آمريكا همه ساله با صرف هزينه اي بالغ بر ۶۰۰ ميليارد دلاري (به طور متوسط) براي امنيت خود، براي دهه هاي متمادي در صدر كشورهاي با بيشترين ميزان هزينه هاي نظامي – امنيتي قرار گرفته است. همچنين آمريكايي ها براي سال هاي متمادي با صحبت از ديپلماسي عمومي و قدرت نرم جهت تغيير وجهه خود در نظرگاه ملت هاي ديگر تلاش كرده اند تا افكار عمومي جهان را به ابعاد مثبت خود سوق دهند .اين سياست تغيير وجهه كه با روي كار آمدن دولت اوباما در سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۷) به شكل عملي از سوي وي دنبال گرديد با گذشت زمان و رونمايي بيشتر از سياست هاي دولت وي، به دليل ساختار مداخله گراي سياست خارجي آمريكا و با وقوع انقلاب ها در منطقه خاورميانه و آغاز موج بيداري اسلامي با شكست مواجه گرديد. براين اساس، چنين روندي نشان مي دهد كه در منطقه خاورميانه و شمال آفريقا، رويكرد مثبتي نسبت به آمريكايي ها وجود ندارد و ساختار سياست خارجي آمريكا با كوچك ترين موضوع امنيتي در منطقه با مشكل مواجه مي شود. در جديدترين اقدام نيز روز يكشنبه سيزدهم مرداد وزارت خارجه آمريكا اعلام كرد كه تهديد سفارتخانه هاي اين كشور در خاورميانه و شمال آفريقا ادامه داشته و ۱۹ سفارتخانه اين كشور به مدت يك هفته تعطيل خواهند بود. وزارت خارجه آمريكا با انتشار بيانيه اي اعلام كرد كه به منظور پيش گيري از تهديدهاي امنيتي، سفارتخانه هاي اين كشور تا نوزدهم مرداد بسته خواهد بود. وزارت خارجه آمريكا پيشتر دستور بستن ۲۱ سفارتخانه اين كشور را در كشورهاي مختلف، از موريتاني در شمال غربي آفريقا گرفته تا بنگلادش در جنوب آسيا صادر كرده بود، كه سه سفارتخانه اين كشور در الجزاير، عراق و افغانستان از روز دوشنبه بازگشايي خواهند شد. اين تصميم يك روز پس از برگزاري يك جلسه امنيتي در كاخ سفيد براي بررسي تهديدهاي تروريستي عليه سفارتخانه هاي آمريكا اتخاذ گرديد.
اما فارغ از نوع و واقعيت تهديدها، اگر به طور مختصر به چرايي اين تهديدها نگاهي بياندازيم، مشكل را در تضاد رفتار خارجي آمريكا و سياست خارجي اين كشور در منطقه خاورميانه و شمال آفريقا خواهيم يافت . آمريكا پس از ورود به منطقه خاورميانه در سال ۱۹۷۲، همواره سياست هاي دوگانه اي را در برابر ملت ها و دولت هاي اين منطقه در پيش گرفته است كه طيفي از مداخلات سياسي- نظامي تا تغيير در روندها و ترتيبات سياسي و امنيتي منطقه در بر مي گيرد. همچنين در نمودار مداخلات و تغيير ترتيبات سياسي نظامي منطقه مي توان نمادهايي همچون كمك به ايجاد گروه تروريستي القاعده جهت بيرون راندن اتحاد جماهير شوروي از افغانستان (۱۹۷۸) تا كمك به ايجاد نا آرامي هاي سياسي در شمال آفريقا و تغيير حكومت ها به نفع جريان سياست خارجي آمريكا را مشاهده كرد. اما شايد بتوان اوج اين سياست مداخله گرا را در حمله آمريكا به افغانستان و عراق و با هدف مقابله با تروريسم مشاهده كرد. تروريسمي كه برآمده از سياست خارجي آمريكا در اواخر دهه ۸۰ ميلادي بوده است، تروريسمي كه بنياني آمريكايي اما با جلوه اي خاورميانه اي نمود يافته است. بر اين مبنا در سال هاي گذشته، اگرچه تهديد و خشونت تبديل به نماد خاورميانه اي پرآشوب گرديده اما در واقع تهديد و خشونتي برآمده از سياست هاي آمريكا در منطقه خاورميانه بوده است.
در اين چارچوب اگر از نظرگاه و زاويه ديد ملت ها به حضور آمريكا (نظامي – سياسي) نگاهي بياندازيم متوجه خواهيم شد كه فضايي كه (معمولا با مداخله) سياست خارجي آمريكا بر روندهاي سياسي و اجتماعي اين منطقه وارد كرده است، مخالف با جريان هاي سياسي و فرهنگي درون منطقه اي بوده كه پيامد آن معمولا مقابله ملت ها با اين روند و جستجوي مسيري متفاوت جهت برون رفت از اين فضا بوده است كه معمولا آمريكايي ها و حاكميت هاي همراه چنين گفتماني را خشونت طلبي و مقابله جويي تفسير كرده اند.
در نهايت، تهديد اگرچه براي آمريكايي ها در منطقه خاورميانه وجود داشته است اما آيا اين تهديد برآمده از گفتمان دروني جوامع اين منطقه بوده و چرا اين تهديد تنها براي آمريكا و غرب معنا پيدا كرده است؟ اگرچه پاسخ اين سوال ها به طور مختصر در اين مقال داده شد اما نياز به نگاهي عميق به گفتمان و انديشه هاي غربي و رويكرد آنها به هويت فردي و خشونت وجود دارد كه بايستي از زواياي مختلف مورد بررسي قرار گيرد.
از سهراب انعامي
تحقيق**۲۰۴۰**۱۳۵۸
