در اين روز،كه به پاسداشت شهادت محمود صارمي خبرنگار خبرگزاري جمهوري اسلامي به دست طالبان روز خبرنگار ناميده شده، به طور سمبليك از تلاش ها و كوشش فعالان عرصه خبر قدرداني مي شود . دراين ميان و مانند اغلب مواقع نقش و جايگاه خبرنگاران زن ناديده و يا كمتر مورد توجه قرار مي گيرد.
نكته قابل توجه اين است كه امروزه مشخصا بر سر اين نكته كه حضور و مشاركت واقعي زنان در اجتماع به عنوان نيمي از منابع انساني مي تواند در تسريع فرآيند توسعه و نيز تحقق جامعه مدني موثر باشد، اتفاق نظر وجود دارد. لذا حضور زنان در مشاغل مختلف جامعه امري بديهي و لازم است و اطلاعرساني و عرصه خبرنگاري نيز از اين قاعده مستثني نيست.
با توجه به نقش و تاثير بسيار مهم و تعيين كننده رسانه در امر فرهنگ سازي، آموزش و نيز تحقق سياستهاي كلي جامعه، اهميت و ضرورت حضور زنان به عنوان نيمي از جامعه در عرصه رسانه انكار شدني نيست و اميد است كه با رفع موانع و جزم انديشي ها نسبت به فعاليت هاي اجتماعي زنان امكان حضور بيش از پيش آنان در اين حوزه مهيا شود.
اگرچه ايران به لحاظ آمار كمي و تعداد نشريات رتبه خوبي در جهان دارد، اما برطبق آمار سال ۸۹ از حدود ۳ هزار و ۴۷۰ نشريه شامل روزنامه، هفته نامه، مجله، ماهنامه، سالنامه و فصل نامه و غيره كه در كشورمان منتشر مي شده، تنها ۱۹۱ نشريه آن به مدير مسوولي زنان بوده است.
اين در حالي است كه برعكس تعداد كمتر نشريات منتشره از سوي زنان، تعداد خبرنگاران زن چندان با تعداد خبرنگاران مرد تفاوتي ندارد. تعداد بسيار زنان فعال در عرصه اطلاعرساني و خبرنگاري حاكي از آن است كه بانوان براي ورود به اين عرصه شايستگيهاي خود را به خوبي نشان دادهاند.
به همين مناسبت و براي طرح و انعكاس برخي از مشكلات و محدوديت ها، دفتر پژوهش هاي ايرنا نشستي صميمانه با چند تن از زنان فعال در عرصه خبر و رسانه برگزار كرده است.
ياسمن تقي بيگي مدرس دانشگاه و سردبير سابق گروه انگليسي ايرنا، خديجه كريمي سردبير سابق گروه اقتصادي ايرنا و شادي مكي سردبير وبسايت رسمي مجلس شوراي اسلامي سه فعال عرصه خبر و اطلاع رساني هستند كه در اين نشست از لابه لاي تجربه ها و خاطره هاي خود به بيان ديدگاه ها، دغدغه ها و پيشنهاداتي در اين زمينه پرداخته اند.
خبرنگاري حرفه اي مبتني بر جنسيت ! ، تلاش مضاعف زنان براي اثبات حرفه اي بودن، تصوير تبليغي زنان خبرنگار در غرب، پيشرفت زنان خبرنگار از ابتدا تا امروزو مشكلات حرفه ي خبرنگاري براي زنان محورهاي عمده ي مورد بحث در اين نشست خبري مي باشد.
** خبرنگاري حرفه اي مبتني بر جنسيت !!
------------------------------------------------
- خديجه كريمي در اين باره مي گويد: اساسا حرفه خبرنگاري را نمي توان زنانه و مردانه كرد. زيرا معتقدم فاكتورهايي مانند توانايي نوشتن، دانش كافي در اين رشته، بي طرفي و مواردي ديگر مي توانند بر اين حرفه تاثيرگذار باشند و نه جنسيت.
حداقل تجربه شخصي من در سمت سردبيري سرويس اقتصادي ايرنا مويد همين واقعيت است. من با خبرنگاران زني برخورد داشته ام كه در حوزه خود دانش و توانمندي بسياري داشته اند و در شرايط سخت نيز همانند همكاران مرد خود به خوبي به وظيفه خود عمل كرده اند.
- ياسمن تقي بيگي در اين باره معتقد است كه تاثير نداشتن جنسيت بر كار خبرنگاري بستگي به فرد بالا دستي دارد . يعني ديدگاه مديريتي مي تواند خيلي تاثيرگذار باشد.
