در حالي مصر به سمت بي ثباتي گسترده حركت مي كند كه از زمان دور جديد ناآرامي هاي اين كشور (بهمن ماه ۱۳۹۰) بسياري از كشورهاي جهان بر نقش قدرت هاي غربي خصوصا امريكا در دامن زدن به اين ناآرامي ها تاكيد داشته اند.
فضاي سياسي اين كشور اگرچه در ابتداي دوران رياست جمهوري محمد مرسي به ثبات اندكي رسيد اما اين وضعيت دوام چنداني نداشت و با آغاز اعتراضات جديد مردمي و دخالت ارتش مصر خيال آرامش و امنيت به خاطره ها پيوست. در دوران تحولات جديد مصر پس از مداخله ارتش و كنار گذاشتن دولت مرسي و روي كار آمدن دولت موقت عدلي منصور، گروه اخوان المسلمين و حاميان آن به عنوان بخش قاطبه اي از راي دهندگان اين كشور به دنبال باز پس گيري راي خود و تاكيد بر حمايت از مرسي برآمده كه چنين وضعيتي منجر به تشديد برخوردها ميان ارتش و پليس با تظاهرات كنندگان شده و در روزهاي اخير تعداد زيادي از مردم اين كشور كشته و زخمي شده اند. به گزارش راشاتودي وزارت بهداشت مصر روز جمعه بيست و پنجم مرداد اعلام كرد در درگيري هاي خياباني تاكنون بيش از ۵۷۸ نفر كشته و سه هزار نفر زخمي شده اند. پس از اعلام اين خبر باراك اوباما رييس جمهوري آمريكا طي بيانيه اي و به صورت دو پهلو ضمن محكوم كردن درگيري ها، دو طرف درگير در مصر را به خويشتن داري دعوت كرد. به گزارش خبرگزاري رويترز، باراك اوباما در اين بيانيه گفت: ما نسبت به خشونت هاي مصر احساس نگراني كرده و اقدام دولت موقت در حمله به غيرنظاميان را بشدت محكوم مي كنيم. وي اضافه كرد: به دليل روابط گسترده آمريكا و مصر و با توجه به اينكه تحولات مصر بر امنيت ملي آمريكا تاثير خواهد گذاشت، لذا ما با نگراني رخدادهاي مصر را دنبال مي كنيم. رييس جمهور امريكا در بخشي ديگر از بيانيه خود گفت: ما انتظار داشتيم كه انتقال قدرت در مصر به صورت آرام و شفاف صورت گيرد، اما خشونت هاي اخير انتظارهاي ما را برآورده نكرده است.
نكته قابل توجه در بيانيه باراك اوباما را شايد مي توان در اين موضوع ديد كه بسياري از كشورها، گروه هاي سياسي و افكار عمومي جهان، دولت آمريكا را دليل اصلي بروز مشكلات و وضعيت بحراني كنوني مصر مي دانند.
اوباما همچنين در اين بيانيه اعلام كرده برخي ما را به حمايت از محمد مرسي و برخي ديگر به حمايت از ارتش متهم مي كنند در حالي كه ما در صدد دخالت در مسايل داخلي مصر نبوده و تنها خواهان نهادينه شدن دموكراسي در اين كشور، تعديل قانون اساسي و دوري جستن همه طيف هاي سياسي از خشونت هستيم كه متاسفانه حوادث اخير نشان داد كه مصر راه خطرناكي را طي مي كند. حال سوال اينجاست كه چرا آمريكايي ها كه به گفته اوباما به دنبال مداخله در وضعيت مصر نيستند، عامل اصلي بحران اين كشور شناخته مي شوند؟
آمريكا كه پيش از آغاز دور جديد نا آرامي هاي مصر (اواخر تير ماه) و مداخله ارتش به منظور تغيير دولت در اين كشور، تلاش كرده بود مواضع بي طرفانه اي در فضاي تحرك ديپلماتيك اتخاذ كند، ويليام برنز معاون وزير امور خارجه، را به قاهره فرستاد تا ضمن ارزيابي وضعيت مصر، شرايط ايجاد توازن در ميان گروه هاي درگير را بررسي كند؛ اما نه آمريكا و نه اروپا نتوانستند شاكله گفتمان جريان هاي سياسي مصر را به يكديگر نزديك سازند. اين در حالي است كه دولت اوباما با كمك يك ميليارد و پانصد ميليون دلاري خود به ارتش مصر، در عمل روند مداخله اي خود در وضعيت اين كشور را دنبال كرده است.
همچنين اتحاديه اروپا بعنوان يك بازيگر مستقل ديگر در حوزه تحولات مصر، اگر چه تلاش كرد تا مسير متفاوتي را نسبت به آمريكا در ثبات مصر دنبال كند اما به نوعي در عمل مسير آمريكا را طي كرد و حتي تحرك كاترين اشتون در سفر به قاهره و ديدار با محمد مرسي و دولت موقت و سران ارتش نيز نتوانست راهي به سوي كاهش بحران ايجاد نمايد. بنابراين برآيند چنين اقداماتي نشان مي دهد كه اتحاديه اروپا در مسيري گام گذاشت كه پيش از آن آمريكا اين مسير را سپري كرده بود و شايد بخشي از اين فضاي فعلي متشنج مصر نتيجه اقدامات آمريكا و اتحاديه اروپا در اين كشور باشد.
فضاي امروز مصر نشان مي دهد، اگر چه غرب و به ويژه آمريكا تلاش دارد تا با قيافه بي طرفانه، نقش خود را در حوادث مصر منفعل و كم رنگ نشان دهد، اما شواهد فضاي سياسي اين كشور بيانگر آن است كه رويكرد آمريكايي ها براي مداخله بيشتر و نشان دادن نياز به وجود و حضور اين كشور در بحران مصر است و در صورت موفقيت چنين سياستي، دولت اوباما مي تواند با چنين توجيهي حضور خود را در يكي از مهمترين كشورهاي خاورميانه نهادينه كند.
در نهايت، به نظر مي رسد آمريكا بر اساس ويژگي ها و مولفه هاي تحولات مصر تلاش مي كند ابتدا در يك مسير پر ابهامي حركت كرده و سپس با اتخاذ مواضع روشن و آشكار، فضاي سياسي اين كشور را به سمت اهداف و منافع ملي خود سوق دهد. در چنين چارچوبي آمريكا مي خواهد تا با كنترل فضاي سياسي مصر در يك مسير پر تنش و بي ثبات، قوام بيشتري به سياست خاورميانه اي و منافع ملي خود دهد.
تحقيق**۲۰۴۰**۱۳۵۳**۱۳۵۸