* زكات فطره
(مساله ۱۶۳۹) كسي كه موقع غروب يعني قبل از غروب شب عيد فطر گرچه به چند لحظه باشد بالغ و عاقل و هشيار است و فقير و بنده كس ديگر نيست، بايد براي خودش و كساني كه نان خور او هستند،هر نفري يك صاع كه تقريبا سه كيلو است گندم يا جو يا خرما يا كشمش يا برنج يا ذرت و مانند اينها به مستحق بدهد و اگر پول يكي از اينها را هم بدهد كافي است.
(مساله ۱۶۴۰) كسي كه مخارج سال خود و عيالاتش را ندارد و كسي هم ندارد كه بتواند مخارج سال خود و عيالاتش را بگذراند فقير است و دادن زكات فطره بر او واجب نيست.(مساله ۱۶۴۱) انسان بايد فطره كساني را كه در غروب شب عيد فطر وارد شده و مدتي نزد او مي مانند به نحوي كه نان خور او حساب مي شوند بدهد، كوچك باشند يا بزرگ، مسلمان باشند يا كافر، دادن خرج آنان بر او واجب باشد يا نه، در شهر خود او باشند يا در شهر ديگر.
(مساله ۱۶۴۲) اگر كسي را كه نان خور او است و در شهر ديگر است وكيل كند كه از مال او فطره خود را بدهد، چنانچه اطمينان داشته باشد كه فطره را مي دهد، لازم نيست خودش فطره او را بدهد.
(مساله ۱۶۴۳) فطره مهماني كه پيش از غروب شب عيد فطر با رضايت صاحبخانه وارد شده و عرفا نان خور او حساب مي شود بر او واجب است.
(مساله ۱۶۴۴)مهماني كه پيش از غروب شب عيد فطر بدون رضايت صاحبخانه وارد شود و نان خور او حساب گردد و كسي كه انسان را مجبور كرده است كه خرجي او را بدهد.
و در هر دو صورت احتياط واجب آن است كه خود آنها نيز فطره خود را بدهند.
(مساله ۱۶۴۵) فطره مهماني كه بعد از غروب شب عيد فطر وارد مي شود، بر صاحبخانه واجب نيست، اگرچه پيش از غروب او را دعوت كرده باشد و در خانه او هم افطار كند.(مساله ۱۶۴۶) اگر كسي موقع غروب شب عيد فطر ديوانه يا بيهوش باشد، زكات فطره بر او واجب نيست.
(مساله ۱۶۴۷) اگر پيش از غروب بچه بالغ شود، يا ديوانه عاقل گردد، يا فقير غني شود، در صورتي كه شرايط واجب شدن فطره را دارا باشد، بايد زكات فطره را بدهد.
(مساله ۱۶۴۸) كسي كه موقع غروب شب عيد فطر، زكات فطره بر او واجب نيست، اگر تا پيش از ظهر روز عيد شرط هاي واجب شدن فطره در او پيدا شود، مستحب است زكات فطره را بدهد.
(مساله ۱۶۴۹) كافري كه بعد از غروب شب عيد فطر، مسلمان شده فطره بر او واجب نيست.
(مساله ۱۶۵۰) كسي كه فقط به اندازه يك صاع كه تقريبا سه كيلو است گندم و مانند آن دارد، مستحب است زكات فطره را بدهد، و چنانچه عيالاتي داشته باشد و بخواهد فطره آنها را هم بدهد مي تواند به قصد فطره، آن يك صاع را به يكي از عيالاتش بدهد و او هم به همين قصد به ديگري بدهد، و همچنين تا به نفر آخر برسد، و بهتر است نفر آخر چيزي را كه مي گيرد به كسي بدهد كه از خودشان نباشد.
و اگر يكي از آنها صغير باشد، ولي او به جاي او مي گيرد احتياط آن است چيزي را كه براي صغير گرفته به كسي ندهد.
(مساله ۱۶۵۱) اگر بعد از غروب شب عيد فطر بچه دار شود، يا كسي نان خور او حساب شود، واجب نيست فطره او را بدهد. اگر چه مستحب است فطره كساني را كه بعد از غروب تا پيش از ظهر روز عيد نان خور او حساب مي شوند بدهد.
