پراكندگي القاعده در كشورهاي مختلف از جمله كشورهاي خاورميانه و شمال آفريقا و مشي تروريستي اعضايش، آنها را به يكي از خطرناك ترين گروه هاي ايدئولوژيكي بدل كرده كه صلح و امنيت جهاني را تهديد مي كند.
بي ثباتي سياسي برخي از كشورهاي منطقه در سال هاي اخير، زمينه مناسبي را براي رشد و فعاليت آزادانه اين گروه فراهم آورده است. از سوي ديگر دخالت هاي گسترده آمريكا در روندهاي سياسي كشورهاي منطقه در سال هاي اخير، موجبات نارضايتي بيش از پيش رهبران ارشد القاعده و بهانه لازم را براي انجام احتمالي عمليات تروريستي اين گروه هاي ناراضي فراهم آورده است.
گفته مي شود، تحولات منطقه در هفته هاي اخير، القاعده را به چنان شبح رعب آوري براي آمريكا بدل كرده است كه اين كشور در اقدامي بي سابقه دستور بسته شدن ۲۱ نمايندگي سياسي خود را در كشورهاي خاورميانه تا شمال آفريقا صادر كرده است، اما آيا اين اتفاقات مشكوك و پر حرف و حديث مي تواند زمينه سناريوسازي هاي جديدي را در منطقه فراهم كند؟
** آتش زير خاكستر
--------------------
تحولات هفته هاي اخير در منطقه خاورميانه و شمال آفريقا باعث نگراني كشورهاي منطقه و همچنين كشورهاي غربي شده است.
در هفته گذشته بيش از ۵۰۰ زنداني در حمله مسلحانه به دو زندان التاجي و ابوغريب عراق، از زندان فرار كردند. برخي از فراري ها از رهبران ارشد گروه القاعده در عراق بودند. همزمان صدها نفر از زندانيان شهر بنغازي كه متشكل از گروه ها و طيف هاي متفاوتي بودند، از زندان گريختند.
همچنين هفته گذشته در آستانه برگزاري انتخابات رياست جمهوري پاكستان حدود ۳۰۰ نفر از اعضاي طالبان به زنداني در منطقه قبيلهنشين دره اسماعيل خان حمله كردند و ۲۵۰ نفر از اعضا و هواداران طالبان را از زندان آزاد كردند. به گزارش نيويورك تايمز حداقل ۳۰ نفر از اين تعداد شبه نظاميان جنگجو و خطرناك بودند. رويترز خبر داد كه حدود يكهزار زنداني نيز از زنداني در ليبي گريختند.
قدر مسلم اين است كه رهايي نيروهاي القاعده در شرايط كنوني مي تواند منطقه خاورميانه را بيش از پيش به سمت ناآرامي و بي ثباتي پيش ببرد.
در شرايطي كه بحران سوريه همچنان ادامه دارد و جنگ دولت با نيروهاي شورشي روندي فرسايشي پيدا كرده است، ارتش مصر دولت قانوني را سرنگون كرده و همچنان اعتراضات خياباني طرفداران مرسي در خيابان هاي قاهره در جريان است، حمله هواپيماهاي بدون سرنشين آمريكا در يمن شدت گرفته است و انقلاب هاي نوپاي كشورهاي عربي در معرض تهديد هستند، آزادي نيرهاي تندروي القاعده مي تواند خطرات جدي به همراه داشته باشد.
اين در حالي است كه انتشار نوار صوتي ايمن الظواهري، رهبر القاعده، بيش از پيش نگراني مقامات آمريكايي را برانگيخته است. به گزارش خبرگزاري فلسطيني سمانيوز، الظواهري در اين نوار صوتي «آمريكا، ارتش آمريكايي شده مصر، سكولارها و مسيحيان مصر» را به توطئه براي براندازي مرسي متهم كرد.
الظواهري در اين نوار ويدئويي كه اولين اظهار نظر علني وي درباره تحولات مصر محسوب مي شود گفت: صليبيون، سكولارها و ارتش آمريكايي شده مصر ... با پول [كشورهاي حاشيه] خليج [فارس] و توطئههاي آمريكايي ادغام شدهاند تا دولت محمد مرسي را ساقط كنند.
الظواهري در اين نوار صوتي ادامه مي دهد: دولت اخوانالمسلمين سعي كرد تا آمريكا و سكولارها را تا جايي كه ميتواند راضي كند، اما آنها راضي نشدند. آنها نسبت به دولت مرسي بياعتماد بودند... آنچه اتفاق افتاد نشان دهنده شكست ابزار دموكراتيك براي دستيابي به دولت اسلامي است.
از سويي ديگر رسانه هاي آمريكايي از جمله سي ان ان و هافينگتون پست با اشاره به تقدس شب هاي قدر و روزهاي پاياني ماه رمضان براي مسلمانان، اين ايام را مستعد وقوع عمليات هاي تروريستي گروه هاي القاعده عليه غرب مي دانند. پيتربرگن تحليلگر مسايل امنيتي گفته است كه القاعده پيش از اين تمايل خود را به انجام حملاتي در ۲۷ ماه رمضان نشان داده است.
