امروزه پر بيراه نيست اگر كه هنر هفتم به بخش لاينفك زندگي افراد جامعه عنوان شود و جاي خود را نه تنها در سبد فرهنگي خانواده ها، كه در تار و پود لايه هاي زندگي تمامي اقشار جامعه باز كرده است.
بي ترديد چرخ اقتصاد سينما در گرو استقبال مخاطبان از آثار سينمايي و حضور آنها در سالن هاي نمايش دهنده فيلم هاي توليد شده، خريد بليت و تزريق نقدينگي به ماشين عظيم سينما به عنوان سوخت حركتي آن به شمار مي رود.
آنچه مشخص است در ايران، طي دو دهه اخير سينما از يك ابزار هنري به يك هنر – صنعت بدل شده و در مسير تطور و تحول خود از سينماي غرب به عنوان الگوي موفق اكران (بي ترديد صحت توفيق سينماي غرب در بعد محتوايي و مضموني به هيچ وجه مورد تاييد نيست) بهره برده است.
اما متاسفانه بار ديگر در رويكرد كارشناسانه و انتقادي به اجراي تئوري هاي مولف و الگوهاي پيشبرنده اقتصاد سينما در ايران تنها شاهد اجراي سطحي مولفه هاي طرح اكران متناسب با قوانين جهاني آن بوديم و كمتر به اين مساله توجه شده كه اگر قرار است الگوي اقتصادي سينماي استاندارد را در كشور خود پياده كنيم بي ترديد به فرهنگ سازي، برنامه ريزي بلند مدت و شناخت همه جانبه ابعاد تاثيرگذار آن الگو در شكل اكران، بيش از هر چيز ديگري نيازمنديم.
تنوع موضوعات توليدي در آثار سينمايي، توجه به سلايق و جهان بيني هاي متفاوت اقشار يك جامعه و اقبال آنها به اين آثار، توسعه زيرساخت هاي و بسترهاي سخت افزاري و نرم افزاري در جريان حركت به سمت تحقق همه جانبه شعار توسعه هنر – صنعت سينما، ساخت سالن ها و پرديس هاي سينمايي مطابق با استاندارهاي روز و تجهيز آنها به امكانات مدرن نمايش فيلم (سينماي ديجيتال و سه بعدي) از ابتدايي ترين اقداماتي بود كه در الگو برداري حركت سينماي ايران بر اساس تحول در اقتصاد و اكران آثار سينمايي در غرب بايد مورد وثوق دست اندركاران هنر هفتم در كشور قرار مي گرفت.اما اين رويكرد به هيچ وجه مورد توجه قرار نگرفت و در اين ميان تنها افزايش كمي (و نه حتي كيفي) فيلم هاي سينمايي به عنوان تنها نماد تحول در اقتصاد سينما از الگوي غربي آن برداشت شد.
افزايش كمي كه به دليل محدود بودن سالن هاي سينمايي در سراسر كشور و فصل اكران هاي ميان مدت (چهار تا شش هفته) سبب شد، بسياري از آثار توليد شده در چرخه افزايش كمي، بدون ديدن رنگ پرده نقره اي سر از شبكه نمايش خانگي و سوپر ماركت ها درآورد و عملا سبب متضرر شدن و در مواردي ورشكستگي تهيه كنندگان و توليد كنندگان خود شوند!
** آغاز فصل اكران متفاوت آثار سينمايي و كارشكني برخي ها
سال ۱۳۸۸ در تاريخ سينماي معاصر كشورمان مصادف بود با آغاز طرح ابتكاري و جذاب اكران آثار سينمايي در ماه مبارك رمضان از اذان مغرب تا اذان صبح، كه در گام نخست اين طرح به پيشنهاد «علي سرتيپي» از تهيه كنندگان مطرح سينما پيشنهاد شد و مورد موافقت معاونت سينمايي وقت نيز قرار گرفت.
