زخم كهنه جنگ داخلي در سوريه روز به روز دردناك تر از قبل مي شود و ضرورت درمان اين درد بيش از پيش خود را نمايان مي كند. بيش از صدهزار كشته بر اثر اين جنگ دو سال و نيمه، به تنهايي گوياي عمق و درد اين زخم است.
ترديدي نيست يكي از دلايل به درازا كشيدن بحران سوريه، تعدد بازيگران خارجي در سوريه و تضاد منافع ميان آنهاست. اغراق نيست اگر بگوييم كه فروكش كردن آتش ناآرامي ها در سوريه منوط به هماهنگي و توافق قدرت هاي منطقه اي و فرامنطقه اي تاثيرگذار در تحولات سوريه است.
حدود سه ماه پيش روسيه و آمريكا به عنوان دو قدرت تاثيرگذار در تحولات سوريه بر سر برگزاري يك نشست بين المللي با هدف پيداكردن راه حل سياسي براي پايان دادن به بحران سوريه به توافق رسيدند. قرار شد كه اين نشست در ژنو سوييس برگزار شود.
نشست آينده ژنو در ادامه نشست سال گذشته در همين شهر برگزار مي شود؛ از اين رو نشست امسال را ژنو۲ نامگذاري كرده اند. در نشست سال گذشته ژنو، بر سر تشكيل دولت انتقالي و موقت در سوريه توافق حاصل شد اما توافقي در مورد جايگاه بشار اسد رييس جمهوري سوريه در فرايند انتقالي گرفته نشد و اين موضوع به فرايند مذاكرات بين دولت و مخالفان موكول شد. با اين حال اصرار مخالفان بر ضرورت كناره گيري اسد از قدرت و مخالفت وي با اين خواسته، عملا باعث شد تا نشست سال گذشته عقيم شود و نتيجه اي در بر نداشته باشد.
گرچه بر سر اصل برگزاري نشست ژنو۲ توافق حاصل شد اما برگزاري آن همواره با اما و اگر روبرو بوده و تاريخ برگزاري آن بارها به تعويق افتاده است.
دليل اين مساله را بايد در آرايش نيروها در عرصه نبرد ميداني در داخل سوريه بين ارتش سوريه از يك سو و مخالفان از سوي ديگر ديد.
طي ماه هاي اخير و به ويژه پس از توافق بر سر برگزاري نشست ژنو۲، نيروهاي ارتش سوريه بر اساس تغييراتي كه در تاكتيك هاي جنگي خود بوجود آورد، به پيشروي هاي بسياري در خاك سوريه دست پيدا كرد و ضربات سختي به مخالفان زد.
همين تغيير در موازنه نيروها به نفع ارتش سوريه بود كه مخالفان و كشورهاي حامي آنها را نگران كرد كه در چنين فضايي، برگزاري نشست ژنو۲ چندان نمي تواند به نفع آنها تمام شود و اين دولت سوريه است كه مي تواند برنده اصلي اين نشست شود. از اين رو با طرح بهانه هاي مختلف، سعي در تعويق نشست داشتند.
به عبارتي ديگر، مخالفان و كشورهاي حامي آنها، تصور كردند كه مي توانند با گذر زمان، موازنه نيروها در عرصه جنگي را به نفع خود تغيير دهند و بر مبناي آن به نشست ژنو۲ خواهند آمد تا برنده آن ميدان باشند.
با اين وجود گذر زمان نه تنها به نفع آنها نبود بلكه شرايط آنها را بدتر كرد. طي هفته ها و روزهاي اخير ارتش سوريه ضربات سختي را به مخالفان در دو شهر حمص و حلب وارد كرده است.
در چنين وضعيتي سرگئي لاوروف وزير خارجه روسيه روز جمعه ۱۹ مرداد اعلام كرد كه پايان ماه جاري ميلادي (حدود ۲۰ روز ديگر) با جان كري همتاي آمريكايي خود با هدف آماده سازي برگزاري نشست بين المللي ژنو۲ ديدار خواهد كرد.
لاوروف كه اين سخنان را پس از نشست وزراي امور خارجه و دفاع روسيه و آمريكا در واشنگتن مطرح كرد، گفت: مقام هاي دو كشور بر سر برگزاري نشست ژنو۲ در اسرع وقت توافق كردند.
