به گزارش خبرنگار فرهنگي ايرنا، موزه مطبوعات در «سرقبر آقا»، موزه مكتب كمال الملك در «باغ نگارستان» و موزه بزرگان دين در «مجموعه ارگ آزادي» سه موزه اي هستند كه به تازگي به فهرست موزه هاي پايتخت اضافه شدند.
هرچند برخي كارشناسان راه اندازي موزه هاي جديد را كمكي به دانش موزه داري كشور مي دانند اما در مقابل برخي از كارشناسان اين عرصه بر اين باورند كه به جاي افتتاح موزه هاي جديد بهتر است موزه هاي موجود استانداردسازي شوند.
«رضا دبيري نژاد» از جمله كارشناسان موزه داري است كه بر اين اعتقاد است، افتتاح موزه هاي جديد نه تنها مشكلي را حل نمي كند بلكه چون فلسفه تاسيس ندارد و مطالعات جامعي براي راه اندازي آنها صورت نگرفته، در آينده به سرباري براي جامعه موزه داري تبديل مي شوند.
دبيري نژاد در گفت و گوي خود با خبرنگار فرهنگي ايرنا بر اين تاكيد دارد كه با وجود تاسيس موزه هاي متنوع، هنوز برخي موزه را محل فراموشي مي دانند در حالي كه موزه محل يادآوري است و اين تلقي نشان مي دهد كه هنوز تصوير درستي از موزه و موزه داري در جامعه وجود ندارد.
به گفته وي، اينكه موزه محل نگهداري اشياء باشد، يك تفكر سنتي مربوط به قرون ۱۷ و ۱۸ ميلادي است در حالي كه در دهه هاي اخير موزه به محل يادآوري چيزهايي تبديل شده است كه ارزش ماندن براي بشريت را دارند.
دبيري نژاد موزه را محل تجمع فرهنگ مي داند، فرهنگي كه ارزش هنري و شائنيت دارد وگرنه نمي توان آن را در موزه نگه داشت.

**موزه بزرگان دين: تجلي تفكرات يا نمايش مجسمه ها
اين كارشناس موزه داري مي گويد، از زماني كه موزه ها به محل يادآوري فرهنگ تبديل شدند، ساخت موزه مشاهير و دانشمندان نيز آغاز شد و مي توان گفت كه موزه مشاهير يك نقطه عطف در تفكر موزه اي بود كه نشان داد موزه فقط محل جمع آوري ماديات نيست بلكه محل تفكرات است.
دبيري نژاد ادامه داد: اگر موزه بزرگان دين محل تجلي تفكرات ديني و دستاوردهاي معنوي آنها باشد، روش هاي مرسوم نمايش براي آثار تاريخي مي تواند انتقال دهنده تفكرات آنها شود.
وي با طرح اين پرسش كه «آيا اين موزه تازه تاسيس چنين كاركردي دارد؟» افزود: براي رسيدن به اين كاركرد ابتدا مي بايست طراحان آن راه و روش هاي ديگر انتقال اين اطلاعات را مي يافتند و مطالعات دقيق شخصيت شناسي، موضوع شناسي و معني شناسي انجام مي دادند تا مشخص شود هر كدام از اين بزرگواران چه دستاوردي داشتند.
به گفته دبيري نژاد، موزه بزرگان دين يعني محلي كه كل شخصيت اين افراد بزرگ از همه ابعاد بررسي شود زيرا تجلي آنها فقط در چند اثر خلاصه و محدود نمي شود.
وي با تاكيد بر اينكه نبايد به سادگي از عنوان بزرگي چون «بزرگان دين» استفاده كرد، گفت: واقعيت اين است كه نمي شود ظرف چند ماه موزه ايجاد كرد؛ ساخت موزه مطالعات اوليه و جامع مي خواهد كه چند سال زمان مي برد.
دبيري نژاد با تاكيد بر اينكه پر كردن موزه با آثار كپي شده و ناقص به معني موزه داري نيست، گفت: مي توان براي هر كدام از بزرگان دين موزه جداگانه اي تاسيس كرد به شرط آنكه مطالعات جامعي براي آن صورت پذيرد.
براي نمونه موزه مرجعيت در قم در حقيقت جايي براي نمايش عكس هاي مراجع است كه روي شيشه چاپ شده اند و اثري از يادداشت ها ، وسايل شخصي و آثار آنها نيست زيرا بسياري از بيوت مراجع تقليد ترجيح مي دهند كه وسايل آنان را خودشان نگه دارند.
وي تاكيد كرد كه آنچه تحت عنوان موزه بزرگان دين راه اندازي شده بيش از آنكه ماهيت موزه اي داشته باشد، نمايشگاه است زيرا براي تبديل شدن به موزه راه زيادي در پيش دارد.

