حسن كيخا روز چهارشنبه در گفتگو با خبرگزاري جمهوري اسلامي افزود: زيستگاه طبيعي تمساح پوزه كوتاه تالابي كه در زبان بلوچي به آن گاندو مي گويند نواحي رودخانه اي به ويژه بركه هاي عميق جنوب سيستان و بلوچستان است.
وي گفت: گاندو اغلب شبها در اطراف رودخانه به منظور تهيه غذا جستجو و شكار ميكند و غذاي اصلي آن را ماهي، پرندگان و پستانداران، دامهاي اهلي و سگهاي گله تشكيل مي دهند و در موارد نادر به انسان حمله كرده است.
او ادامه داد: گاندو كه بر خلاف جثه اش به غذاي زيادي احتياج ندارد و شايد در روز به ۵۰۰ گرم گوشت نيز قناعت كند شكار را بعد از گرفتن بطور كامل با آرواره هاي قوي مي فشارد و سپس آن را به زير آب برده يا اينكه در كنار رودخانه يا بركه مخفي ميكند.
رييس اداره حفاظت محيط زيست نيكشهر در مورد جفتگيري و زاد و ولد گاندو نيز گفت: تمساح ايراني معمولاً بين سنين پنج تا ۱۰ سالگي بالغ ميشود اما تعداد محدودي از آنها به سن بلوغ مي رسند.
وي ادامه داد: در شروع فصل بارندگي تمساح ماده هنگام شب در حاشيه شني رودخانه گودالي به عمق تقريبي نيم متر حفر كرده و در آن ۲۰ تا ۶۰ تخم مي گذارد و روي آن را با شن ميپوشاند، هر تخم حدود ۵/۶ سانتيمتر طول و چهار سانتيمتر عرض دارد، تمساح اين حفره را معمولاً هم سطح بالاترين ميزان قابل پيش بيني آب رودخانه حفر ميكند.
او افزود: گاندو پس از تخمگذاري اغلب اوقات خود را براي حفاظت از تخمها در اطراف آن مي گذارند، پس از حدود ۶۰ روز كه زمان از تخم بيرون آمدن نوزادان است مادر براي اين كه احتمالاً شنهاي روي تخمها براي نوزاد سخت و سنگين نباشد به كمك آنها ميشتابد.
كيخا با بيان اينكه گاندو تنها خزنده ايراني است كه تا اين اندازه از نوزادان خود مراقبت مي كند گفت: پرندگان، شغال و روباه بزرگترين آفات بچه تمساح هستند.
رييس حفاظت محيط زيست نيكشهر افزود: معمولا تعدادي از تمساحها با طولي برابر ۲۰ تا ۲۵ سانتيمتر از تخم سر درمي آورند، آنها به رنگ زيتوني و با نوارهاي تيره بر روي دمشان و نقاط تيره رنگ در طول دو طرف بدنشان ديده ميشوند گرچه در روند تدريجي رشد اين علائم محو مي گردد. تمساحهاي مسنتر به رنگ قهوهاي روشن با علائم تيره پراكندهاي بر بدنشان متمايز هستند.
وي در ادامه افزود: تمساح پوزه كوتاه در آرواره بالا ۱۹ و در آرواره پايين ۱۵ دندان بسيار تيز دارد كه همان بدو تولد برنده است، چهارمين دندان آرواره پايين بزرگتر از بقيه است كه در يك حفره بالاي فك جاي دارد، ساختمان دندان گاندو براي جويدن مناسب نيست اما شيره گوارشي آنها اسيد فراوان دارد كه مي تواند در عرض چند دقيقه هر چيزي را در خود حل كند.
او ادامه داد: سوراخ چشم گاندو مانند گربه بيضي شكل است و عمودي كه نشاندهنده سازش او با طبيعت يك روكش بيرنگ(پلك سوم) جهت زير آب و مجهز به دانه هاي نورافشان جهت شكار در شب است. در سوراخ بيني گاندو ماهيچه اي وجود دارد كه آن را در زير آب محافظت مينمايد. گوش او به صورت شكاف باريك در عقب چشم واقع شده و پوسته اي متحرك جهت محافظت از آن در زير آب دارد.
وي گفت: در قسمت پشت گاندو نيز چهار يا شش رديف صفحه استخواني قرار دارد كه در هر رديف بين ۱۶ تا ۱۸ استخوان صفحه غضروفي و محكمي را ايجاد كرده و همچون زرهي پشت او را از شانه تا كمر ميپوشاند، قسمت زيرينه تمساح نيز پوشيده از فلسهاي غضروفي ريز هستند.
رييس اداره حفاظت محيط زيست نيكشهر اظهار داشت: در حدود نيمي از كل بدن تمساح گاندو را دم قوي اين حيوان تشكيل ميدهد، دم همانند سكان كشتي پهن و انتهاي آن را صفحات دندانه دار استخواني فراگرفته است. دست و پاي تمساح بسيار كوتاه است و پنج انگشت در هر دست و چهار انگشت در هر پا كه با پرده نازكي نيز پوشيده و بهم چسبيده است.
تمساح پوزه كوتاه ايراني از نظر اندازه و قد يك تمساح با جثه متوسط است كه طول بدنش تا چهار متر رشد مي كند اما در رودخانه كاجو تمساحهاي با طول بيشتر از سه متر به ندرت ديده شده است.
رودخانه كاجو از به هم پيوستن آبراهه هاي ارتفاعات مكران در جنوب سيستان و بلوچستان تشكيل و در مسير حركت خود علاوه بر سيراب كردن زمينهاي كشاورزي به ويژه در شهرستان قصرقند، به لايه هاي زيرسطحي زمين نفوذ و موجب تغذيه سفره هاي زيرزميني مي شود. به همين سبب بيشترين قناتهاي استان سيستان و بلوچستان در شهرستانهاي نيكشهر و قصرقند وجود دارد.
رودخانه كاجو به سبب آب زياد به ويژه هنگام بارندگيهاي موسمي وحشي نيز خوانده مي شود و در نهايت به سد زيردان در نزديكي درياي عمان مي ريزد.
۲۷۲۹/۷۳۰۶
