گاز طبيعي، يكي از مهم ترين منابع تأمين انرژي بشر امروزي است، از اين رو در معادلات اقتصادي ـ سياسي جهان اهميت راهبردي دارد و در فرآيند روابط بين الملل نقش مهمي مي‌تواند ايفا ‌كنند.
طبق گزارش اداره‌ اطلاعات انرژي آمريكا، بيشترين ميزان توليد گاز طبيعي در جهان طي سالهاي ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۱ ميلادي مربوط به روسيه، ايالات متحده‌ آمريكا و ايران بوده است. در ميان كشورهاي خاورميانه، ايران به عنوان اولين توليدكننده و پس از آن، قطر و عربستان سعودي بوده‌اند. بر اساس اين گزارش، طي دو دهه‌ گذشته، توليد گاز خشك در ايران به سرعت افزايش يافته است و از ۰.۹ تريليون فوت مكعب در سال ۱۹۹۱، به بيش از ۵.۴ تريليون فوت مكعب در سال ۲۰۱۱ رسيده است كه اين رقم معادل پنج درصد توليد گاز جهاني است. در عين حال و با وجود رشد توليد گاز ايران، هنوز تهران، جايگاه واقعي خود را در ديپلماسي گازي و درآمد زايي ناشي از آن نيافته است.

** صادرات گاز طبيعي ايران
----------------------------
تخمين‌هاي اداره‌ي اطلاعات انرژي حاكي از آن است كه بين جولاي ۲۰۱۱ و ژوئن ۲۰۱۲، صادرات گاز ايران به طور متوسط ۸۱۰ ميليون فوت مكعب در روز و درآمد متوسط ماهيانه‌‌ي ايران در طول اين دوره، ۳۲۰ ميليون دلار بوده است. اين رقم روزانه ۱۰.۵ ميليون دلار است كه در حدود پنج درصد درآمد روزانه‌ي ۲۳۱ ميليون دلاري ايران از صادرات نفت خام و كندانسه در دوره‌ مشابه بوده است. در سال ۲۰۱۰، صادرات گاز طبيعي ايران كمتر از چهار درصد كل درآمد صادراتي ايران بود؛ در حالي كه نفت خام و كندانسه ۷۸ درصد آن را تشكيل مي‌داد.
در تشريح روند توسعه صادراتي گاز كشور، اخيرا بزرگترين قرارداد صادرات گاز خاورميانه بين دو كشور ايران و عراق به منظور صادرات روزانه ۲۵ ميليون متر مكعب گاز براي تامين سوخت نيروگاه‌هاي اين كشور همسايه به امضا رسيد. بر اساس اين معاهده مقرر شده است گاز توليدي يك فاز ميدان مشترك پارس جنوبي به منظور تامين سوخت مورد نياز چهار نيروگاه برق عراق اختصاص يابد. از محل صادرات اين ميزان گاز به عراق روزانه ۱۰ ميليون دلار و سالانه ۳.۷ ميليارد دلار درآمد نصيب كشور خواهد شد كه منبع درآمد بسيار خوبي براي كشوري محسوب مي شود كه بر اساس آمارهاي اداره اطلاعات انرژي آمريكا، درآمد ناشي از صادرات نفت آن در سال گذشته به دليل تحريم هاي غرب، بيش از ۲۶ ميليارد دلار كاهش يافته است.
همچنين به موجب اين قرار داد، قرار است گاز ايران از خاك عراق به سوريه، لبنان و درياي مديترانه به اروپا صادر شود.
يكي ديگر از قرار دادهاي صادرتي گاز ايران قرار داد صادرات گاز به تركيه است كه هم اكنون روزانه بين ۲۵ تا ۳۰ ميليون متر مكعب گاز ايران به اين كشور صادر مي شود و براساس توافق نامه اي كه بين ايران و تركيه امضا شد قرار است گاز ايران از خاك تركيه نيز به اروپا ارسال شود.
ازطرفي چين، هند و چند كشور عربي و آسياي جنوبي خواستار عقد قرار داد صادرات گاز ايران هستند كه هم اكنون مذاكراتي با هند و چين در خصوص صادرات گاز به اين كشورها آغاز شده است.
علاوه بر اين احداث خط لوله گاز ايران و پاكستان در خاك ايران تكميل شده است. ايران علاوه بر اينكه روي درآمد حاصل از اين پروژه حساب باز كرده، خواستار افزايش ضريب نفوذ خود در جنوب آسيا است.

** خشم آمريكا از دور زدن تحريم ها
-----------------------------------
روزنامه وال استريت ژورنال در مقاله اي درباره ميثاق گازي ايران و عراق نوشت: ايران با صادرات گاز خام به عراق به ارزش ۱۴.۸ ميليارد دلار ظرف چهار سال آينده موافقت كرده است كه با اين تفاهم نامه مي تواند تبعات تحريم هاي وضع شده بر بخش انرژي از سوي كشورهاي غربي را جبران نمايد و در مقابل دولت عراق نيز مي تواند منابع انرژي جايگزيني را بيابد. اين موضوع باعث افزايش نگراني هاي دولت آمريكا شده است.
اين مقاله در ادامه با اشاره به خشم آمريكايي ها از انعقاد اين قرارداد مي افزايد: آمريكايي ها از دولت عراق خواسته اند تا در مورد انعقاد قرارداد گازي با ايران به آنان توضيح دهند.
همچنين سخنگوي وزارت خارجه آمريكا در واكنش به امضاي قرارداد صادرات گاز ايران به عراق اين اقدام بغداد را انحراف از تحريم هاي آمريكا دانست و به آنها درباره تبعات احتمالي چنين اقدامي هشدار داد.
وال‌استريت ژورنال تأكيد كرد: به رغم نگراني‌هاي واشنگتن و متحدان عربي‌اش از جمله عربستان سعودي درباره افزايش نفوذ ايران در منطقه، از زمان به قدرت رسيدن دولت شيعي در عراق تحت رياست نوري المالكي مناسبات نزديكي ميان تهران و بغداد ايجاد شده است.
در ادامه اين واكنش ها، پايگاه اينترنتي داوجونز نيز طي گزارشي نوشت امضاي قرارداد صادرات گاز ايران به عراق موجب نگراني واشنگتن شده و واكنش مقامات آمريكايي را در پي داشته است، به طوري كه در اظهارت اخير خود اعلام كرده اند كه دولت اوباما به شدت نگران رابطه هاي جديد ايران با عراق است.
ديپلماسي گازي ايران در منطقه، ضمن تحكيم پيوندهاي منطقه اي و زمينه سازي براي ائتلاف سازي هاي بيشتر، از توان كشورمان در گذراز تحريم هاي جاري از سوي غربي ها حكايت دارد و مي تواند بر افزايش بودجه سالانه كشور تاثير به سزايي داشته باشد.
پژوهش**م.ص**۹۲۴۱