، جانفشاني تا پاي جان در رزم ايستادن و جان باختن و در فرهنگ عميد به معناي سپاهي گري، مربوط به سرباز ؛ لباس سربازي، دلاوري؛ شجاعت، فداكاري و جانبازي است اما در اصطلاح امروزي خدمت دائمي يا موقت در نيروهاي مسلح كشورها سربازي ناميده مي شود.
برخي از كشورها مرداني را كه به سن خاصي (مثلا ۱۸ سال) مي‌رسند به خدمت وظيفه اعزام مي ‌كنند،در برخي ديگر نيزمانند كوبا اين اجباربراي زنان نيز وجود دارد؛ با اين‌ حال برخي كه از نظر سني مشمول اين خدمت مي‌شوند به دلايل گوناگون همچون نارسايي ‌هاي فيزيكي يا رواني از خدمت معاف مي‌شوند.
در برخي ديگر از كشورها همچون آرژانتين، آفريقاي جنوبي، اسپانيا، استراليا، آمريكا، آلمان و فرانسه خدمت سربازي اجباري نيست و جوانان مي ‌توانند به صورت داوطلبانه به استخدام ارتش حرفه ‌اي كشورشان درآيند؛ فراخوان خدمت وظيفه عمومي در شرايط عادي اغلب در اين كشورها وجود ندارد اما حاكمان اين كشورها احتمال اين فراخوان در شرايط اضطراري را به هيچ وجه رد نمي‌ كنند.
بر اساس اين گزارش خدمت اجباري نظام وظيفه درايران در سال ۱۳۰۳ از جانب رضا پهلوي طي لايحه اي به مجلس شوراي ملي چهارم تقديم و درهمان زمان نيز تصويب شد و پس ازآن قوانين اين مصوبه تا ابتداي پيروزي انقلاب اسلامي پابرجا بود.
پس از سرنگوني حكومت پهلوي و پيروزي انقلاب اسلامي، اين قانون با تغييراتي مواجه شد هر چند كه شاكله اصلي خدمت اجباري سربازي همچنان باقي ماند.
بر اساس ماده چهارم قانون خدمت وظيفه عمومي مصوب سال ۱۳۶۳خدمت وظيفه عمومي در ايران ۳۰ سال است كه به چهار دوره تقسيم مي‌شود،خدمت دوره ضرورت ( ۲سال)، دوره احتياط ( ۸سال)، دوره ذخيره اول ( ۱۰سال) و دوره ذخيره دوم ( ۱۰سال)؛ همچنين اين قانون به شوراي عالي دفاع اجازه مي ‌دهد در شرايطي كه تعداد مشمولان مازاد بر نياز باشد، طول دوره ضرورت به ۱۸ ماه كاهش يابد.
هم‌اكنون طول خدمت وظيفه در ايران ۲۱ ماه است ، اما همين دوره در مناطق محروم به ۱۹ ماه و در مناطق مرزي به ۱۸ماه كاهش مي يابد ؛ قانون به حكومت اجازه مي‌ دهد تا طبقاتي از كاركنان وظيفه ‌اي كه خدمت دوره ضرورت را به پايان برده‌اند براي تجديد يا تكميل آموزش نظامي فراخوان كند.
بر اساس اين قانون افرادي كه داراي مصدوميت يا نارسايي ‌هاي بدني و يا برخي شرايط اجتماعي هستند ونيزدانش آموزان ودانشجويان تا زماني كه تحصيل مي‌كنند از خدمت معاف هستند.
صاحبنظران بر اين باورند كه جمهوري اسلامي ايران به سبب ارائه سبك سياسي جديدي در عرصه حكومتداري كه همان مردمسالاري ديني است ، طي ۳۴ گذشته با دشمني هاي بسياري مواجه شده وهمواره مورد غضب وحسادت حاكمان خودكامه و دست نشانده قرار گرفته است.
نمونه بارز اين ادعا حمله صدام حسين، مهره دست نشانده مرتجع كشورعراق در ابتداي پيروزي انقلاب اسلامي بود كه با حمايت همه جانبه و گسترده برخي از كشورهاي غربي و شيوخ عرب منطقه، در ۳۱ شهريورماه ۱۳۵۹ به خاك ميهن عزيزمان حمله كرد.
اين كارشناسان معتقدند كه با وجود چنين دشمني هايي و نيز موقعيت استراتژيك و ژئوپولتيكي ايران در منطقه خاورميانه ونزديكي آن با رژيم غاصب صهيونيستي، وجود يك ارتش نيرومند و مجهز براي حفظ كيان ميهن امري ضروري و واجب به شمار مي رود.
از سويي ديگر برخي نيز بر اين باورند كه ديگر نيازي به خدمت اجباري سربازي وجود ندارد و بايد با تغيير ماهوي اين مصوبه ۸۹ ساله به سمتي پيش برويم كه بتوانيم حداكثر بهره وري را از استعدادهاي جوان كشور براي ساختن ميهني آباد به كار گيريم.
