مرشد ولي الله ترابي روز گذشته(شنبه) پس از مدت ها دست وپنجه نرم كردن با بيماري سرطان در سن ۷۷ سالگي چشم از جهان فرو بست.
اين هنرمند نقال مرداد ماه پس از انجام نخستين مرحله شيمي درماني به علت ضعف بدني به كما رفته و به بخش مراقبت هاي ويژه بيمارستان مدائن انتقال يافته بود.
مرحوم ترابي را مي توان از جمله آخرين اساتيد و بازماندگان هنر نقالي و پرده خواني كشور برشمرد.
خبرنگار فرهنگي ايرنا در گفت وگو با برخي هنرمندان نظر آنها را درمورد مرشد ترابي و فعاليت هاي اين هنرمند جوبا شده است كه در ادامه اين سطور مي آيد:

** قدر مرشد ترابي را ندانستيم
پژوهشگر نمايش هاي آييني كشور با بيان آنكه در تمامي جهان خانواده فرهنگ و مسوولان سعي مي كنند هنر نخبگان خود را با برگزاري كلاس ها و كارگاه هاي آموزشي حفظ كنند و اشاعه دهند، گفت: متاسفانه قدر مرشد ترابي را ندانستيم.
«محمد حسين ناصربخت» ادامه داد: زنده ياد مرشد ولي الله ترابي يكي از آخرين بازماندگان نسل نقالان حماسي در مكتب هنري «تهران» بود كه در كار خود به مرشدي كامل رسيده و هنرمندي صاحب سبك بود.
وي افزود: هنر نقالي داراي مكاتب گوناگوني است كه اجراي اين هنر در مكتب «تهران» به دليل ويژگي هاي خاص اين مكتب آن را به شكل اجراهاي تئاتري بسيار نزديك مي كند و در حقيقت نقالي مكتب «تهران» اجراي يك تئاتر تك نفره تمام و كمال به شمار مي رود كه بازيگر فقط با ابزار بدن به ارائه تصاوير روايت شده در داستان مي پردازد.
اين پژوهشگر حوزه نمايش هاي آييني و سنتي با تاكيد بر آنكه مرشد ترابي سرآمد هنرمندان نقال در كشور بود، خاطرنشان كرد: اين هنرمند فقيد با استفاده از تجربيات خود در اجراي تعزيه و ساير گونه هاي نمايش هاي آييني و سنتي به تلفيقي در فرم اجرا و ارائه روايت هاي نقالي دست پيدا كرده بود كه كاملا يگانه و منحصر به فرد به شمار مي رفت.
وي افزود: در هر جاي جهان خانواده فرهنگ و هنر و مسوولان سعي مي كنند وجود چنين گنجينه هاي هنري را قدردان باشند و با برگزاري كلاس ها و كارگاه هاي آموزشي ضمن ثبت و ضبط هنر آنها، تمامي داشته هاي آنها را به فعالان جوان و هنرمندان نسل بعد انتقال دهند؛ اما متاسفانه قدر نقال بزرگي مانند مرشد ترابي را آنگونه كه شايسته و بايسته آن بود، ندانستيم.
ناصربخت نمايش هاي آييني و سنتي بويژه «تعزيه» و «نقالي» را شناسنامه فرهنگ ملي ايران دانست و تصريح كرد زنده ياد مرشد ولي الله ترابي در حفظ و تدوين اين شناسنامه تلاش هاي فراواني انجام داد و امروز با كوچ او فقط دريغ و افسوس فرصت هايي را مي خوريم كه با حضور اين هنرمند مي توانستيم به توسعه و تعالي نمايش ملي خود بپردازيم.
وي بر لزوم تاسيس پژوهشگاه هنرهاي نمايشي آييني و سنتي و امكان ايجاد مكاني ثابت براي اجراي اين گونه نمايش ها تاكيد كرد و افزود: انتقال داشته ها و ميراث معنوي ايران در زمينه هنر نمايش بر عهده مسوولان و هنرمندان است و اميدواريم در آينده نزديك شرايطي فراهم شود تا اين هنرها به شكلي كه شايستگي آن را دارند تحت چتر حمايتي مسوولان و خانواده هنر قرار گيرند.

** درگذشت مرشد ترابي قلب تمام مردم را به درد آورد
پيشكسوت هنر تعزيه و نقالي با اشاره به جايگاه والا و نقش بسزاي هنر نقالي به عنوان بخشي از فرهنگ عمومي و جاري در زندگي تمام افراد جامعه تاكيد كرد: درگذشت مرشد ترابي قلب تمام مردم ايران را به درد آورد.
«حسن ميرزاعلي» گفت: بعد از ۷۰ سال زندگي و پشت سر گذاشتن فراز و فرودهاي مختلف چرخ قدار، شنيدن خبر درگذشت مرشد ترابي روح و قلبم را عزادار كرد.
وي ادامه داد: صداي مرشد ترابي از كودكي گيرا، رسا و اثرگذار بود و از همان دوران كه «كودك خوان» مجالس تعزيه بود، روح و جان مخاطبان را به سمت خود جلب مي كرد.
اين پيشكسوت پرده خواني و تعزيه افزود: زنده ياد مرشد ترابي در نوجواني تصميم گرفت از تعزيه فاصله بگيرد و به سمت نقالي سوق پيدا كرد و از همان دوران و بعد از پيشي گرفتن از اساتيد بزرگ خود، نشان داد كه در آينده نقالي صاحب سبك و جاودان خواهد شد و امروز فقدان او دريغ و حسرت بزرگي براي تمامي هنرمندان و ملت ايران است.
وي با اشاره به اجراهاي متعدد نقالي اين هنرمند فقيد در سراسر كشور گفت: مرشد ترابي را در همه ايران و سراسر جهان مي شناختند زيرا عاشقانه و خالصانه نقالي مي كرد و هيچگاه به فكر پول و درآمد از اين هنر نبود و خضوع و متانتش باعث شد كه بيشتر از نقل داستان ها و روايات شاهنامه در قلب مردم جاي بگيرد و خبر درگذشت او نه تنها هنرمندان كه قلب تمام مردم را به درد آورد.
مرشد ميرزاعلي گفت: طي سال هاي اخير توجه و اقبال به تربيت جوانان علاقه مند و هزينه در راه توسعه هنرهاي ملي كاهش پيدا كرده است.