در چنين شرايطي به نظر مي رسد، القاعده همچون آتش زير خاكستر در منطقه دوباره در آستانه زبانه كشيدن است، زبانه اي كه اين بار شديدتر از پيش نه تنها دامن كشورهاي منطقه بلكه دامن كشورهاي غربي به ويژه آمريكا را نيز خواهد گرفت.
** اقدامات بازدارنده آمريكا در مقابله با تهديد احتمالي
-------------------------------------------
سايت وزارت خارجه آمريكا با واقعي و جدي خواندن تهديدات احتمالي و بالقوه كه جزئيات آن اعلام نشده، اعلام كرده است كه روز يكشنبه (امروز) سفارتخانه هاي خود در ۲۱ كشور از جمله يمن، امارات متحده عربي، بغداد و مصر را تعطيل خواهد كرد.
بسياري از تحليلگران تحولات هفته گذشته منطقه و نگراني هاي امنيتي از جانب القاعده و طالبان را دليل اين تصميم آمريكا برشمرده اند. اين در حالي است كه سخنگوي وزارت خارجه آمريكا نيز هدف از اين اقدامات را محافظت از جان كاركنان سفارتخانهها و افرادي كه قصد مراجعه به اين مراكز را دارند، اعلام كرده است.
به گزارش بي بي سي ماري هرف سخنگوي وزارت امور خارجه ايالات متحده مي گويد: واشنگتن در جريان اطلاعاتي قرار گرفته كه مايه نگراني فراوان و منجر به اين اقدامات احتياطي شده است... به همين جهت اين تعطيلي ممكن است بر حسب شرايط تمديد شود.
همچنين روز گذشته وزارت خارجه آمريكا به دليل تهديد نامشخص گروه القاعده در مورد سفر در سطح بين المللي به خصوص به خاورميانه و شمال آفريقا به شهروندان خود هشدار داد و از آنها خواست در هنگام سفر به خارج هوشيار باشند. اين اخطار تا پايان ماه جاري ميلادي برقرار خواهد بود.
جزئيات اخطار به اطلاع عمومي نرسيده است اما به گزارش رسانه هاي آمريكايي،نانسي پلوسي رهبر حزب دموكرات در مجلس نمايندگان آمريكا مي گويد كه رهبران كنگره در جريان جزئيات اين اخطار قرار گرفته اند و بعضي برداشت ها اين است كه تهديد جدي است.
به باور برخي ناظران، تعطيلي نمايندگي هاي سياسي مي تواند اقدامي بازدارنده براي ممانعت از تكرار تجربه تلخ حمله به سفارت آمريكا در ليبي براي رهبران واشنگتن باشد. به گزارش سي ان ان رهبران هر دو جناح دموكرات و جمهوري خواه در ايالات متحده آمريكا از اقدام واشنگتن در بستن ۲۱ سفارتخانه و كنسولگري در شرايط كنوني حمايت مي كنند. از نگاه اين رسانه، اين توافق فراجناحي در زماني حاصل شده است كه نمايندگان جمهوري خواه كنگره تلاش مي كنند دولت را مسوول حمله به سفارت در بنغازي و كشته شدن چهار آمريكايي معرفي كنند.
دولت اوباما هنوز بابت اين مساله تحت فشار است، تا جايي كه برخي جمهوري خواهان، دولت اوباما را به سرپوش گذاشتن بر روي اين واقعه و عدم پيگيري هاي لازم متهم مي كنند. در چنين شرايطي شايد تعطيلي نمايندگي هاي سياسي، به مثابه پاك كردن صورت مساله، ساده ترين راهي باشد كه دولت دموكرات براي تامين امنيت سفارتخانه هايش در پي گرفته باشد.
موج نگراني از عمليات تروريستي القاعده ديگر كشورهاي غربي را نيز به هراس انداخته است. به گزارش دويچه وله وزارت خارجه بريتانيا و آلمان نيز در اقدامي احتياطي سفارت هاي خود در صنعا، پايتخت يمن روزهاي يكشنبه و دوشنبه تعطيل كردند.
سي ان ان پيش از اين گزارش داده بود كه بر اساس اظهارات دو مقام آمريكايي خطر القاعده نه تنها اهداف و منافع آمريكا، بلكه اهداف ساير كشورهاي غربي را نيز تهديد مي كند. مارتين دمپسي رييس ستاد مشترك ارتش امريكا در مصاحبه با شبكه اي. بي. سي گفته است كه تهديدات جاري كه توسط سازمان هاي اطلاعاتي كشف شده اند، مشخص تر از گذشته هستند و هدف اين تهديدات نه تنها منافع ايالات متحده، بلكه منافع همه كشورهاي غربي است.
**جمع بندي
----------
به نظر مي رسد ميان تحولات منطقه در هفته هاي اخير از جمله فرار زندانيان القاعده، سرنگوني دولت مرسي، پيام صوتي رهبر القاعده و اقدامات بازدارنده كشورهاي غربي ارتباط معناداري وجود داشته باشد. اينكه چه دست هاي پنهاني در پشت پرده سناريوهاي نقش و ترتيبات جديد امنيتي آمريكا در منطقه بازي گرداني مي كنند، شايد در آينده اي نه چندان دور مشخص شود.
پژوهش**۹۲۷۵**۹۲۴۱
