حدود دو سال و چهار ماه پيش كه ناآرامي ها در سوريه آغاز شد، بسياري مي پنداشتند ديري نخواهد پاييد كه بشار اسد رييس جمهوري اين كشور، سرنوشتي همچون زين العابدين بن علي و حسني مبارك همتايان تونسي و مصري اش، خواهد داشت و ناچار بايد صندلي قدرت را ترك كند.
روند تحولات ماه هاي نخست بحران در سوريه، اين گمان و پيش بيني را نيز چندان دور از ذهن نمي كرد. مخالفان با حمايت ها و پشتيباني هاي خارجي دومينووار آرامش را يكي پس از ديگري از مناطق سوريه گرفتند و اين كشور را تبديل به ميدان جنگي تمام عيار كردند.
هرچند مقاومت نيروهاي ارتش سوريه باعث شد تا پيش بيني و اميد مخالفان به سقوط فوري اسد در هفته ها و ماه هاي نخست بحران، غلط از آب دربيايد اما مخالفان و بسياري از ناظران مي پنداشتند كه اگر نه فوري اما دست كم طي چند ماه، اسد سقوط خواهد كرد. اما مرور زمان همين پيش بيني را نيز نقش برآب كرد.
اينك كه بحران سوريه وارد بيست و نهمين ماه خود شده نه تنها هيچ نشانه جدي از سقوط اسد ديده نمي شود بلكه همه نشانه ها حكايت از زوال و اضمحلال جبهه مخالفان دارد. مخالفاني كه چه بسا اگر چندين كشور غربي و منطقه اي از آنها حمايت نمي كردند؛ زودتر از اين ها شكست خورده بودند.
اگر تا همين شش ماه پيش عرصه نبرد بين ارتش و مخالفان در سوريه، شكلي منعطف و در حال نوسان داشت و شهرهاي اين كشور بين دولتي ها و مخالفان دست به دست مي شد، اينك اما هفته هاست كه عرصه نبرد در سوريه شكلي كاملا يكطرفه به خود گرفته و اين نيروهاي ارتش هستند كه روز به روز به پيشروي خود در خاك سوريه ادامه مي دهند و ضربات سختي به پيكر تروريست هاي مسلح مي زنند.
طي يك ماه اخير و پس از موفقيت بزرگ ارتش سوريه در بازپس گيري شهر مرزي قصير، كانون عمليات ارتش سوريه در استان حمص بوده؛ استاني در غرب اين كشور كه مدت ها جولانگاه مخالفان و گروه هاي تروريستي بوده است.
اخبار و گزارش هايي كه رسانه هاي مختلف از سوريه مخابره مي كنند، حكايت از پيشروي ارتش در اين استان مهم و مرزي سوريه دارد. كانون اين درگيري ها، شهر حمص مركز استان حمص و سومين شهر بزرگ سوريه است.
روز يكشنبه ششم مرداد رسانه ها گزارش دادند كه ارتش سوريه در ادامه پيشروي هاي چشمگير خود در شهر حمص، موفق به بازپس گيري منطقه استراتژيك الخالديه و مسجد خالد بن وليد كه در اين منطقه قرار دارد، شدند.
منطقه خالديه و مسجد خالد بن وليد مركز استقرار نيروهاي وابسته به گروه موسوم به جبهه النصره بود. گروهي كه آشكارا خود را شاخه اي از القاعده مي داند.
شهر حمص حدود يك ميليون نفر جمعيت را در خود جاي داده است . اين شهر يكي از راه هاي اصلي است كه شهر دمشق پايتخت سوريه را با مناطق استراتژيك در سواحل درياي مديترانه در غرب اين كشور پيوند مي دهد.
به نظر مي رسد ارتش سوريه همه توان خود را گذاشته تا طي روزهاي آينده شهر حمص را به طور كامل در اختيار بگيرد تا همچون پيروزي حدود دو ماه پيش خود در شهر قصير در نزديكي مرز لبنان، به پيروزي استراتژيك و مهم ديگري دست يابد تا عرصه را رفته رفته به مخالفان تنگ تر كند.
