آيت الله ميرزا محمدحسين نائيني غروي معروف به علامه نائيني و ميرزاي نائيني، در ۱۲۷۶ هجري قمري برابر با ۱۲۳۸ هجري خورشيدي در شهر نايين از توابع اصفهان چشم به جهان گشود. پدر محمدحسين، شيخ‏الاسلام ميرزا عبدالرحيم، از روحانيون بزرگ آن روزگار بود.
او تحصيلات ابتدايي خود را در همان شهر گذراند و پس از مدتي به اصفهان رفت و در حوزه علميه آن ديار به تحصيل علوم ديني پرداخت و دروس عالي فقه، اصول، فلسفه و حكمت را از استادان آن شهر فراگرفت.
پس از مدتي اين عالم فرزانه به نجف اشرف رفت تا از بزرگان آن سامان نيز كسب فيض كند، پس ازنجف به شهر سامرا رفت تا از محضر استاد شيرزاي بزرگ بهره برد.
وي در زمره ممتازترين شاگردان ميرزاي شيرازي بود و پس از درگذشت ميرزا در سال ۱۳۱۴ هجري قمري به كربلا رفت ودو سال بعد دگر بار به نجف اشرف بازگشت.
در حوزه نجف اشرف با حضور در كلاس هاي درس آخوند ملا محمد كاظم خراساني به عنوان شاگرد ممتاز مطرح شد و همين امر سبب شد به تدريس فقه و اصول همت گمارد.
علامه نائيني از محضر استادان بزرگي همچون ابوالمعالي، شيخ محمد باقر ايوانكي، جهانگير خان قشقايي، سيد محمد طباطبايي فشاركي، سيد اسماعيل صدر، ميرزا محمد حسن شيرازي، آخوند ملّا حسينقلي همداني و آخوند خراساني كسب فيض كرد.
از شاگردان او مي توان به سيد محسن حكيم، سيد محمد حجت كوه كمري، شيخ خوانساري، سيد محمد حسين طباطبايي و آيت الله سيد جمال الدين گلپايگاني اشاره كرد.
علامه نائيني در كنار تحصيل و تعليم به مبارزه با استعمار و استبداد پرداخت و در مبارزات خود عليه استبداد و تسلط بيگانگان با آيت الله ميزاي شيرازي همراه بود.
همچنين گرايش سياسي او به سيد جمال‌الدين اسدآبادي نزديك بود. آيت الله نائيني از جمله روحانيوني بود كه در جريان جنگ جهاني اول عليه دولت انگليس اعلام جهاد كرد و در مرور تاريخ مشروطيت اينگونه بر مي آِيد كه نخستين انديشمند اسلامي است كه در آن زمان به صراحت از لزوم وجود قانون اساسي مبتني بر اسلام در حكومت سخن گفته است.
علامه با بيان جاري شدن احكام اسلام در جامعه و حاكميت آن، به نهضت مشروطيت افق جديدي را نشان داد. وي در سال ۱۳۲۷ هجري قمري، كتابتنبيه الامه و تنزيه المله را به منظور انطباق قوانين حكومت با موازين و اصول اسلامي به زبان فارسي به رشته تحرير درآورد كه متن آن مورد تاييد آخوند خراساني و شيخ عبدالله مازندراني قرار گرفت. ناييني در اين كتاب حاكميت اسلام را با دليل و برهان قاطع اثبات كرد و پرده از چهره حكومت هاي استبدادي برداشت، همچنين زندگي در زير سلطه استبداد را مساوي با برده بودن اعلام كرد.
از علامه نائيني آثار گرانبهايي به يادگار مانده است كه از آن جمله مي توان به حاشيه بر عروة الوثقي، وسيلة النجاة رساله عمليه به زبان فارسي، تنبيه الامه و تنزيه الملّة ،رساله‏هاي فقهي و اصولي درباره خلل نماز، لباس مشكوك، نفي ضرر، در باب تزاحم، در شرط متأخر، در تعبدي و توصلي، در ترتب، در معاني حرفيه اشاره كرد.
آيت الله ميرزا محمدحسين ناييني پس از عمري تلاش در خدمت به اسلام و مسلمانان در ۲۶ جمادي الاولي سال ۱۳۵۵ هجري قمري برابر با ۲۴ مرداد ۱۳۱۵ هجري خورشيدي چشم از جهان فروبست و پيكر مطهرش در نجف اشرف با شكوه بسياري تشييع شد و پس از اقامه نماز توسط آيت الله سيد ابوالحسن اصفهاني، در جوار حرم مطهر امام علي(ع) آرام گرفت.
اطلاع**۹۱۳۱**۱۷۱۷