به گزارش ايرنا، پژوهشكده آبزي پروري آب هاي داخلي جايي است كه دكتر مريم فلاحي پژوهشگر نمونه كشوري كار بر روي جلبك ها را از سال ۷۵ آغاز كرد.
وي كه اكنون رييس اين پژوهشكده است؛ اتاق كشت ميكروجلبك كه بي شباهت به صحنه فيلم هاي علمي تخيلي نيست را در اين پژوهشكده ايجاد كرد و انواع ميكروجلبك ها با مصارف مختلف را كشت داد.
*جلبك چيست
رييس پژوهكشده آبزي پروري آب هاي داخلي در اين خصوص در مصاحبه با خبرنگار ايرنا گفت: جلبلك ها ساده‌ترين موجودات داراي كلروفيل هستند كه در محيط هاي مختلف طبيعي به ويژه در محيط هاي آبي ديده مي شوند و توليدكنندگان اوليه در اكوسيستم آبي هستند.
دكتر مريم فلاحي اظهار كرد: البته ما روي ميكروجلبك هاي فيتوپلانگتوني كار مي كنيم.
به گفته وي فيتوپلانگتون ها موجودات سرگردان در آب هستند كه از خود قدرت شناي مستقل ندارند ولي داراي كلروفيل بوده و توليدكنندگان اوليه در آب هستند.
وي تصريح كرد: در اكوسيستم هاي آبي، جلبك ها حلقه اوليه و اصلي زنجيره غذايي را تشكيل مي دهند و حيات جانوران آبزي عمدتاً به فعاليت جلبك هاي درون آب وابسته است زيرا مواد آلي و اكسيژن مورد نياز آنها عمدتاً توسط جلبك ها تأمين مي شود.
به گفته وي جلبك ها امروزه براي مصارف بسياري نظير دارويي، غذايي، سوخت، كشاورزي، پرورش آبزيان و آرايشي مورد استفاده قرار مي گيرد.
وي خاطرنشان كرد : چون ميكروجلبك ها داراي تكثير بالا و كلروفيل بالا هستند لذا توليد آنها اقتصادي بوده و امروزه از آنها به عنوان مكمل هاي غذايي استفاده مي شود.
* ۴۰گونه جلبك بومي آب هاي ايران
اين پژوهشگر نمونه يادآور شد: از سال ۷۵ شروع به ايزوله سازي و خالص سازي جلبك هاي بومي ايران كرديم و در اين مدت موفق به جداسازي و كشت ۴۰ گونه جلبك بومي آب هاي ايران شديم.
وي هدف از اين كار را انجام مطالعه بر روي جلبك براي استفاده هاي اكولوژيك، اكوتوكسيوكولوژيك و آبزي پروري عنوان كرد.
به گفته وي در مطالعات اكولوژيك اثر عوامل فيزيكي و شيميايي بر روي رشد، عدم رشد و كنترل جلبكها بررسي مي شود.
فلاحي تصريح كرد: اين مطالعات روشن مي كند كه چه عوامل محيطي موجب ازدياد و يا جلوگيري از رشد جلبكها مي شود و با اين كار بهترين شرايط كشت اقتصادي جلبك ها حاصل مي شود.
*استفاده از جلبك در آبزي پروري
رييس پژوهشكده آبزي پروري آبهاي داخلي يكي از موارد مهم را استفاده از جلبك ها در مطالعات آبزي پروري عنوان كرد.
وي افزود: برخي جلبك ها مورد تغذيه آبزيان مثل فيتوفاك و برخي مورد تغذيه زئوپلانگتون قرار مي گيرد كه خود زئوپلانگتون نيز مورد تغذيه ماهي قرار مي گيرد پس جلبك ها به طور مستقيم يا غيرمستقيم توسط آبزيان استفاده مي شود.
دكتر فلاحي خاطرنشان كرد: ما در آزمايشگاه بررسي مي كنيم كدام جلبك بيشترين ارزش غذايي و قابليت هضم براي آبزيان را دارد.