بنا بر اين طرح قرار شد سينماهاي كشور جهت رونق بخشيدن به اقتصاد خود در چرخه اكران و جبران فروش كم فيلم ها در ساعات متداول روز، به دليل ترجيح روزه داران در اين ايام به ماندن در خانه و يا انجام فرايض ديني، با اجراي طرح «اذان تا اذان» علاوه بر ميزباني از مردم در ساعات هاي غير متعارف (از اذان مغرب تا اذان صبح) و نيم بها اعلام كردن بليت نمايش فيلم ها عاملي براي تشويق مردم جهت رفتن به سالن هاي سينمايي را فراهم آورند.تا با اجراي اين طرح هم به آفت مخاطب گريزي از سالن هاي سينما ساماني داده باشند و هم از خيل حضور مردم و خريد بليت آثار سينمايي، جنبه اقتصادي فعاليت خود را رونقي مضاعف ببخشند.
اين طرح در گام نخست با همراهي سه نهاد سينمادار كشور (سازمان سينمايي و بنياد فارابي، حوزه هنري و شهرداري) بسيار موفق و درخشان عمل كرد كه البته اكران فيلم هايي چون «خروس جنگي» به كارگرداني سيدمسعود اطيابي و «درباره الي» به كارگرداني اصغر فرهادي در كشاندن مخاطبان به سالن هاي سينمايي نيز نقش تعيين كننده اي داشت.
اما همين طرح موفق تنها يك سال پس از اجرا در گام دوم خود، با عقب نشيني مسوولان سازمان سينمايي حوزه هنري و بيرون كشيدن سينماهاي تحت نظارت خود از اجراي اين طرح با ضربه مهلكي روبه رو شد و در همين راستا اداره اماكن نيز از تعيين سئانس هاي اكران سينمايي در طرح «اذان تا اذان» سر باز زد تا دومين ضربه سخت بر پيكره اين نهال تازه پا گرفته به نحوي وارد شود كه رشد ونمو آن در سال هاي پيش رو و بدل شدن آن به درختي تناور و مقوم اقتصاد سينماي ايران با اما و اگرهاي متعددي روبه رو شود.
در همين سال معاونت سينمايي وقت پس از كارشكني حوزه هنري در ميزباني سالن هاي خود از اكران طرح ويژه ماه مبارك رمضان برگ جديدي را رو كرد تا اين خلاء را به هر نحوي سامان بخشد.
عليرضا سجادپور رييس وقت اداره كل نظارت و ارزشيابي در سال ۱۳۸۹ اجازه اكران آثار موفق و خاطره انگيز سينمايي در دهه ۶۰ و ۷۰ هجري شمسي را براي سينماهاي حاضر در طرح اكران ويژه رمضان صادر كرد تا نبود سالن هاي سينمايي حوزه هنري خللي در رونق چرخه اقتصاد سينمايي در اين ماه وارد نسازد.
و اينچنين بود كه با وجود كم شدن سالن هاي سينمايي و ارائه نشدن مجوز اكران آثار سينمايي تا ساعت هاي نخستين بامداد و هنگام سحر توسط اداره اماكن، سينمادارها با توجه به موافقت اداره كل نظارت و ارزشيابي فيلمهاي داريوش مهرجويي، ناصر تقوايي، علي حاتمي و سيروس الوند را به صورت تك سئانس در پرديسهاي سينمايي خود به نمايش درآورند، كه همين اكران محدود نيز با استقبال مخاطبان روبه رو شد و بار ديگر رونق رخت بربسته از گيشه سينماهاي كشور به ويژه در ايام و مناسبت هاي خاص مذهبي چون ماه مبارك رمضان را به آن بازگرداند.
اقدامي كه مي رفت با كارشكني يك نهاد سينمايي (حوزه هنري) در گام دوم خود رنگ فراموشي و محاق به خود بگيرد با تدبير سازمان سينمايي وزارت فرهنگ و اشاد اسلامي ادامه پيدا كرد و همين امر سبب شد تا تهيه كنندگان و توزيع كنندگان آثار سينمايي براي اكران آثار خود در ماه رمضان و شركت آنها در طرح «اذان تا اذان» با اقبال بيشتري وارد ميدان شوند.
