شب قدر، شب شريفي است كه روزي بندگان، اجل هاي آنان و ساير امور مردم از خوب و بد در آن مقدر مي گردد و شبي است كه قرآن در آن نازل شد.
اين شب به نص قرآن مبارك است و در روايات اهل بيت (ع) آمده است: فرشتگان در شب قدر فرود آمده و در زمين پخش مي شوند؛ بر مجالس مومنين عبور كرده و بر آنان سلام مي كنند و براي دعاهاي آنها آمين مي گويند تا آنگاه كه سپيده دم طلوع كند.
در روايتي ديگر آمده است كه در اين شب دعاي كسي رد نمي شود مگر دعاي عاق والدين، قطع كننده رحم نزديك، كسي كه شراب بنوشد و كسي كه دشمني مومني در دلش باشد.
در كتاب اقبال از پيامبر اكرم(ص) روايت شده كه فرمود: موسي عرض كرد كه اي خداي من، نزديك شدن به تو را خواهانم؛ فرمود نزديكي من از آن كسي است كه شب قدر بيدار شود. موسي گفت اي خداي من، رحمت تو را مي خواهم؛ ؟ ندا آمد كه رحمت من از آن كسي است كه در شب قدر به فقيرها رحم كند.
موسي عرض كرد كه خدايا، من خواهان جواز عبور از صراط هستم و خطاب رسيد كه آن براي كسي است كه در شب قدر صدقه اي بدهد.
موسي عرض كرد خداي من، از درختان بهشتي مي خواهم و خداوند فرمود اين مال كسي است كه در شب قدر سبحان الله بگويد.
موسي دوباره گفت كه اي خداي من، رضايت تو را مي خواهم، فرمود رضايت من از آن كسي است كه دو ركعت نماز در شب قدر بخواند.

** مراتب شب قدر
بعضي از روايات دلالت بر اين دارد كه شب قدر مراتبي دارد و شب قدري كه در قرآن آمده، آن شب قدري است كه آخرين مراحل مشيت الهي در آن صورت گرفته و پس از آن تغيير و تبديلي انجام نمي شود.
از بعضي روايات نيز برمي آيد كه شب نيمه شعبان، نوزدهم، بيست ويكم و بيست و سوم ماه رمضان از شب هاي قدر بوده و شب آخر برترين آنهاست و در همين شب است كه مقدرات در آن، تغيير نمي كند و به احتمال قوي شب بيست وهفتم ماه رمضان نيز از شب هاي قدر است و كسي كه مي خواهد احتياط كند؛ بايد در تمام
اين پنج شب اعمال شب قدر را انجام دهد.

** كسب آمادگي براي اين شب
سزاوار است كسي كه دين و نص روشن قرآن و روايات پيامبر(ص ) و آل معصوم او را قبول دارد، تمام سعي خود را جهت آمادگي براي اعمال اين شب بكار گيرد.
يكي از كارهايي كه در طول سال مي تواند انجام دهد، دعا جهت توفيق در اين شب است و اين كه بتواند در اين شب، محبوبترين و پسنديده ترين كارها نزد خدا را انجام داده و خداوند اين شب را براي او بهتر از هزار ماه قرار داده و اعمال اين شب را به اين شكل از او قبول نموده و آن را با بالاترين درجات براي او ثبت، و تا روز ديدار او آن را بپروراند.
سالك بايد از خدا بخواهد تا در اين شب، نام او را در گروه مقربين نوشته و شناخت، محبت، نزديكي، پناه، رضايت و خير خود همراه با عافيتش را نصيب او گردانيده، و به گونه اي از او راضي شود كه خشمي بعد از آن نبوده، و پيامبر و امام، بخصوص امام زمانش (ع) از او راضي شده و او را با آنان در مجلس صدق، نزد سلطان مقتدر جاي داده و در بذل تمام توانايي براي فرمانبرداري و به دست آوردن رضايتش، او را موفق و عاقبت او را نزديكي و رضايتش قرار دهد.
از كارهايي كه مومن مي تواند به وسيله آن تمام سعي خود را در اين شب بكار گيرد، آن است كه در طول سال براي اين شب آماده شده و مقدمات عبادت را فراهم كند. مثلا مكان و لباس مناسب و عطر و صدقه اي را تهيه و مضامين لطيفي را براي مناجات با پروردگار و كلمات برانگيزنده اي را در خطاب آقايان و نگهبانان وحاميانش انتخاب كند و ميهمانان مخصوصي را كه مناسب با اين شب هستند و چند فقير را براي صدقه دادن در نظر بگيرد.
گمان مي كنم اگر يكي از سلاطين دنيا، كسي را در روز مخصوص به ميهماني دعوت كرده و شخص بزرگي را دنبال او بفرستد و آنگونه كه خداوند با تو رفتار كرده است؛ او نيز در دعوت خود با او مهرباني كرده و در مقابل حضور او در آن مجلس - كه اعيان و اشراف و پادشاهان حضور دارند - و رعايت آداب آن، به او وعده اعطاي خلعت هاي گرانبها و املاك پر ارزش و وسيع و فرمان هاي حكومت و سلطنت داده و به او بگويد هر قدر در انجام كارهاي كمي كه در اين مجلس بايد انجام دهد، دقت كند و سلطان او را از عطايا و احسان خود بيشتر بهره مند مي كند؛ از اشتياق حضور در اين مجلس قالب تهي مي كند.
اين شخص براي آمادگي حضور در چنين مجلسي شريف و اين مقام والا، تمام توان خود را بكار گرفته، در طول سال اين مطلب را فراموش نكرده، در تمام حالات با جديت به آن پرداخته و خود را براي چنين روز بزرگي آماده مي نمايد؛ به گونه اي كه اهل سعي و تلاش نمي توانند اينطور عمل كنند و به اندازه اي مواظب است و دقت مي كند كه انسان را شگفت زده مي كند و آنگونه كه بايد و دوست در مقابل دوست انجام مي دهد؛ ادب را رعايت مي كند.

** چگونه اين دعوت را اجابت مي كني؟
اي عاقل چگونه اين دعوت را اجابت ميكني؟ سلطان سلاطين، خداي خدايان و حاكم آسمان ها و زمين تو را به اين ميهماني دعوت نموده و براي اين دعوت، فرشتگان بزرگوار و پيامبران و رسولان و بهترين مردم را فرستاده و با جانشينان معصومش آن را تاكيد كرده است و آنگاه در هر شبي با دعوت هايي مخصوص و لطف ها و كرامت هايي عالي تو را با فرشتگان دعوت كننده، بزرگ داشته است.
در مقابل اخلاص يك شب تو، نعمت هاي جاويدي به تو وعده داده است كه نه چشمي مانند آن ديده و نه گوشي شنيده و نه در دل انساني خطور كرده است.
نور، زيبايي، سرور، سلطنت، دارايي، و شادماني اي را به تو وعده داده كه عقل تو حتي از تصور گوش هاي از آن عاجز و انديشه ات در آن سرگردان است و نزديكي، پناه و شادماني ديدار خود را به تو وعده داده است كه عقل انسان ها و فهم علما و انديشه حكما از درك آن ناتوان است.
برگرفته از: كتاب المراقبات نوشته مرحوم آيت الله ميرزا جوادآقا ملكي تبريزي
فراهنگ(۲)**۱۰۰۳**۱۵۸۸