به گفته وي شايد در حوزه هايي مانند اقتصادي، اجتماعي و يا فرهنگي زنان اجازه ورود داشته باشند اما معمولا در حوزه هاي حساسي چون سياسي، امنيتي و يا انتظامي اين گونه نيست. تقي بيگي با ذكر خاطره اي بر اين نكته تاكيد كرد كه بارها شاهد آن بوده است كه در مواقعي با وجود زنان خبرنگار بسيار با تجربه و به لحاظ حرفه اي قوي تر، كار خبري به همكاران مردي واگذار شده است كه تجربه و دانش چنداني در اين زمينه نداشته اند.
اين مدرس دانشگاه ضمن ابراز تاسف از اين ديدگاه مديريتي اذعان مي كند كه هر گاه با مديران زن همكاري داشته خيلي راحت تر و بدون محدوديت توانسته است كار خبري خود را انجام دهد. اين استاد دانشگاه ضمن انتقاد از اين نوع مديريت كه آن را ناشي از ديدگاه سنتي مردسالارانه مي داند، يادآور مي شود كه شرايط نسبت به گذشته خيلي بهتر شده است.
وي در ادامه مي گويد: ما الان خيلي جلو رفته ايم . نبايد ناديده بگيريم كه از كجا شروع كرده ايم و در حال حاضركجا هستيم. ما نسبت به نقطه اي كه شروع كرده ايم خيلي پيش رفته ايم اما هنور راه طولاني داريم.
به اعتقاد سردبيرسابق سرويس انگليسي ايرنا در جامعه اي با يك چنين ديدگاهي شغل هايي مانند معلمي و يا پرستاري براي زنان پذيرفته شده است چرا كه اين شغل ها به طور سنتي براي زنان قابل تصور است اما خبرنگاري به عنوان يك حرفه مدرن براي زنان مناسب به نظر نمي رسد.
- شادي مكي نيز دراين باره ضمن تاكيد بر انكار ناپذير بودن قدرت جسمي مردان نسبت به زنان معتقد است كه اين امر به هيچ وجه از توانايي هاي حرفه اي زنان نمي كاهد.
به گفته سردبير وبسايت رسمي مجلس واقعيت اين است در كار خبرنگاران زن مانند ديگر زنان شاغل دقت، ظرافت و امانت داري بيشتر از آقايان است. هرچند آقايان تلاش مي كنند از پذيرفتن اين واقعيت طفره رفته و برعكس ويژگي هاي ارزشمند مذكور را به سخره بگيرند.
وي بر اساس تجربه كاري خود مي گويد: من خود با خواندن يك متن خبري بدون آن كه بدانم نويسنده اش كيست، مي توانم با توجه به ويژگي هاي آن بفهمم كه كار يك خبرنگار زن بوده يا مرد. چرا كه خيلي از نكات، لطافت ها و باريك بيني هايي كه در كار خبري زنان وجود دارد در توليدات خبرنگاران مرد وجود ندارد.
مكي نيز عليرغم اين كه بر بهتر شدن شرايط براي زنان خبرنگار اذعان مي كند، اما متذكر مي شود كه اين زنان به جز درصد كمي از آن ها هنوز مطابق توانايي ها و شايستگي هاي خود ارتقاء شغلي و جايگاهي نداشته اند.
** تلاش مضاعف زنان خبرنگار براي اثبات حرفه اي بودن
-------------------------------------------------------------
- كريمي با بررسي اين موضوع از زاويه ديگر مي گويد: كار عملياتي در حوزه هاي خبري انجام مي گيرد. بنابراين وقتي زنان را با توجه به توانايي ها و كاركردشان تا جايگاه مثلا سردبيري ارتقا مي دهند، در واقع به خوبي مي دانند كه عمليات را به دست چه كسي سپرده اند، به عبارت ديگر كار را به كاردان سپرده اند. چرا كه زنان را در موقعيت حساس قرار مي دهند ، جايي كه هر اتفاقي ممكن است رخ دهد؛ يعني جايي كه بايد توسط آنها دكمه ارسال زده شود. بنا براين هرجا كه حساسيت ها وجود دارد، شايستگي ها و لياقت ها را خوب در نظر مي گيرند اما زماني كه پاي منافع مادي و ساير امتياز ها به ميان مي آيد اين زنان ناديده گرفته مي شوند.