(مساله ۱۶۵۲) اگر انسان نان خور كسي باشد و پيش از غروب نان خور كس ديگر شود، فطره او بر كسي كه نان خور او شده واجب است مثلا اگر دختر پيش از غروب به خانه شوهر رود، شوهرش بايد فطره او را بدهد.
(مساله ۱۶۵۳) كسي كه ديگري بايد فطره او را بدهد واجب نيست فطره خود را بدهد.(مساله ۱۶۵۴) اگر فطره انسان بر كسي واجب باشد و او فطره را ندهد، بر خود انسان واجب نمي شود.
(مساله ۱۶۵۵) اگر كسي كه فطره او بر ديگري واجب است خودش فطره را بدهد، از كسي كه فطره بر او واجب شده ساقط نمي شود مگر اين كه به اذن او بدهد.
(مساله ۱۶۵۶) زني كه شوهرش مخارج او را نمي دهد، چنانچه نان خور كس ديگر باشد، فطره اش بر آن كس واجب است. و اگر نان خور كس ديگر نيست، در صورتي كه فقير نباشد، بايد فطره خود را بدهد.
(مساله ۱۶۵۷) كسي كه سيد نيست نمي تواند به سيد فطره بدهد حتي اگر سيدي نان خور او باشد، نمي تواند فطره او را به سيد ديگر بدهد.
(مساله ۱۶۵۸) فطره طفلي كه از مادر يا دايه شير مي خورد، بر كسي است كه مخارج مادر يا دايه را مي دهد. ولي اگر مادر يا دايه مخارج خود را از مال طفل برمي دارد فطره طفل بر كسي واجب نيست.
(مساله ۱۶۵۹) انسان اگرچه مخارج عيالاتش را از مال حرام بدهد، بايد فطره آنان را از مال حلال بدهد.
(مساله ۱۶۶۰) اگر انسان كسي را اجير كند اگر جزء عائله و نان خور حساب شود زكات او را بايد بدهد بنابراين فطره كارگران كارخانه ها و مانند آنها بركارفرما واجب نيست.
(مساله ۱۶۶۱) اگر كسي بعد از غروب شب عيد فطر بميرد، بايد فطره او و عيالاتش را از مال او بدهند، ولي اگر پيش از غروب بميرد، واجب نيست فطره او و عيالاتش را از مال او بدهند.

*مصرف زكات فطره
(مساله ۱۶۶۲) اگر زكات فطره را به يكي از هشت مصرفي كه سابقا براي زكات مال گفته شد برسانند كافي است. ولي احتياط واجب آن است كه فقط به فقراي شيعه بدهد.(مساله ۱۶۶۳) اگر طفل شيعه اي فقير باشد، انسان مي تواند فطره را به اذن ولي به مصرف او برساند، يا به واسطه دادن به ولي طفل، ملك طفل نمايد.
(مساله ۱۶۶۴) فقيري كه فطره به او مي دهند، لازم نيست عادل باشد ولي احتياط واجب آن است كه به شرابخوار و كسي كه آشكارا معصيت كبيره مي كند فطره ندهد.
(مساله ۱۶۶۵) به كسي كه فطره را در معصيت كبيره مصرف مي كند نبايد فطره بدهند.(مساله ۱۶۶۶) احتياط مستحب آن است كه به يك فقير بيشتر از مخارج سالش و كمتر از يك صاع كه تقريبا سه كيلو است فطره ندهند.
(مساله ۱۶۶۷) اگر از جنسي كه قيمتش دو برابر قيمت معمولي آن است مثلا از گندمي كه قيمت آن دو برابر قيمت گندم معمولي است، نصف صاع كه معناي آن در مساله پيش گفته شد بدهد كافي نيست.
و اگر آن را به قصد قيمت فطره هم بدهد اشكال دارد.
(مساله ۱۶۶۸) انسان نمي تواند نصف صاع را از يك جنس مثلا گندم و نصف ديگر آن را از جنس ديگر مثلا جو بدهد. و اگر آن را به قصد قيمت فطره هم بدهد اشكال دارد.
(مساله ۱۶۶۹) مستحب است در دادن زكات فطره، خويشان فقير خود را بر ديگران مقدم دارد و بعد همسايگان فقير را، بعد اهل علم فقير را، ولي اگر ديگران از جهتي برتري داشته باشند. مستحب است آنها را مقدم بدارد.
