منابع و ثروت هاي خدادادي، سرمايه ملي هر كشور محسوب مي شود كه بايد در جهت توسعه و پيشرفت هرچه بيشتر از آن استفاده شود. منابع نفتي فراوان موجود در منطقه استراتژيك خاورميانه عامل اصلي توجه و طمع بيگانگان و قدرت هاي سلطه گر به اين منطقه است.
كشور ايران نيز به سبب داشتن منابع و ذخاير عظيم نفتي از چشم چپاول گران دور نمانده و هماره در طول تاريخ پرفراز و نشيب خود، بدليل بي كفايتي حكمرانان، شاهد قراردادها و امتيازهاي ناعادلانه مختلف به بيگانگان بوده است؛ كه از آن دست مي توان به اعطاي امتياز بهره‌برداري از معادن نفت به بارون جوليوس دو رويتر در دوران ناصر‌الدين شاه، امتياز اعطايي به ويليام ناكس دارسي در زمان مظفرالدين شاه و قرارداد ۱۹۳۳ در عهد پهلوي اشاره كرد.
با امضاي قرارداد ۱۹۳۳، مخالفت‌ها و اعتراض‌هاي شديدي از سوي روحانيون، برخي از نمايندگان و مردم مطرح شد؛ تا آنكه سرانجام محمد مصدق با پشتوانه حمايت روحانيون مبارزي چون آيت الله كاشاني و مردم ايران، در ۲۴ اسفند ۱۳۲۹ طرح ملي كردن صنعت نفت را با راي قاطع اكثريت نمايندگان به تصويب رساند.
شيريني ملي شدن صنعت نفت به دليل به خطر انداختن منافع بيگانگان خيلي زود با كودتاي ۲۸ مرداد به كام ملت ايران تلخ شد. بدنبال پيروزي قيام سي تير به رهبري آيت‌الله كاشاني كه موجب روي كار آمدن مجدد محمد مصدق شد، مصدق درصدد افزايش اختيارات خود برآمد. بروز برخي اختلافات ميان مصدق و آيت‌الله كاشاني سبب شكاف در خط مقدم نهضت ملي شدن صنعت نفت شد.
انگليس پس از كوتاه شدن دستش از صنعت نفت ايران و با قطع اميد از رسيدن به توافق، با جلب رضايت آمريكا مبني بر لزوم انجام يك كودتاي نظامي، مشغول طراحي نحوه اجراي اين كودتا شد.
طرح كودتا از سوي آمريكايي ها عمليات تي. پي. آژاكس نام گرفت و كرميت روزولت رييس اداره خاور نزديك سازمان سيا براي فرماندهي اين عمليات انتخاب شد و به منظور اجرا و انجام هماهنگي هاي لازم عازم ايران شد. آمريكا و انگليس نيز، ستاد مشتركي را در ايستگاه اطلاعاتي انگليس در قبرس تشكيل دادند و عمليات كودتا را طرح‌ريزي كردند.
يازدهم‌ مرداد ۱۳۳۲ كرميت‌ روزولت، رهبر كودتا، با شاه‌ ملاقات‌ و طرح‌ كودتا و بركناري‌ مصدق‌ و نخست‌ وزيري‌ زاهدي‌ را با وي‌ مطرح‌ و رضايت‌ نهايي‌ وي‌ را جلب‌ كرد.
محمدرضا پهلوي در اقدامي هماهنگ با بيگانگان، فرمان عزل مصدق را صادر و سرلشكر زاهدي را به عنوان نخست‌وزيري منصوب كرد. اين حكم در شب ۲۵ مرداد سال ۱۳۳۲ به وسيله سرهنگ نعمت‌الله نصيري رييس گارد سلطنتي به مصدق ابلاغ و بلافاصله توسط نيروهاي گارد بازداشت شد. شاه كه از عواقب كار خود بيمناك بود با توصيه دست اندركاران كودتا به همراه همسرش به رامسر رفت.
با انتشار خبر عزل مصدق، روحانيون و مردم خشمگين به خيابان ها ريختند و با حمايت همه جانبه از دولت مصدق خواهان بازگشت او به قدرت شدند. همراهي برخي از نظاميان با مردم، وحشت و ترس عاملان كودتا را برانگيخت.
كودتاي اول با حمايت همه جانبه مردم و رهبران ديني با شكست روبرو شد و محمدرضا پهلوي به محض شنيدن خبر شكست كودتا در صبح ۲۵ مرداد ۱۳۳۲، با يك هواپيماي دوموتوره از رامسر به عراق و از آنجا به ايتاليا فرار كرد.
پس از شكست كودتاي اول عاملان اصلي تدارك كودتاي ديگر را ديدند و با پرداخت مبلغي ناچيز به عده اي از اراذل‌ و اوباش،‌ آنها را به تظاهرات و خرابكاري عليه‌ مصدق‌ و دولت‌ ترغيب كردند.
اين افراد در روز ۲۸ مرداد ماه ۱۳۳۲ با حمايت برخي از نيروهاي نظامي، با برهم زدن اوضاع و استفاده از سلاح هاي سرد در مناطق مختلف شهرتهران، توانستند اوضاع را به نفع كودتاچيان تغيير دهند. كودتاچيان عصر همان روز دولت مصدق را ساقط و وي را بازداشت و فضل ‌الله زاهدي را با استناد به فرمان قبلي محمدرضا پهلوي، به نخست‌وزيري منصوب كردند. محمدرضا پهلوي سه روز بعد به ايران بازگشت و ۲۵ سال ديگر به حكومت استبدادي و ديكتاتوري خويش ادامه داد.
اطلاع**۲۰۵۹**۹۱۳۱