- شادي مكي در اين زمينه به نكته ديگري اشاره مي كند و آن تلاش هميشگي زنان براي اثبات خودشان است.
به اعتقاد اين فعال خبري، مردها با آگاهي از اين نقطه ضعف مي كوشند بدون اينكه مزايا و يا اميتازهايي بيشتر به زنان بدهند، بار كاري و مسووليت هاي بيشتري به زنان محول كنند.
- تقي بيگي معتقد است: اين مدرس دانشگاه همچنين به اين نكته نيز مي پردازد كه نفس حضور خبرنگاران و روزنامه نگاران زن مي تواند تهديدي براي مردان تلقي شود. چرا كه تجربه نشان داده است اين زنان بهتر و بيشتر به مسايل زنان مي پردازند و از آن جا كه برد وسايل ارتباط جمعي بسيار زياد است اين مسائل يعني خواست ها، حق و حقوق و توقع هاي زنان در سطح وسيعي از جامعه انعكاس و مطرح مي شود.
به گفته وي يك علت ديگر مخالفت مديريت مبتني بر مردسالاري با حضور فعال و متعهدانه زنان در عرصه خبررساني، عيان شدن ناتواني ها و كم كاري هاي مردها است.
** تصوير تبليغي زنان خبرنگار در غرب
----------------------------------------
- ياسمن تقي بيگي به اين واقعيت اشاره مي كند كه برخلاف تبليغات دنياي غرب و تصاوير هاليوودي تبعيض ها و اجحاف ها تنها مختص كشور ما و يا كشورهاي جهان سومي نيست بلكه در جوامع توسعه يافته نيز در ابعاد و اشكال مختلف وجود دارد. به گفته وي مثلا بنا بر گزارش سي ان ان در سال ۲۰۱۱ از كل مقاله هايي كه در نيويوركر چاپ شده، ۶۱۳ مورد توسط مردان و تنها ۲۴۲ مورد توسط زنان نوشته شده است.
- تقي بيگي نيز ضمن تاييد اين در اين باره مي گويد: گويي هميشه يك سقف شيشه اي و نامرئي بر سر ارتقاي زنان خبرنگار بوده كه نمي گذارد آنان در برخي حوزه ها و يا بالاتر از برخي پست ها قرار گيرند.
** پيشرفت زنان خبرنگار از ابتدا تا امروز
--------------------------------------------
- كريمي نيز با توجه به تجربه كاري خود به اين نكته اشاره مي كند كه در اولين سالهاي شروع به كارم در اين حرفه شاهد بودم كه زنان فعال خبري حتي اجازه خروج از محل كار خود را نداشته و تنها بايد به دريافت اخبار از طريق فاكس و تلفن اكتفا مي كردند، در حالي كه با گذشت زمان و پشتكار زنان راه هموارتر شده و خبرنگاران زن نيز آن جاهايي كه لازم بوده بر اساس دانش و آگاهي شان وارد عرصه تهيه خبر شده اند.
سردبير سابق سرويس اقتصادي ايرنا با توجه به اين تلاش ها و سختي ها تاكيد مي كند كه بايد مراقب باشيم به عقب بازنگرديم و راه پيشرفت خود را باز كنيم. هرچند در كشورما همه چيز تحت شرايط سياسي قرار مي گيرد، ولي آمد و رفت هاي دولت ها و تغيير شرايط سياسي نبايد در در اين مسير خللي وارد كند.
خبرنگاران زن مي توانند با كار فرهنگي و بدون هرز دادن توانايي، پبام هم جنسان خود را به گوش جامعه برسانند. پيامي با اين مضمون كه اگر از توانايي ها و استعدادهاي نيمي از جامعه بهره وري نشود، در واقع بار تكفل مردان است كه بيشتر مي شود.
** مشكلات حرفه ي خبرنگاري براي زنان
--------------------------------------------
- خديجه كريمي در اين باره مي گويد: حرفه خبرنگاري ويژگي هايي دارد كه شايد مشاغل ديگر نداشته باشد. يكي از اين ويژگي ها سختي كار است. نداشتن زمان مشخص، موقعيت هاي دشواري چون شرايط آب و هوا و يا شرايط سخت مكاني و شرايط روحي از جمله عوملي است كه بر روي كار خبر تاثير دارد. اما اين تاثيرات باعث نشده كه ما زنان خبرنگار از هدف اصلي خود كه تهيه خبر، گزارش، تحليل و يا هر مطلبي ديگر دور شويم.
