بزرگان فرموده اند كه اين خطاب هر چند به ظاهر بر پيغمبر است كه تو چه مي داني شب قدر چبست؟ لكن معنا ندارد كسي كه ملائكه بر او در اين شب وارد مي شود شب قدر را درك نكند پس اين خطاب كنايه است اولا براي نشان دادن عظمت اين شب و ثانيا خطاب در واقع به عموم است كه قادر به درك آن نيستند.
در اين ميان بعد از حضرت رسول (ص) شخصيتي والاتر از اميرمومنان علي بن ابي طالب (ع) در عالم وجود ندارد تا بتواند درباره چنين شبي سخن به ميان آورد.
كليني در كافي از حسن بن عباس از رسول خدا (ص) نقل كرده است كه حضرت به اصحابش فرمود: به شب قدر ايمان آوريد، زيرا آن شب از علي بن ابي طالب و يازده فرزندش بعد از وي است.
* معني شب قدر
اصبغ بن نباته از حضرت علي (ع) روايت كرده كه پيغمبر خدا (ص)، به من فرمود: يا علي آيا ميداني معني شب قدر چيست؟ عرض كردم: نه يا رسول الله! پيغمبر (ص) فرمود: خداوند تبارك و تعالي در آن شب به تقدير و سرنوشتي كه در روز قيامت خواهد بود، قضا و حكم، و اندازهگيري كرده، و در آنچه خداي عز و جل فرمان داد ولايت تو بود، و نيز ولايت امامان از نژاد تو، تا روز قيامت.
امام جواد از پدرش از پدران بزرگوارشان از اميرمومنان حضرت علي (ع) روايت كند كه گفت: از رسول خدا (ص) شنيدم كه به اصحابشان ميفرمود: به شب قدر ايمان بياوريد كه آن شب براي علي بن ابي طالب و فرزندان يازدهگانه پس از اوست.
* راز مخفي ماندن شب قدر
سوالي كه ناخودآگاه ذهن هر كسي را مشغول مي كند اين است كه چرا شب قدر مردد بين چند شب شده است و دقيقا مشخص نكرده اند؟ آيا معصومين از آن شب خبر نداشته اند؟ يا اينكه اجازه معين كردن آن شب را نداشته اند؟ بهتر نبود اين شب سرنوشت ساز براي همه معلوم بود؟ اگر شب قدر درك نشود چه خواهد شد؟ جواب اين سوالات در كلام نوراني حضرت علي (ع) داده شده است.
به اميرمومنان علي (ع) گفتند: ما را از شب قدر آگاه كن. فرمود: خالي از اين نيستم كه آن را بدانم و از شما پنهان كنم. شك ندارم كه خداوند به خاطر كمك كردن و مهلت دادن به شما آن را از شما مي پوشاند؛ چون اگر آن را به شما اعلام مي كرد، در همان شب، عمل مي كرديد و در غير آن شب عبادت را ترك مي كرديد، و اميد دارم كه اگر خدا بخواهد شب قدر را به خطا نگيريد.
* تداوم شب قدر
از اميرمومنان علي(ع) روايت شده كه به ابن عباس فرمود: همانا شب قدر در هر سالي هست، و در آن شب كار همه سال فرود آيد، و براي آن كار پس از رسول خدا (ص) سرپرستاني هست، ابن عباس عرض كرد: آن سرپرستان كيانند؟ فرمود: من و يازده تن فرزندانم كه از صلب منند اماماني هستند كه فرشتگان با آنان حديث كنند.
امام علي (ع) غالبا مي فرمود كه: هر گاه تيمي و عدوي (ابوبكر و عمر) خدمت پيغمبر (ص) بودند و آن حضرت سوره انا انزلناه را با خشوع و گريه تلاوت مي فرمود، مي گفتند: چقدر در اين سوره دلت مي سوزد، پيغمبر (ص) مي فرمود: براي آنچه چشمم (فرشتگان را در شب قدر) ديده و دلم (بيان هر امر محكم را در آن شب) فهميده و نيز براي آنچه دل اين شخص (علي عليه السلام) پس از من در مي يابد. آنها مي گفتند: مگر شما چه ديدهاي و او چه مي بيند؟ حضرت براي آنها روي خاك مي نوشت تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ فِيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ سپس ميفرمود: پس از اينكه خداي عز و جل فرمايد هر امري ديگر چيزي باقي مي ماند؟ مي گفتند: نه، مي فرمود: مي دانيد آنكه هر امري بر او نازل ميشود كيست؟ مي گفتند: تو هستي اي رسول خدا، مي فرمود: آري، اما شب قدر بعد از من هم هست؟ مي گفتند: آري، مي فرمود: در شب هاي قدر پس از من هم آن امر نازل ميشود؟ مي گفتند: آري.
* احياء شب قدر
امام علي (ع) فرمود: پيامبر خدا در دهه آخر ماه رمضان بستر خود را جمع مي كرد و كمرش را مي بست و شب بيست و سوم خانواده خود را بيدار مي كرد و در آن شب به صورت خفتگان آب مي پاشيد.
فراهنگ (۲) ** ۱۸۸۳