به گفته وي بر همين اساس پژوهشكده آبزي پروري با يك شركت خصوصي به نام ريز جلبكي پارسيان در زمينه انجام مطالعات براي تهيه كنسانتره جلبك هاي مناسب براي ماهي فيتوفاك قرارداد منعقد كرد و هم اكنون اين شركت با دريافت نتايج حاصل از مطالعات اين پروژه تحقيقاتي در حال توليد كنسانتره و كسب مجوزهاي لازم است.
وي اظهار كرد : اين جلبك ها موجب رشد، ايمني و ايجاد رنگ در برخي ماهيان مي شوند.
بسياري از اين جلبك ها داراي اسيدهاي چرب غيراشباع امگا ۳ بالا، پروتئين بالا و قابليت هضم مناسب است همچنين از ميكروجلبك ها در پرورش ماهيان اكواريومي استفاده مي شود.
*استفاده هاي دارويي جلبك ها
اين پژوهشگر نمونه كشوري اضافه كرد: ر خصوص استفاده هاي ديگر از جلبك ها براي مثال خاصيت هاي دارويي آنها نيز مورد مطالعه قرار گرفت.
دكتر فلاحي از جمله اين خواص را وجود آنتي بيوتيك در برخي گونه هاي جلبك ها عنوان كرد.
وي با اشاره به تاثير برخي جلبك ها بر ضد فعاليت باكتري هايي مانند اشرشياكلي، استافيلوكوك اورئوس و مخمر كانديدا آلبيكانس و قارچ آسپرژيلوس نايژر افزود: در مطالعات انجام شده، ميزان ممانعت از رشد اينها مورد بررسي قرار گرفت.
اين محقق افزود: روي ارزش غذايي، پروتئين، چربي، اسيدهاي چرب و ويتامين هاي موجود و رنگدانه در انواع جلبك ها نيز كار شده است.
وي با بيان اين كه جلبك ها پروتئين هاي سرشار و قابل هضم دارند، افزود : اين مواد به صورت داروهايي مانند قرص توليد مي شود كه حتي براي بيماران سرطاني و مبتلايان به ايدز و ديابت نيز مفيد است.
دكتر فلاحي خاطر نشان كرد: امروزه در دنيا از جلبك ها داروهاي ضد سرطان تهيه مي شود و مطالعات روي گونه هايي كه مانع سرطان هستند ادامه دارد.
همچنين به گفته وي برخي از گونه هاي جلبك مي تواند از ايجاد آلزايمر در سنين پيري پيشگيري كند.
به گفته وي از بسياري از انواع جلبك در دنيا براي توليد داروهاي مفيد براي پوست، جلوگيري از سكته قلبي و كاهش چربي استفاده مي شود.
برخي از انواع جلبك ها در درمان بيماري هاي قلبي و عروقي، گردش خون ، گوارش و التيام زخم ها نيز موثر است.
ميكروجلبك ها را دوست قلب و دستگاه گردش خون مي دانند چون در پالايش خون از كلسترول اضافي ، پيشگيري از افزايش فشار خون ، پيشگيري از ديابت و التيام دهنده زخم هاي گوارشي موثر است.
تنظيم عملكرد روده و تقويت سيستم ايمني بدن ، تقويت بينايي ، محافظت مغز در مقابل كاهش حافظه در سالمندي ، تاثير بر كاهش خستگي مزمن، ازد يگر مزاياي ميكرو جلبك هاي محسوب مي شوند.
برخي جلبك ها مانند استرولينا در خنثي كردن راديكال هاي آزاد كه موجب تغيير دادن سلولهاي توليد كننده سرطاني به ويژه تومور دهاني مي شوند بسيار موثرند.
*جلبك به عنوان كود
از برخي جلبك ها در تهيه كودهاي ازته براي مصارف كشاورزي و همچنين آفت كش طبيعي استفاده مي شود.