خبرها حاكي از آن است كه نيروهاي ارتش، شهر حمص را به محاصره كامل خود درآورده اند و بر خلاف شهر قصير كه مخالفان مي توانستند از شهرهايي چون حلب و درعا پشتيباني دريافت كنند و در موقع لزوم نيز از آنجا فرار كنند، در حمص اما مخالفان در يك محاصره كامل گرفتار مانده اند. از اين رو براي آنها نبرد با ارتش سوريه نبرد مرگ و زندگي است.
افزون بر شهر حمص، در حلب و درعا و مناطقي در حومه دمشق، ارتش سوريه اينك مشغول نبرد با مخالفان با هدف پاكسازي اين مناطق از حضور آنهاست.
پيشروي هاي ارتش سوريه، علاوه بر اينكه گروه هاي مسلح را در فضاي سختي قرار داده، مخالفان سياسي دولت سوريه را كه در خارج از اين كشور مستقر هستند نيز دچار آشفتگي در تصميمات كرده است.
با توجه به پيشروي هاي ارتش سوريه و محكم شدن جاي پاي اسد در قدرت، طرح مطالبه اصلي مخالفان كه كنار رفتن اسد از قدرت است اندك اندك غيرقابل باور و توجيه مي شود و ديگر گوش كمتري براي شنيدن آن وجود دارد.
اين آشفتگي زماني تشديد مي شود كه حاميان خارجي مخالفان، طي هفته هاي اخير نتوانسته اند تصميمي جدي درباره سوريه بگيرند و فضاي ترديد در بين آنها حاكم شده است.
به نظر مي رسد نوار پيروزي هاي نيروهاي اسد اين واقعيت را پيش روي كشورهاي خارجي قرار داده كه سياست مسلح ساختن مخالفان هيچ نتيجه اي نداشته و نخواهد داشت. بويژه آنكه سربرآوردن گروه هاي تندرو و افراطي وابسته به القاعده در بين مخالفان دولت سوريه، سياست هاي غرب در حمايت از مخالفان را با پرسش هاي جدي مواجه كرد.
اين آشفتگي و دشواري در اخذ تصميم در نشست روز جمعه مخالفان دولت سوريه و اعضاي شوراي امنيت به وضوح ديده شد.
مخالفان گرچه به دنبال راضي كردن اعضاي شوراي امنيت براي تشديد فشارها به دولت سوريه بودند، اما پاسخي كه شنيدند بسيار نااميد كننده بود. به طوري كه اعضاي شوراي امنيت در اين نشست از مخالفان خواستند تا وارد گفت و گو و فرايند سياسي براي آينده سوريه شوند و كمي انعطاف از خود نشان دهند.
واقعيت هاي ميداني نشان مي دهد كه نوار پيروزي هاي ارتش سوريه همچنان ادامه خواهد داشت. به نظر مي رسد بشار اسد با تشديد عمليات نيروهاي خود طي هفته هاي آينده به دنبال پيروزي بسيار بزرگ در سوريه است تا با اتكا بر اين پيروزي در فرايند گفت و گوهاي سياسي، دست برتر را داشته باشد.
مخالفان دولت و حاميان خارجي آنها در هفته هاي گذشته تلاش كردند تا با خريد وقت و مانع تراشي در برابر برگزاري نشست ژنو۲ كه شعارش راه حل سياسي براي بحران سوريه است، مانع از دست برتر داشتن دولت اسد و كسب امتيازهاي سياسي در اين نشست شوند.
مخالفان مي پنداشتند كه شايد بتوانند با گذر زمان، تغييري در معادلات ميداني بوجود آورند تا با دست پر به ژنو بيايند. اما ظاهرا پيداست كه زمان به نفع مخالفان نيست و باد همچنان در بادبان هاي كشتي دولت سوريه مي وزد و در تلاطم امواج سهمگين بحران، آن را به پيش مي برد.
از محمد خواجويي
تحقيق**۲۰۵۴**۱۳۵۸