(مساله ۱۶۷۰) اگر انسان به خيال اينكه كسي فقير است و به او فطره بدهد و بعد بفهمد فقير نبوده چنانچه مالي را كه به او داده از بين نرفته باشد، مي تواند پس بگيرد و به مستحق بدهد و اگر نتواند بگيرد بايد از مال خودش فطره را بدهد و اگر از بين رفته باشد، در صورتي كه گيرنده فطره مي دانسته يا احتمال مي داده آنچه را گرفته فطره است، بايد عوض آن را بدهد والا، دادن عوض بر او واجب نيست و انسان بايد دوباره فطره را بدهد.
(مساله ۱۶۷۱) اگر كسي بگويد فقيرم، نمي شود به او فطره داد، مگر آنكه اطمينان پيدا كند يا از ظاهر حالش گواهي دهد كه فقير است يا انسان بداند كه قبلا فقير بوده است.

* مسائل متفرقه زكات فطره
(مساله ۱۶۷۲) انسان بايد زكات فطره را به قصد قربت يعني براي انجام فرمان خداوند عالم بدهد و موقعي كه آن را مي دهد، نيت دادن فطره نمايد.
(مساله ۱۶۷۳) اگر پيش از ماه رمضان فطره را بدهد صحيح نيست و احتياط واجب آن است كه در ماه رمضان هم فطره را ندهد. ولي اگر پيش از رمضان يا در ماه رمضان به فقير قرض بدهد و بعد از آنكه فطره بر او واجب شد، طلب خود را بابت فطره حساب كند مانعي ندارد.(مساله ۱۶۷۴) گندم يا چيز ديگري را كه براي فطره مي دهد، بايد به جنس ديگر يا خاك مخلوط نباشد، يا اگر مخلوط است چيزي كه مخلوط شده به قدري كم باشد كه قابل اعتنا نباشد و اگر بيش از اين مقدار باشد در صورتي صحيح است كه خالص آن به يك صاع برسد.
(مساله ۱۶۷۵) اگر فطره را از چيز معيوب بدهد كافي نيست. ولي اگر جايي باشد كه خوراك غالب آنها معيوب است اشكال ندارد.
(مساله ۱۶۷۶) كسي كه فطره چند نفر را مي دهد، لازم نيست همه را از يك جنس بدهد و اگر مثلا فطره بعضي را گندم و فطره بعض ديگر را جو بدهد كافي است.
(مساله ۱۶۷۷) كسي كه نماز عيد فطر مي خواند، بنابر احتياط واجب فطره را پيش از نماز عيد بدهد، ولي اگر نماز عيد نمي خواند، مي تواند دادن فطره را تا ظهر تاخير بيندازد.
(مساله ۱۶۷۸) اگر به نيت فطره مقداري از مال خود را كنار بگذارد و تا ظهر روز عيد به مستحق ندهد، احتياط واجب آن است كه هر وقت آن را مي دهد نيت فطره نمايد.
(مساله ۱۶۷۹) اگر موقعي كه دادن زكات فطره واجب است، فطره را ندهد و كنار هم نگذارد، احتياط واجب آن است كه بعدا بدون اينكه نيت ادا و قضا كند فطره را بدهد.
(مساله ۱۶۸۰) اگر فطره را كنار بگذارد، نمي تواند آن را براي خودش بردارد و مالي ديگر را براي فطره بگذارد.
(مساله ۱۶۸۱) اگر انسان مالي داشته باشد كه قيمتش از فطره بيشتر است، چنانچه فطره را ندهد و نيت كند كه مقداري از آن مال براي فطره باشد اشكال دارد. مگر اين كه بخواهد همه را به عنوان فطره به فقير بدهد.
(مساله ۱۶۸۲) اگر مالي را كه براي فطره كنار گذاشته از بين برود، چنانچه دسترس به فقير داشته و دادن فطره را تاخير انداخته، بايد عوض آن را بدهد و اگر دسترس به فقير نداشته ضامن نيست، مگر آنكه در نگهداري آن كوتاهي كرده باشد.
(مساله ۱۶۸۳) اگر در محل خودش مستحق پيدا شود، احتياط مستحب آن است كه فطره را به جاي ديگر نبرد، ولي اگر به جاي ديگر ببرد و تلف شود، بايد عوض آن را بدهد.
فراهنگ (۲)**۱۸۸۳