** طرح خلاقانه دو بازيگر – كارگردان و پوششي سطحي بر خلاء توليدات
اين طرح در گام سوم خود و در سال ۱۳۹۰ در حالي كار خود را آغاز كرد كه با ابتكار «نيكي كريمي» كه فيلم «سوت پايان» را به عنوان نخستين تجربه سينمايي در مقام كارگردان داشت؛ همراه شد. اين بازيگر كه نخستين فيلم خود را در مقام توليد كننده به پرده نقره اي سينماها فرستاده بود از شم بازيگري و اقبال مخاطبان به هنرپيشگان سينمايي استفاده كرد و با حضور خود و عوامل سازنده در ساعت هاي اكران ويژه طرح «اذان تا اذان» اين اثر در سالن هاي سينمايي، بار ديگر عاملي انگيزاننده براي هجوم مخاطبان به سينماها را فراهم ساخت.
ديري نپاييد كه «رامبد جوان» نيز با اجراي اين طرح (حضور بازيگران و عوامل فيلم در ساعت هاي شبانه اكران ماه رمضان) در اكران فيلم «ورود آقايان ممنوع» بار ديگر در ايام ماه مبارك رمضان مخاطبان را به سالن هاي سينمايي كشاند.
اين اقدام ابتكاري از طرف دو بازيگر در حالي سبب شد تا مخاطبان به سالن هاي سينمايي روي خوش نشان دهند كه آرام ارام كارشناسان و منتقدان هنر هفتم از خلاء توليدات باكيفيت و متنوع سينمايي جهت اكران در ماه رمضان انتقادهاي نرم خود را آغاز كردند. به گواه منتقدان اجراي طرح «اذان تا اذان» در گام سوم خود (سال ۱۳۹۰) اگر با ابتكار اين دو هنرمند روبه رو نمي شد، شكست سختي را متحمل سينماهاي كشور مي ساخت و چرخه اقتصادي و گيشه خالي سينماها را با ضربه مهلكي روبه رو مي كرد.
اما مطابق معمول فرياد منتقدان و كارشناسان سينمايي درباره هشدار فقر توليدات متنوع و كيفي جهت اكران در طرح «اذان تا اذان» به گوش دست اندركاران سينمايي نرسيد و آنها استقبال مخاطبان از فيلم هاي اكران شده در اين طرح به مدد خلاقيت مبتكرانه آن دو هنرمند را به عنوان سندي بر ابطال انتقاد و ادعاي كارشناسان عنوان مي كردند.
** شانه خالي كردن صداوسيما از تبليغات و ضعف مفرط توليدات
انتقادات كارشناسان و منتقدان سينمايي مبني بر خلاء توليدات كيفي و متنوع جهت تطميع سلايق مختلف مخاطبان در گام چهارم اجراي طرح «افطار تا سحر» (اذان تا اذان) كه با تغيير نام خود به طرح «رمضان» شناخته مي شد خيلي زود خود را نشان داد.
سال ۱۳۹۱ و با آغاز فصل چهارم اكران ويژه ماه مبارك رمضان، صداوسيما كه بار اصلي تبليغات آثار سينمايي و مطالبات فرهنگي عموم مردم را عهده دار است از تبليغ آثار سينمايي حاضر در اين طرح سر باز زد و سعي كرد با توليد سريال هاي متعدد براي تمامي شبكه هاي سيما و تبليغ مفرط آن آثار، مخاطبان سينما رو را در خانه پاي جعبه جادويي بنشاند و يكي از كاري ترين ضربه هاي موجود را بر پيكره اين طرح وارد سازد.
خلاء تبليغات تلويزيوني، ضعف مفرط كيفي فيلم هاي انتخاب شده براي اين طرح و نبود توليد آثار متنوع از منظر موضوعي براي اين فصل متفاوت اكران، سبب شد كه گيشه سينماها در گام چهارم طرح ويژه اكران «رمضان»، شكست سنگيني را تجربه كند.
نبود برنامه ريزي مناسب، دلخوش كردن دست اندركاران سينمايي در باد توفيقات كوتاه مدت اين طرح در سه دوره گذشته و بي توجهي به نقطه نظرات كارشناسان و منتقدان سينما، ثمره اي جز حركت اين طرح كه مي توانست سكوي پرتابي به سوي توسعه اكران و اقتصاد سينما باشد به سراشيبي نداشت.