*جلبك به عنوان سوخت
اين پژوهشگر برتر كشور خاطرنشان كرد: برخي از انواع جلبك ها براي توليد سوخت مي تواند مورد استفاده قرار گيرد و از آنها به عنوان بيوديزل نام برده مي شود.
وي ياداور شد: در ايران هم بر روي توليد بيوديزل به صورت پراكنده كارهايي شده ولي براي اقتصادي شدن نياز به مطالعه بيشتر دارد .
* استفاده غذايي
استفاده از جلبك ها براي تغذيه انسان سابقه طولاني دارد و به سال هاي قبل از ميلاد مي رسد. طي قحطي بزرگي كه در اواسط قرن نوزدهم در انگلستان بر اثر آلودگي قارچي سيب زميني رخ داد، يك نوع جلبك قرمز دريايي جايگزين مهمي براي محصولات سيب زميني شد.
دكتر فلاحي خاطرنشان كرد: امروزه نيز در بسياري از كشورهاي آسيايي و اروپايي به ويژه در كشورهايي كه داراي سواحل طولاني با درياهاي آزاد هستند، از جلبكها به شكلهاي مختلفي براي تغذيه استفاده مي شود .
از برخي انواع جلبك ها ( اسپيرولينا ) در كلوچه ها، نان ها، سالاد و سوپ استفاده مي نمايند و در كشورهاي اروپايي براي بهبود رژيم غذايي، قرص هاي اسپيرولينا به صورت روزانه مصرف مي شود.
* استفاده در صنعت
معمولا كشت جلبك ها به عنوان يك فعاليت اقتصادي و صنعتي در بسياري از كشورهاي جهان به ويژه كشورهاي صنعتي صورت مي گيرد.
موارد متعددي از كاربرد صنعتي جلبك ها وجود دارد كه از آن جمله مي توان به عنوان صافي در پالايش روغن، شكر ، تهيه فيلم هاي عكاسي، خمير دندان، ژل موي سر، لوسيون هاي بهداشتي و زيبايي، همچنين در رنگ سازي، پارچه بافي، چرم سازي، پودرهاي براق كننده ماشين و نقره و استفاده در تابلوها، علائم راهنمايي و پلاك ماشين ها ، تهيه شيشه هاي مقاوم و چسب استفاده كرد.
جلبك ها فوايد و مصارف شناخته شده بسيار ديگري مانند تصفيه آب و پژوهش هاي زيستي دارند و شايد هنوز بسياري از سودمندي هاي آن شناخته نشده باشد اما جنبه هاي ديگر جلبك ها نيز قابل بررسي هستند.
*اكوتوكسيكولوژيك
رييس پژوهشكده آبزي پروري آب هاي داخلي گفت: در محيط هاي طبيعي ما مجموعه اي از عوامل آلاينده نظير فلزات سنگين ، سموم ، شوينده ها و مواد نفتي وجود دارد و نمي توانيم بگوييم مرگ و مير يك موجود يا گونه ناشي از كدام عامل است.
دكتر فلاحي خاطرنشان كرد: در آزمايشگاه تاثير تك تك سموم و تركيب آنها را بر روي اين جلبك ها مورد آزمايش قرار مي دهيم تا ببينيم به طور جداگانه و به شكل مخلوط چه تاثيري روي يك موجود دارد.
علاوه بر اين در آزمايشگاه پژوهشكده آبزي پروري تجمع زيستي آلاينده ها در زنجيره غذايي آبزيان نيز مورد بررسي قرار مي گيرد.
وي مساله را به اين شكل تشريح كرد: فلز سنگين را به جلبك مي دهيم ، جلبك را به زئوپلانگتون و زئوپلانگتون را به ماهي مي دهيم و بعد ماهي را در خصوص انتقال آلاينده ها بررسي مي كنيم.
وي افزود: روي فعاليت توليد توكسين جلبك ها يعني اين كه هركدام تحت شرايط محيطي چقدر سم توليد مي كنند نيز بررسي صورت گرفت .