به گفته وي زنان خبرنگار با از خود گذشتگي بيشتري كه نشان داده اند و با برنامه ريزي هايي كه در زندگي و خانواده خود كرده اند توانسته اند در حيطه اجتماعي نيز نقش شان را به عنوان يك خبرنگار متعهد ايفا كرده و به وظايف شان عمل كنند.
خبرنگار سابق ايرنا ادامه مي دهد: حتي در موقعيت هايي زنان خبرنگار توانسته اند با قلم و احساس خود بهتر از خبرنگاران مرد به بيان رويدادها و توصيف شرايط بپردازد. مانند آنچه كه ما در صحنه هايي از زلزله و يا ساير وقايع دلخراش ديده ايم.
** رفع مشكلات و موانع حقوقي، فرهنگي و اقتصادي
----------------------------------------------------------
- خديجه كريمي با تاكيد بر اين نكته كه خوشبختانه جامعه خبرنگاران زن در كشور ما به خوبي چارچوب هاي اخلاقي، فرهنگي، ديني و... را شناخته و رعايت مي كنند مي گويد: بايد در خيلي از قوانين و ضوابط دست و پاگير بازنگري شود.
اين كارشناس خبري مي افزايد: به عنوان نمونه مي توان به بحث ماموريت هاي خارج از كشور خبرنگاران زن اشاره كرد. مثلا بر اساس برخي قانون هاي اعمال شده سازمان هاي خبري ،زنان مجرد نمي توانند به طور طولاني مدت و به عنوان مسوول دفتر خارج از كشور باشند؛ اما طبق همين قانون زنان مجرد مي توانند براي كوتاه مدت مثلا شش ماه به دفاتر خارج از كشور بروند. به عقيده كريمي اين نوعي تناقض است و بايد نسبت به رفع آن اقدام كرد. چرا كه زنان خبرنگار ما ثابت كرده اند كه به خصوص در سفرهاي خارجي بيش از پيش به چارچوب ها پايبند بوده و خود را به عنوان سفير يك حكومت مذهبي به جهانيان نشان داده اند.
- اما تقي بيگي تنها بازبيني حقوقي را در اين مورد كافي ندانسته و معتقد است كه بايد براي هموار كردن مسير فعاليت زنان خبرنگار بسترهاي فرهنگي نيز آماده باشند.
به گفته وي يك سري كارهاي فرهنگي بايد انجام شود تا جامعه بپذيرد كه يك زن خبرنگار وظيفه اش اطلاع رساني و پوشش دهي وقايع است و اگر به آن عمل نكند در واقع به رسالت خود خيانت كرده است.
اين سردبير سابق گروه انگليسي ايرنا با اشاره به تجربه كاري خود در مورد بخشنامه وزارت ارشاد مبني بر اين كه در يك سازمان خبري زنان نمي توانند بيشتر از ساعت ۱۸ حضور داشته باشند گفت: اين رويكرد يعني نگاه كارمندي به خبرنگاران زن برخاسته از ديدگاه سنتي و مردسالار است كه بايد تغيير كند.
اين مدرس دانشگاه همچنين در مورد تاثيرات مثبت حضور خبرنگاران زن در عرصه هاي بين المللي مي گويد: اين حضور مي تواند به مراتب بيشتر از سازمان هاي تبليغاتي و ساير فعاليت هاي فرهنگي مانند كتاب، نشريه و غيره براي وجه جمهوري اسلامي موثر باشد.
- شادي مكي نيز در مورد رفع مشكلات زنان خبرنگار به ابعاد ديگري پرداخته است. به گفته وي رفع دغدغه هاي خارج از محيط كار زنان خبرنگار مانند مشكلات مالي و ارايه خدماتي نظير بيمه، مهد كودك و ... مي تواند در ارتقا كمي و كيفي كار آن ها تاثير به سزايي داشته باشد.
- اما تقي بيگي بر اين باور است كه ارايه اين گونه كمك ها و خدمات در صورتي تاثير دارد كه با اصل موضوع يعني حضور زنان در عرصه خبرنگاري مخالفتي نباشد.
- كريمي نيز اين نكته را يادآور مي شود كه اين گونه كمك ها و خدمات بر خلاف تصور نه تنها بار اقتصادي ندارد بلكه مي تواند منجر به صرفه جويي در هزينه ها و بالاتر رفتن بهره وري شود.
نشر**۹۰۲۶** ۱۷۳۲
