برنامه ترويج تغذيه با شير مادر از سال ۱۳۷۰ در كشور برنامه ريزي و اجرا شد و بر اساس اين برنامه، شير دادن به نوزاد تا دو سال و هم اتاق بودن مادر و نوزاد در بيمارستان، در دستور كار متوليان امر قرار و بيمارستان هاي دوستدار كودك هم بر همين اساس شكل گرفت.
در قالب اين برنامه، نوزادان بايد تا شش ماهگي تغذيه انحصاري با شير مادر داشته باشند.
شير مادر از لحاظ تغذيه‌اي كامل است و تمام انرژي، مواد مغذي و مايعات مورد نياز شيرخوار را در شش ماه اول فراهم مي‌كند. بنابراين نوزاد در اين مدت بجز شير مادر به هيچ ماده غذايي ديگري نياز ندارد و تنها موادي كه خوراندن آن به كودك در اين مدت مجاز هستند، ويتامين هاي A و D است.
دكتر ندا خاتوني پزشك ماما با بيان اينكه مادران بايد پيش از زايمان براي آغاز شيردهي نيز آمادگي جسمي و ذهني پيدا كنند افزود: فرايند شيردهي بايد هر چه زودتر پس از زايمان شروع شود، اين زمان بسته به حال عمومي مادر و نوزاد بين نيم ساعت تا دو ساعت پس از زايمان متغير است ولي نبايد شيردهي را بيشتر از اين به تعويق انداخت.
وي با بيان اينكه خوراندن شير نخست يا آغوز به نوزاد بسيار مهم و حياتي است افزود: در برخي موارد مادر به خاطر خستگي ناشي از فرايند زايمان، تمايلي به شيردهي ندارد ولي بايد دانست كه آغوز كه شيري غليظ و زردرنگ است و در نخستين روزهاي پس از زايمان ترشح مي شود، حاوي درصد بالايي پروتئين و املاح است كه به تقويت سيستم ايمني بدن نوزاد كمك و او را از ابتلا به عفونت ها حفظ مي كند.
هم اتاق بودن مادر و نوزاد، تماس پوستي و چشمي آن دو بخصوص در ساعات اوليه تولد در حفظ و تداوم شيردهي و رشد جسمي، عاطفي و ثبات رواني كودك تاثير بسزايي دارد.
علاوه بر اين، شير مادر به عنوان واكسني طبيعي نوزاد را تا دو سالگي از ابتلا به بسياري از ضعف ها و بيماري ها مصون نگه مي دارد.
آزاده عليفر متخصص اطفال با بيان اينكه شير مادر خطر ابتلا به برخي بيماري ها در بزرگسالي را كاهش مي دهد افزود: نوزاداني كه با شير مادر تغذيه مي شوند در بزرگسالي كمتر در معرض ابتلا به ديابت، بيماري هاي گوارشي، شب كوري، افزايش كلسترول خون، آسم و آلرژي، كم كاري تيروئيد ، عفونت گوش ، پوسيدگي دندان هاو كمبود آهن هستند.
وي افزايش ضريب هوشي، افزايش وزن و قد و توانايي حرف زدن در موعد مقرر را از مزاياي تغذيه با شير مادر عنوان و تصريح كرد: اسيدهاي چرب اشباع نشده در شير مادر عامل تكامل عصبي و افزايش حداقل سه درجه اي ضريب هوشي كودك است.
اين پزشك اطفال، كاهش ۲۵ درصدي ابتلاي نوزاد به بيماري اسهال و مرگ ناشي از آن و نيز كاهش ۵۰ درصدي احتمال بستري شدن كودكان را از ساير امتيازات تغذيه نوزادان با شير مادر در مقايسه با شير خشك دانست.
اين فقط نوزاد نيست كه از تغذيه با شير مادر نفع مي برد. تحقيقات پزشكان نشان مي دهد مادراني كه به نوزادان خود شير مي دهند، ضمن بهبودي سريعتر، از خطر ابتلا به افسردگي پس از زايمان هم حفظ مي شوند.
پريسا بابايي كارشناس مركز بهداشت سمنان نيز با بيان اينكه احساسات مثبت نسبت به نوزاد در مادراني كه شير مي دهند قوي تر است، افزود: مادران شيرده تمايل بيشتري به ارتباط متقابل با كودك دارند و اين موضوع به آرامش رواني آنها كمك مي كند.
وي از بين رفتن سريع اضافه وزن ناشي از بارداري را يكي از آثار شيردهي عنوان كرد و افزود: در مادران شيرده احتمال ابتلا به سرطان پستان و پوكي استخوان هم كاهش چشمگيري دارد.
با وجود مزاياي متعدد تغذيه نوزاد با شير مادر، تنها در برخي موارد است كه تغذيه با اين مايع حياتي ممنوع مي شود.
به گفته بابايي، اين موارد شامل ابتلاي مادر به بيماري هاي مزمن و صعب العلاج نظير سل فعال، تيفوئيد، عفونت سينه مادر به طوري كه باعث خروج چرك شود، بيماري هاي كليوي، قلبي، كبدي و مصرف داروها و مواد راديواكتيو، مثل داروهاي ضدسرطان، بروموكريپتين، ليتيوم، يد راديو اكتيو و متي مازول است.
بر اساس تعليمات ديني ما كودك بايد تا دو سالگي از شير مادر تغذيه كند و يكي از دغدغه هاي مادران شيرده هم قطع فرايند شيردهي براي كودكاني است كه به دو سالگي نزديك مي شوند.
بر اساس تحقيقات كارشناسان، بهترين روش از شير گرفتن كودك، روش تدريجي است كه همراه با عشق و علاقه بوده و هم براي مادر و هم براي كودك بسيار راحت تر است و بدون مشكل و در طي چند ماه اتفاق مي افتد.
به گفته دكتر عليفر، هنگام فرا رسيدن زمان قطع تدريجي شيردهي زماني است كه كودك در روز پنج وعده غذا شامل سه وعده غذاي اصلي و دو ميان وعده مي خورد و مايعات را هم با ليوان مي نوشد.
وي افزود: در اين زمان مي توان مي توان يك تا دو وعده شير پاستوريزه يا آب ميوه را جايگزين شير مادر كرد.
اين پزشك متخصص به مادران توصيه كرد: در مدتي كه براي گرفتن كودك از شير برنامه ريزي كرده اند، پيشنهاد شير دادن را طرح نكنند ولي اگر كودك تمايل به شيرخوردن داشت از وي دريغ نكنند.
دكتر عليفر تاكيد كرد: با اين روش چون از شير گرفتن كودك به صورت مرحله اي و آرام آرام انجام مي شود، مشكلات عصبي، رواني و تغييرات هورموني مادر كه در يكباره از شير گرفتن اتفاق مي افتد به وجود نمي آيد و كودك نيز دچار ضربه رواني نمي شود.
دهم تا شانزدهم مرداد ماه هفته تغذيه با شير مادر نامگذاري شده است.
شروع تغذيه با شير مادر در ساعات اوليه تولد نوزاد و حمايت مادر كليد تداوم شيردهي و سلامت كودك شعار جهاني اين هفته است. ك/۴
۷۳۴۰/۵۹۹/۶۰۸/۵۰۸