** گلايه پدر نقالي ايران از هنرمندان در آخرين روزهاي حياتش
نقال و پرده خوان فعال كشور با تلخ خواندن ضايعه درگذشت مرشد ترابي گفت: طي روزهاي اخير و بستري شدن پدر نقالي ايران در بيمارستان، جز معدودي هنرمند، هيچكدام از اهالي خانواده تئاتر سراغي از از وي نگرفت.
«محسن ميرزاعلي» ادامه داد: مرشد ولي الله ترابي نه تنها پدر معنوي نقالي ايران كه خوب ترين و بهترين هنرمندي بود كه در خانواده فرهنگ و هنر ايران وجود داشت و همواره قلب و روحش براي تك تك مردم ايران و هنرمندان آن مي تپيد و با گرفتاري آنها درد مي كشيد و در خوشحالي شان، شادمان بود.
وي ادامه داد: زنده ياد «مرشد ترابي» حق فراواني بر گردن بسياري از هنرمندان عرصه نمايش كشور داشت اما متاسفانه فرزندان معنوي اين هنرمند در روزهايي كه وي به آنها بيشتر از هر زماني نياز داشت، سراغي از او نگرفتند و مرشد با قلبي آكنده از غم تنهايي از جمع ما جدا شد.
مرشد ميرزاعلي با تاكيد بر لزوم تربيت نسل جوان و جايگزين كردن آنها براي حفظ سنن آييني و نمايش ملي كشور گفت: سال گذشته بدون هيچ حمايتي از سوي مسوولان «خانه نقالان» را راه اندازي كرديم و و قرار بود بعد از ماه مبارك رمضان كلاس هاي دوره پيشرفته هنرجويان را با حضور مرشد ترابي آغاز كنيم كه متاسفانه دست گلچين روزگار مجال اين افتخار را به ما نداد.
وي ادامه داد: سال ها و دهه ها زمان نياز است تا بار ديگر شاهد شكوفايي هنرمندي در شان و منزلت مرشد ترابي باشيم و شايد اين امر هيچگاه محقق نشود؛ اما براي حفظ هنرهاي سنتي و ميراث معنوي پدرانمان نيازمند تربيت هنرجويان جوان و مشتاقي هستيم كه خوشبختانه تعداد آنها روز به روز در حال افزايش است.
اين نقال و تعزيه خوان فعال كشور خاطرنشان كرد: بدون شك با تمام آموخته هاي مرشد ترابي و با انرژي معنوي اين هنرمند فقيد به راه آموزش هنرجويان جوان ادامه خواهيم داد و اميدوارم در اين راه خانواده هنرهاي نمايش آييني - سنتي و مسوولان حمايت مادي و معنوي خود را از اشاعه و توسعه هنر پدرانمان دريغ نكنند.

** جوانان نگذارند چوب دستي مرشد ترابي روي زمين بماند
پيشكسوت نمايش هاي سنتي، هنر نقالي را ميراث معنوي در حال خطر دانست و ابراز اميدواري كرد جوانان نگذارند چوب دستي «مرشد ترابي» روي زمين بماند.
«ابوالفضل ورمزيار» با بيان آنكه در جهان پيرامون ما عناصر بسياري وجود دارند كه تجديد پذير هستند و حتي انسان ها نيز با وجود قانون الهي مرگ با زاد و ولد به حيات و بقاي خود ادامه مي دهند گفت: در جوامع انساني سرمايه هايي وجود دارند كه به هيچوجه قابل جايگزيني نيستند و زنده ياد مرشد ولي الله ترابي يكي از اين سرمايه بود.
وي با اشاره به اين جمله از «ژان ژوك روسو» پژوهشگر و انديشمند حوزه هنر كه «هنرمند ماندگار فردي است كه از اساتيد خود مي آموزد اما از آنها تقليد نمي كند» ادامه داد: مرشد ترابي در هنر نقالي داراي سبك منحصر به فردي بود و با وجود آموزش و تربيت در محضر اساتيد به نام اين هنر آييني و سنتي، هيچگاه به تقليد آنها نپرداخت و سعي كرد امضاي هنري خود را در سطح ملي و جهاني براي شيوه اجراي نقالي به جاي بگذارد.
نويسنده نمايشنامه «در گذر باد» بردن نقل به درون مشكلات مردم جامعه را از ديگر خصوصيات ممتاز نقالي هاي زنده ياد ولي الله ترابي دانست و تصريح كرد اين هنرمند فقيد همواره سعي مي كرد در انتخاب داستان ها و موضوعات نقالي خود فضاي جامعه را نيز در نظر داشته باشد.
فراهنگ(۵) ** ۹۲۶۶ ** ۱۰۷۱