بازيگري به عنوان يكي جذاب ترين و برجسته ترين حرفه هاي وابسته به هنر هفتم، همواره مورد توجه علاقه مندان بوده و در مقايسه با ديگر مشاغل نظير فيلمبرداري، صدابرداري، نورپردازي و ... بيشترين اقبال را داشته است.
با نگاهي به فعالان شاغل در هنر هفتم كمتر مي توان نام فيلمبردار، فيلمنامه نويس، صدابردار، گريمور و ... را يافت كه بواسطه حرفه پدر يا مادر به عرصه هاي نام برده قدم گذاشته اند اما حرفه بازيگري چنين نيست، زيرا با جستجوي مختصر مي توان فهرستي از بازيگران خارجي و وطني را كه بواسطه پيوند نسبي وارد سينما شدند، يافت.
«چارلي شين» فرزند مايكل شين، «مايكل داگلاس» فرزند كرك داگلاس، «جين فوندا» فرزند هنري فوندا، «جرالدين چاپلين» فرزند چارلي چاپلين، «آبيشك باچان» فرزند آميتا باچان، «بابي و ساني دئول» فرزندان درامندرا و «ريشي كاپور» فرزند راج كاپور از جمله نمونه هاي هاليوودي و باليوودي هستند با بهره گيري از رانت بازيگر بودن پدر پا به عرصه بازيگري قدم گذاشتند.
هرچند بودند بازيگراني كه به مدد رانت خويشاوندي و يا با به ارث ژن بازيگري وارد سينما شدند، اما براي خارج شدن از سايه نام بزرگ تر خود، عنوان ديگري را برگزيدند كه «نيكلاس كيج» برادرزاده فرانسيس فورد كاپولا خالق سه گانه ماندگار «پدر خوانده» نمونه اي از ين طيف بازيگران است.
هرچند بايد اشاره كرد اين طيف از بازيگران ارثي، به رغم تلاش و نقش آفريني هاي درخشان خود در آثار سينمايي هرگز نتواسته اند جاي در پاي پدران خود بگذارند و يا حتي نامي در حد آنها كسب كنند.
سينماي ايران نيز با مقوله بازيگري ارثي به سبب وابستگي هاي نسبي بيگانه نيست و اين موضوع از آغاز فعاليت سينما پس از انقلاب تا كنون مشاهده شده است.
گرچه در اين ميان افرادي هستند كه افزون بر رانت قوم و خويشي، تحصيلات آكادميك داشته و به بهره گيري از اين ظرفيت و توانايي پيسرفت كرده اند، اما بايد گفت كه در مقابل، بسياري از فارغ التحصيلان رشته بازيگري هستند كه پشت دوازه قلعه افسانه اي بازيگري مانده و به خاطر نداشتن رانت، دست آنها از اين عرصه كوتاه شده است.
سال ها پيش مجموعه تلويزيوني «محله برو بيا» و «محله بهداشت» از بازيگران جوان و تازه نفسي استفاده كرد كه بعدها هركدام براي خود در سينما به منزلتي رسيدند و نامي كسب كردند.
در ميان اين بازيگران نورسيده جوان لاغر اندامي نيز ديده مي شد كه به خاطر ادا و ميميك خاص چهره، توجه تلويزيون بين ها را به خود جلب كرد. اين جوان لاغر و رنگ پريده آتيلا پسياني بود.
اما آن چيزي كه باعث محبوبيت و شهرت بيشتر وي شد، نسبت وي با زنده ياد جميله شيخي بود و اين مطلب كه «آتيلا پسياني فرزند حميله شيخي است» نقل محافل آن روزها بود.
و اين نه تنها سرآغاز بحث ورود بازيگري بواسطه رانت نسبي در سينما بود، بلكه اين سنت در خانواده پسياني با بازيگر شدن «خسرو» و «ستاره» فرزندان آتيلا تا كنون ادامه يافت.
«فرجاد»ها يكي ديگر از خانواده هاي سينمايي هستند. جليل فرجاد بازيگر نام آشنا گرچه اكنون كمتر در سينما و يا تلويزيون ديده مي شود اما دختران وي «مونا» و «مارال» جاي خالي پدر را جبران كرده اند.
«مهراوه» و «مليكا» نيز دختران بازيگر محمدرضا شريفي نيا و آزيتا حاجيان هستند. مهراوه به تازگي فيلم سينمايي «يك سطر واقعيت» را به روي پرده داشت و «مليكا» اين شب ها در مجموعه تلويزيوني «خروس» بازي مي كند.
فهيمه رحيم نيا همسر بهزاد فراهاني و مادر «گلشيفته فراهاني» نيز در شب هاي ماه رمضان ضمن ايفاي نقش در مجموعه تلويزيوني «مادرانه»، همبازي «شقايق فراهاني» ديگر دختر بازيگر خود است.
«برزو» و «امير يل ارجمند» پسر عموهاي بازيگر نيز، حضور در اين عرصه را مديون پدران خود انوشيروان و داريوش ارجمند هستند.
«پندار اكبري» فرزند عبدالرضا اكبري، «ليلي رشيدي» فرزند داود رشيدي، «كمند» و «سپند» فرزندان سعيد امير سليماني، «ماه چهره خليلي» نوه مرحومه پروين سليماني و «ثريا قاسمي» فرزند مرحوم حميده خير آبادي را نيز بايد به جمع بازيگران موروثي افزود.
اما در ميان بازيگران نيز افرادي ديده مي شوند كه پدر يا مادري بازيگر نداشتند اما به صرف حضور پررنگ بستگان مشهور خود، در سينما حضور يافته اند كه «پولاد كيميايي» فرزند مسعود كيميايي، «ويشكا آسايش» خواهر زاده مازيار پرتو فيلمبردار، «السا و النا فيروز آذر» خواهرزاده هاي تهمينه ميلاني، «ماني حقيقي» فرزند مرحوم نعمت حقيقي فيلمبردار پيشكسوت سينما، «پگاه آهنگراني» فرزند منيژه حكمت، «سحر جعفري جوزاني» فرزند مسعود جعفري جوزاني، «ليلا حاتمي» فرزند مرحوم علي حاتمي، «محمدرضا و زهرا داودنژاد» فرزند عليرضا داودنژاد، «ساعد سهيلي» فرزند سعيد سهيلي و «باران كوثري» فرزند رخشان بني اعتماد را مي توان در اين جمع برشمرد.
با اين حال اين سووال مطرح است كه چرا ژن دنياي پر زرق و برق بازيگري، در تبار بازيگران برجسته و بزرگ تسلسل نيافته است؟ و آيا فرزندان محمدعلي كشاورز، عزت الله انتظامي و جمشيد مشايخي از ژن وراثتي يا رانت نسبي براي ورود به عرصه بازيگري برخوردار نبودند؟
فراهنگ(۵) ** ۱۰۷۱