** شبه موزه هاي بادكنكي
اين كارشناس موزه داري در ادامه با انتقاد از اينكه نهادهاي مختلف با دستورهاي فرمايشي موزه راه اندازي مي كنند و تلقي صحيحي از اصول موزه داري ندارند، گفت:اين قبيل موزه ها به يك ساختمان، چند شي و تابلو محدود مي شوند در حالي كه موزه به اينها نيست.
دبيري نژاد تاكيد دارد كه در دنياي امروز موزه ها پديده هاي چند وجهي هستند كه اگر جوهره نداشته باشند، مي ميرند و جوهره موزه ها همان كارهاي پژوهشي و رويدادهايي است كه مي توان در موزه ها طراحي كرد.
وي بر اين باور است كه موزه هاي جديد بودن پيش بيني نيازهاي اوليه يك موزه اعم از راهنما، پژوهشگر، كارشناس و كارمند و حتي نگهبان تاسيس مي شوند و چنين كاري يعني اينكه روح از جسم جدا شود.
دبيرنژاد تاكيد كرد: متاسفانه افتتاح موزه به يك كار تبليغاتي در نهادي مختلف تبديل شده و امروز رنج موزه هاي ما از ايجاد موزه هاي فرمايشي است كه فقط افتتاح مي شوند و فلسفه اي پشت سر آنها نيست.
به گفته وي، بهتر است به اين موزه ها «شبه موزه» اطلاق شود كه روز به روز گسترش مي يابند، رشد بادكنكي دارند و پس از آنكه افتتاح مي شوند نه مي شود آن را حذف و نه ساماندهي كرد.

** بي ارتباطي موزه ها با مكان
وي در ادامه از راه اندازي موزه مطبوعات در «سرقبر آقا» انتقاد كرد و گفت: هرچند بناي سرقبر آقا بنايي تاريخي و ارزشمند به شمار مي رود اما چه سنخيتي با مطبوعات دارد كه بخواهيم موزه آن را در اين مكان راه بياندازيم.
دبيري نژاد، اين امر را ناشي از سطحي نگري در شناخت موزه و كاركرد آن دانست و تاكيد كرد: مشكل اين است كه دست اندركاران فقط پوسته ظاهري موزه را مي بينند و با ايجاد هر موزه جديد يك معضل جديد ايجاد مي كنند.
به گفته او، اين موزه ها در روز افتتاح باشكوه و پر بيننده هستند اما بعد از آن خلوت و خاموش مي شوند.
وي تاكيد كرد: هر موزه علاوه بر عنصر جذابيت، نيروي انساني و بودجه مي خواهد و افتتاح موزه هاي اينچنيني به جاي آنكه كمك حال جامعه موزه داري كشور باشند، به سربار تبديل مي شوند.

** هيچ موزه جديدي نسازيم
اين كارشناس موزه داري تاكيد كرد: در شرايط فعلي بهتر است هيچ موزه جديدي نسازيم و بودجه ساخت موزه هاي جديد را صرف استانداردسازي موزه هاي فعلي كنيم تا از نداشتن وسايل اوليه و بديهي موزه داري رنج نبرند.
دبيري نژاد ادامه داد: مشكل اين است كه موزه هاي پر آثار و پر گنجينه را رها كرده ايم و به جاي آن به توليد موزه پرداختيم در حالي كه مي شد اين بودجه ها و هزينه ها را طرف استاندارد سازي موزه هاي موجود كرد تا به الگوي موزه داري تبديل شوند.
وي با طرح اين پرسش كه «آيا موزه استاندارد كه الگوي ديگر موزه هاي كشور باشد، در كشور وجود دارد؟» گفت: موزه هاي جديد بر مبناي موزه هايي ساخته مي شوند كه خود درگير بحران هاي فراوان هستند.
دبيري نژاد تاكيد كرد: همواره خوشايندترين صحنه، روز افتتاح موزه است و مسوولان در نهادهاي مختلف بيش از آنكه به فكر دانش موزه داري باشند، به فكر افتتاح آن هستند.
وي با طرح اين پرسش كه «اگر هيچ موزه اي افتتاح نشود، چه اتفاقي مي افتد؟» گفت: مشكل اين است كه موزه هاي ما اتفاق محور نيستند و اگر هر روز يك اتفاق در موزه ها مي افتاد، موزه ها پويا مي شدند.
اين كارشناس موزه داري يادآور شد: زماني تصور مي شد با افتتاح موزه هاي جديد جامعه متخصصان موزه داري گسترش مي يابد اما اكنون احساس نگراني بيشتري بوجود آمده زيرا اين موزه ها فقط باري به مجموعه اضافه مي كنند بي آنكه به اين نكته فكر شود كه اين موزه هاي جديد چه كمكي به فرداي موزه داري كشور خواهند كرد.
فراهنگ(۴)۲۰۲۵**۱۵۸۸