پس از اظهارات سرگئي لاوروف، جان كري وزير خارجه آمريكا نيز اعلام كرد كه واشنگتن و مسكو بر سر حل بحران سوريه از طريق سياسي اتفاق نظر دارند.
به نظر مي رسد موافقت آمريكا به برگزاري نشست ژنو۲ در آينده نزديك نشان مي دهد كه اين كشور به عنوان يكي از طرف هاي حامي مخالفان، چندان اميدي به تغيير موازنه نيروها به نفع مخالفان در هفته هاي آتي را ندارد و ترجيح مي دهد تا در وضعيت كنوني كه تكليف نبردها به شكل نهايي مشخص نشده، نشست ژنو۲ تشكيل شود كه مخالفان هم بتوانند امتيازاتي را كسب كنند.
دولت سوريه بارها آمادگي خود را براي شركت در نشست ژنو۲ اعلام كرده است. قدري جميل معاون نخست وزير سوريه حدود دو هفته پيش پس از ديدار با سرگئي لاوروف وزير خارجه روسيه در مسكو، اعلام كرد كه دولت سوريه آماده شركت در نشست ژنو ۲ بدون هيچ پيش شرطي است.
اين در حالي است كه مخالفان همواره براي شركت در نشست ژنو شرط و شروطي را مطرح مي كردند. احمد الجربا رييس ائتلاف ملي سوريه ماه گذشته اعلام كرد كه اين ائتلاف مادامي كه تغييري در توازن نيروها بين ارتش سوريه و ارتش آزاد رخ ندهد، هرگز در نشست ژنو۲ شركت نخواهد كرد. با اين وجود چند روز پيش وي در گفت و گو با روزنامه نيويورك تايمز با بيان اينكه ائتلاف آماده حضور در نشست ژنو۲ است، از نظام سوريه خواست تا دست به اقدامات ايجابي از جمله آزادي زندانيان بزند.
به نظر مي رسد آمريكا و روسيه در اين كه هر دو به دنبال حفظ ساختار دولت سوريه هستند، اشتراك نظر دارند. اما در عين حال دو استراتژي متفاوتي را نيز دنبال مي كنند. امريكا به دنبال شكست مخالفان نيست اما در عين حال نمي خواهد سرنوشت بحران سوريه از طريق نظامي پايان يابد چرا كه در اين صورت نهاد دولت سوريه نابود مي شود.
بر اين اساس آمريكا به دنبال آن است كه نيروهاي دولتي و مخالفان در عرصه جنگ به نوعي برابري و موازنه دست يابند تا از اين طريق دو طرف را وادار به نوعي توافق سياسي كند. در عين حال روسيه نيز گرچه در درجه اول ترجيح مي دهد كه دولت سوريه بتواند از طريق نظامي وضع را به پيش از بحران بازگرداند، اما در عين حال با درك اين واقعيت كه احتمال تحقق اين مساله چندان زياد نيست، با نگاه حداقلي و براي حفظ ساختار دولت و ادامه حضور استراتژيك خود در اين كشور، ترجيح مي دهد نوعي توافق سياسي بين دو طرف ايجاد شود.
راه حل سياسي كه تمركز اصلي در كنفرانس ژنو۲ برآن خواهد بود با هدف جلوگيري از فروپاشي ساختار دولت سوريه (فارغ از موافق و مخالف) رخ خواهد داد.
فارغ از رقابت و منافع طرف هاي داخلي و خارجي بحران سوريه، آنچه غيرقابل چشم پوشي است، ابعاد انساني اين بحران است. بنابه گزارش هاي سازمان ملل، طي دو سال و نيمي كه از ناآرامي ها در سوريه مي گذرد، بيش از صدهزار نفر در اين كشور كشته شده اند. افزون بر اين ميليون ها نفر نيز مجبور به ترك خانه و كاشانه خود شده و آواره مناطق مختلف از جمله كشورهاي همسايه سوريه شده اند. بي ترديد ادامه و تشديد تنش ها در سوريه ضربه هولناكي را به سرمايه انساني و اجتماعي در اين كشور وارد مي كند.
تحقيق**۲۰۵۴**۱۶۷۳