گواه اين رويكرد و اجراي روند يادشده توليد و اكران تنها يك فيلم با نام «گهواره اي براي مادر» به كارگرداني «پناه برخدا رضايي» در سال جاري (۱۳۹۲) و در طرح پنجم اكران
«رمضان» كه سينمادارها را براي نبود تجربه دوباره شكست اقتصادي بر آن داشت تا برخلاف قانون شوراي صنفي نمايش براي اكران نيم بهاي آثار در ماه رمضان رفتار كنند!
نبود قانون پذيري سينمادارها در اكران نيم بهاي آثار و بي توجهي آنها به فيلم هاي جديد در اين فصل متفاوت سبب شد تا بار ديگر آثار تكراري چون «رسوايي» و «حوض نقاشي» به پرده نقره اي راه پيدا كند.
اينچنين بود كه طرح موفقي چون اكران «اذان تا اذان» در كمتر از پنج سال بر خلاف ظاهر در حال اجراي خود به طرحي ناموفق و شكست خورده در بدنه اكران سينماهاي كشور در كمك كردن به گيشه سينمادارها و اقتصاد هنر هفتم بدل شود.
كارشناسان معتقدند كه همه اينها در شرايطي است كه مي شد با يك برنامه ريزي منطبق بر اصول كوتاه، ميان و بلند مدت مديريتي، تاكيد بر تبليغات مناسب و جديت در تنوع توليدات و مضامين آثار سينمايي فصل رمضان را به بهار اقتصاد سينماي كشور بدل كرد.
** متضرر شدن سينمادارها و بي ميلي آنها به اجراي طرح اكران «رمضان»
رضا سعيدي پور مدير سينما آزادي با تاييد ناموفق بودن مساله طرح اكران «رمضان» طي دو، سه دوره اخير مي گويد: اين طرح شروع خوبي در سال ۱۳۸۸ داشت چرا كه در آن سال شاهد توليدات متنوع و جديد براي اكران در اين ماه بوديم و سوي ديگر مساله نيم بها بودن آثار سينمايي عاملي براي تشويق مردم براي آمدن به سالن هاي سينمايي بود.
وي با بيان اينكه سينما با مخاطب زنده است تاكيد مي كند: بي توجهي فيلمسازان به ساخت آثار متنوع و پشت كردن تلويزيون به مساله تبليغات اين طرح و تاكيد آن بر ماندن مردم در خانه براي ديدن سريال هاي ماه رمضان رسانه ملي ضربه هاي سختي به اين طرح وارد ساخت و در صورت عدم رفع اين آسيب ها نمي توان به موفقيت مجدد اين طرح در ساليان پيش رو اميد داشت.
همچنين محمد قاصد اشرفي رييس هيات مديره انجمن سينماداران ضمن تاييد اين آسيب ها مي افزايد: توزيع كنندگان و تهيه كنندگان علاقه اي به اكران آثار خود در طرح «رمضان» ندارند و تمام تلاش خود را مصروف اكران آثارشان در برنامه عيد فطر مي كنند.
وي ادامه مي دهد: اين عامل و همچنين ضعف تبليغات در تلويزيون و بي ميلي سينماداران براي اجراي اين طرح به دليل ضررهاي سنگين مالي به سبب بي اقبالي مخاطبان از يك سو و الزام فروش بليت نيم بها از سوي ديگر سبب شده تا كمتر سينمايي به اجراي اين طرح پايبند باشد. شوراي صنفي نمايش نيز چندان كاري براي اجباري كردن اجراي اين طرح نمي تواند از پيش برد.
آمار بسيار پايين فروش آثار سينمايي طي يك هفته ابتدايي شروع ماه مبارك رمضان در سال جاري نشان داد كه اجراي دوباره و موفق اين طرح نيازمند برنامه ريزي دقيق دست اندركاران سينمايي و تدبير پايه اي و بنيادين آنهاست چرا كه در ابتدايي ترين نگرش نيز بايد حساب دخل و خرج سينماهاي كشور در اجراي اين طرح آن هم با فروش بليت نيم بها با هم تطبيق يابد.
از: امين خرمي
فراهنگ(۵)**۹۲۶۶