فرصت سوزي در امر توليد، هدر رفتن وقت بسياري از افراد تحصيلكرده و نبود سربازي حرفه اي از جمله معايبي است كه اين كارشناسان در اجراي قانون خدمت وظيفه اجباري بيان مي كنند.
بر اساس اين گزارش روند افزايش سن ازدواج ، كاهش باروري و نيز كاهش مواليد ذكور از جمله معضلاتي است كه جامعه كنوني كشور با آن دست مواجه است و اين در شرايطي است كه رهبر معظم انقلاب نيز طي چندين جلسه از فرمايشاتشان بدان اشاره كرده اند.
كارشناسان بر اين باورند كه مدت سربازي عاملي كارآمد در افزايش سن ازدواج و به دنبال آن، كاهش جمعيت و مواليد ذكور به شمار مي‌رود، بر همين اساس نيز ضرورت بازنگري در بنيان آن، بيش از پيش ضروري به نظر مي رسد.
محسن رضايي، دبير مجمع تشخيص مصلحت نظام، راهكار حل اين دغدغه ها را در حرفه ‌اي شدن سربازي مي داند و معتقد است كه «در سربازي حرفه ‌اي، هم نيروهاي نظامي توانمند‌تر مي‌شوند و هم جوانان به جاي خدمت اجباري، زمانشان را در فراگيري و انجام يك شغل خواهند گذراند تا به نوعي كار‌آفريني در كشور نيز تقويت شود و آمار بيكاري كاهش يابد.»
نخستين حسني كه حرفه‌ اي شدن سربازي به همراه خواهد داشت، امكان انتخابي است كه پيش روي جوانان گذاشته خواهد شد كه اين مهم به تنهايي مانع ورود افراد غير مشتاق به عرصه نظامي ‌گري شده و تبعات منفي‌ را كه‌ گاه در حاشيه سربازي مطرح مي‌ شود، به شدت كاهش خواهد داد.
اين افراد به خدمت سربازي به عنوان شغلي مي ‌نگرند كه هر چند ممكن است پيشه مادام العمرشان نباشد اما به ازاي آن حقوق دريافت خواهند كرد و همين موضوع هم عاملي براي انگيزه بخشي بيشتر خواهد شد.
همچنين تبديل سربازي به شغل، مي‌تواند گره ‌گشاي معضل بيكاري بوده و افزون بر آن، بهترين كلاس آموزشي جوانان به شمار آيد، چرا كه با تبديل خدمت اجباري به سربازي حرفه ‌اي، عملا پادگان‌هاي آموزشي سراسر كشور به مجموعه ‌هاي آموزشي تبديل شده و حكم هنرستان‌هايي را خواهند يافت كه فارغ‌ التحصيلان آن‌ها مشكل چنداني براي ورود به بازار كار نخواهند يافت.
بر پايه اين گزارش جانشين اداره منابع انساني ستاد كل نيروهاي مسلح در مورد دلايل استفاده ازسربازان حرفه ‌اي در برخي كشورهاي جهان معتقد است كه «رشد منفي جمعيت وهمچنين از بين رفتن تهديدات ازجمله عوامل روآوردن اين كشورها به سربازگيري حرفه‌ اي است.»
سردار موسي كمالي با بيان اينكه در ايران سربازي وظيفه وحرفه ‌اي پيماني با هم اجرا مي ‌شود، مي گويد : در حال حاضر تعداد قابل توجهي متخصص به صورت حرفه ‌اي استخدام پيماني مي ‌شوند.
وي با بيان اينكه استقلال يك كشور ، پيمان‌هاي نظامي، تهديدات و غيره از جمله مواردي است كه در نحوه سربازگيري حرفه ‌اي و اجباري دخيل است، مي افزايد: به عنوان مثال در موضوع پيمان ‌هاي نظامي هنگامي كه عراق به ايران حمله كرد، همه كشورها، به غير از يكي دو مورد، از عراق حمايت كردند ، در حالي كه هنگام حمله همين كشور به كويت، موضوع برعكس شد كه اين امر نشان ‌دهنده تاثيرگذاري پيمان ‌هاي نظامي در روند سربازگيري است.
جانشين اداره منابع انساني ستادكل نيروهاي مسلح با بيان اينكه در برخي ديگر از كشورها نيز به ناچار سربازگيري حرفه ‌اي انجام مي ‌شود، تصريح مي كند: در اين گونه كشورها، يك قوم، نژاد، قبيله و غيره حاكميت دارد و به دليل فقدان يا ضعف حكومت ملي نمي ‌توان هر فردي را مسلح كرد.