دكتر فلاحي خاطرنشان كرد : نتايج اين مطالعات مي تواند به ما در شناسايي سمي يا غيرسمي بودن گونه هاي موجود در محيط كمك كند تا با آن در استخرهاي پرورشي و محيط هاي طبيعي آگاهانه برخورد كنيم .
وي متذكر شد: اين مطالعات به پرورش دهندگان هشدار مي دهد تا در استخرهاي پرورشي با ريختن بي رويه برخي كودهاي شيميايي به تشكيل مواد سمي كمك نكنند.
*جلبك ها به عنوان تهديد
گاهي برخي جلبك ها تحت شرايط محيطي از جمله مواد آلي (مغذي ) بسيار بالا و برخي آلاينده ها رشد بي رويه پيدا مي كنند.
دكتر فلاحي در توضيح اين مطلب گفت: اين جلبك ها چندگونه هستند برخي در اثر ازدياد بيش از حد موجب كاهش اكسيژن و مرگ و مير آبزيان و بعضي به دليل توليد سم موجب مرگ و مير و تلفات شديد آبزيان، صدف ها و حتي در صورت مورد مصرف قرار گرفتتن توسط چهارپايان منجر به مرگ آنان مي شوند.
* بلوم جلبكي در خزر
اين پژوهشگر با اشاره به سابقه بروز پديده بلوم جلبكي در درياي خزر خاطرنشان كرد: لازم است محيط هاي با ارزش مثل تالاب و درياي خزر بايستي از لحاظ بلوم جلبكي مورد پايش، هشدار و پيگيري قرار گيرد.
به گفته وي با توجه به ارزش اين محيط هاي آبي بايد كميته اي براي مقابله با اين بلوم ها طرح ريزي شود تا در صورت وقوع، راهكارهاي لازم به كار گرفته شود.
رييس پژوهشكده آبزي پروري آب هاي داخلي در خاتمه يادآور شد: طرح جامع توليدات بيولوژيك از جلبك ها ( مكمل غذايي ، آنتي بيوتيك و دارو، غذاي آبزيان ، كود ازته ) تهيه شده و آمادگي ارائه فن آن را داريم ولي مستلزم تامين اعتبار و حمايت مسئولان است.
پژوهشكده آبزي پروري آب هاي داخلي با سابقه بيش از ۸۵ سال فعاليت تحقيقاتي و پژوهشي ، اولين مركز تحقيقات در زمينه شيلات كشور محسوب مي شود.
در سال ۱۳۸۲ اين مركز با توجه به مصوبه وزارت علوم، تحقيقات و فن آوري تحت عنوان پژوهشكده آبزي پروري آب هاي داخلي نامگذاري شد و در حال حاضر اين پژوهشكده از نظر تشكيلاتي داراي چهار گروه تخصصي شامل گروه تكثير و پرورش ، گروه ژنتيك و اصلاح نژاد ، گروه اكولوژي آب هاي شيرين و گروه بهداشت و بيماريهاي آبزيان است.
اين پژوهشكده ، دو ايستگاه تحقيقاتي با نام هاي ايستگاه تحقيقاتي شيلاتي سفيدرود و ايستگاه تحقيقاتي تغذيه و غذاي زنده آبزيان دارد و يك ايستگاه تحقيقاتي جديد در زمينه كشت تلفيقي آبزيان نيز در منطقه شولم شهرستان فومن در مرحله طراحي و اجرا مي باشد.
اين پژوهشكده تاكنون ۱۳۵ پروژه ملي ، بين المللي و استاني و ۱۲۰ پروژه دانشجويي در مقاطع تحصيلي كارشناسي ارشد و دكترا را با موفقيت به اتمام رسانده و نتايج آنها راهنماي بخش اجرا در رفع مشكلات و موانع توليد و توسعه شيلات و آبزي پروري در كشور ما ايران بوده است. ك/۳
۶۹۵/۶۲۰/۵۰۸