وي در ادامه وسعت يك كشور را امري تاثيرگذار در چگونگي سربازگيري عنوان مي كند و مي گويد: در برخي از كشورها به دليل وسعت كوچكي كه دارند، به راحتي مي‌توان سربازان را در كوتاه ‌ترين زمان ممكن از نقطه ‌اي به نقطه‌ ديگري منتقل كرد در حالي كه در كشور ما به دليل وسعت زياد چنين امري ممكن نيست.
به گفته جانشين اداره منابع انساني ستاد كل نيروهاي مسلح، سربازي حرفه ‌اي نيروهاي مسلح را از حالت مردمي خارج و به قشري تبديل مي ‌كند كه در اين صورت نيروهاي مسلح از انعطاف ‌پذيري خارج مي ‌شود.
بر اساس اين گزارش اما «عبد الرضا مصري» عضو هيات رييسه كميسيون اجتماعي مجلس شوراي اسلامي معتقد است كه بايد در شيوه اعزام جوانان به خدمت وظيفه اجباري تجديد نظرهايي بر اساس وضعيت كنوني كشور ايجاد شود.
عبدالرضا مصري در همين زمينه به خبرنگار ايرنا مي گويد : يك جرياني در كشور از ديرباز براي ايجاد روح حميت جوانان توانمند نسبت به مسايل كشور بوده تا آنان بتوانند با انجام خدمت سربازي مشق پايبندي و حساسيت نسبت به ميهن و حفظ تماميت ارضي را بياموزند.
نماينده مردم كرمانشاه در مجلس شوراي اسلامي مي افزايد:هم اكنون برخي موافق حرفه اي كردن سربازي در كشور و برخي نيز تمايل دارند كه انجام خدمت وظيفه به همين شيوه استمرار يابد.
وي در ادامه با اشاره به تبعيض هايي كه در امر ادامه تحصيل دانشگاهي مابين دختران و پسران در كشور وجود دارد، اظهار مي دارد: هم اكنون ظلمي جدي براي پسران در كشور براي ادامه تحصيل دانشگاهي مي شود چرا كه اين قشر جنسيتي وقتي سال نخست نتوانند به دانشگاه ها ورود پيدا كنند بايد در سال دوم به سربازي اعزام شوند.
عضو هيات رييسه كميسيون اجتماعي مجلس شوراي اسلامي خاطرنشان مي سازد: معتقدم در امر ادامه تحصيلات آكادميكي ما هم اكنون در كشور شاهد يك نوع بي عدالتي و تبعيض جنسيتي هستيم.
وي تصريح كرد: اين روالي كه تاكنون ادامه داشته، سبب شده تا معضل هرم جمعيتي در دانشگاه ها را داشته باشيم به گونه اي كه بيشترين جذب آكادميكي را دختران دارند و در اين بين پسران از آمار پاييني برخوردارند.
مصري با تاكيد براينكه بايد شيوه سربازي حرفه اي را دركشور ايجاد كنيم، اظهار مي دارد: درچنين شرايطي اشتغالزايي نيز بوجود مي آيد و افرادي كه توانايي كار دارند، اما امكان اشتغال به كار برايشان وجود ندارد ، وارد اين چرخه مي شوند.
وي با بيان اينكه بايد براي اين افراد حقوق مشخصي تعريف شود ، تصريح كرد: مي توان منابع مالي اين طرح را از افرادي تامين كرد كه تمايلي براي انجام سربازي ندارند و امكان اشتغال برايشان در جامعه فراهم است.
اين نماينده مجلس نهم ادامه مي دهد : اين افراد چون تمايلي به خدمت ندارند در صورت اعزام به نظام وظيفه نيز اثر چنداني نخواهند داشت اما اگر بتوانند حداقل هزينه دو سرباز حرفه اي در هر ماه را به مدت ۲ سال تامين كنند، بسيار موثرتر خواهند بود.
مصري اظهار مي دارد: البته بايد اذعان كرد كه براي ايجاد طرح سرباز حرفه اي بايد از چندين روش استفاده كرد كه يكي از آن موارد تامين مالي سربازان از طريق افرادي است كه تمايلي به خدمت ندارند.
وي مي گويد: افرادي هم هستند كه تحصيلكرده بوده و حتي كارآفرين نيز هستند اما تمايلي به انجام دوره سربازي ندارند؛ از آنان نيز بايد در ادارات دولتي و يا موسسات مربوط به تحصيلاتشان استفاده كرد و اين دوره را به عنوان خدمت سربازي تلقي كرد.
وي خاطرنشان كرد: اين افراد مي توانند در وزارتخانه هايي همچون علوم ، تحقيقات و فناوري ، نيرو ، نفت ، راه و شهرسازي و غيره به عنوان خدمت وظيفه فعاليت كنند.
گزارميز**۹۱۸۷**۱۶۴۷