** «دُم دُم سحري»، آييني براي بيدار كردن روزه داراد در گاه سحر
«دم دم سحري» آييني است كه در عهد پارينه، نيمه شبها در تمام طول ماه رمضان برگزار ميشده و هدف عمده آن بيدار كردن مردم جهت «سحري خوردن» و راز و نيازهاي شبانه در اين ماه بود.
شگفت اينكه اين آيين در زمانه اي كه از در و ديوار خانهها ساعت مي بارد و از گوشيهاي تلفن همراه انواع و اقسام صداهاي زنگ ساعت شنيده ميشود، باز هم در كوچه پس كوچه هاي بافت قديم بوشهر برگزار ميشود.
ساكنان اين نواحي متفق القولند كه بيدار شدن با صداي «دم دم سحري» حال و هواي ديگري دارد و بيشتر به اصل آن چيزي كه در ماه رمضان در پي آنيم نزديك است.
آيين «دم دم سحري» در هر محل تنها توسط دو نفر انجام ميشود. يك نفر از اين دو فانوسي در دست ميگيرد و نفر دوم دمام بر دوش انداخته و بر آن با ريتمي خاص ميكوبد.
اين دو در كنار هم نيمه شبها راه ميافتند و ضمن كوبيدن بر دمام كه ريتمي سه ضربي و خاص خود را دارد با هم اشعاري خاص مي خوانند. اشعاري كه توسط اين دو خوانده ميشود اشعاري مذهبي است كه معمولا نوعي دعا به شمار ميرود.
در شبهاي احيا اشعاري كه در اين آيين خوانده ميشود تغيير ميكند و بيشتر حالتي حزن انگيز به خود مي گيرد.
اين آيين در تمام شبهاي ماه رمضان توسط همين دو نفر برگزار ميشود. اين دو، صبح روز عيد فطر و پس از برگزاري نماز، با همان اسباب و وسايل همراه در آيين، فانوس در دست و دمام بر دوش در همان محل و در همان كوچه پس كوچه ها ميگردند و با همان ريتمي كه نيمه شبها مينواختند، بر دمام ميكوبند؛ با اين تفاوت كه اين بار همراه نواختن دمام شعر نمي خوانند. نيت آنها در واقع خبر كردن مردم براي دادن پاداش و دستمزد به آنها به خاطر برگزاري اين آيين است.
مردم هر محل به كساني كه آيين «دم دم سحري» را برگزار ميكنند «دم سحري» ميگويند. «دم» در گويش محلي به معناي زمان است و عبارت «دم سحري» در واقع يعني كساني كه زمان شروع سحر براي خوردن سحري را اعلام ميكنند.
در شخصيت شناسي «دم سحريها» ميتوان گفت اينان اغلب از قشر ضعيف جامعه بودند كه ضمن داشتن تعصبات مذهبي، نيم نگاهي هم به جنبه اقتصادي اين آيين داشتند.
«دم دم سحري» هنوز هم در بوشهر برگزار ميشود.
** «عيد تَهلو»، آييني براي خانواده هايي كه عزيزي از دست داده اند
«تَهل» (بر وزن سهل) در گويش بوشهري به معناي «تلخ» است؛ و «عيد تهلو» يا « عيد تهلك» يعني عيدي كه براي عده اي (خانواده اي) تلخ شده است.
مراسم «عيد تهلو» را تنها خانواده هايي برگزار مي كنند كه حد فاصل عيد فطر سال گذشته تا عيد فطر سالي كه در آن زيست مي كنند يكي از اعضا خانواده خود را از دست داده باشند.
در صورت در گذشت عزيزي در اين فاصله زماني، خانواده متوفي، پس از نماز عيد فطر در خانه خود ميزبان خويشان، اقوام و آشناياني ميشوند تا به آنها سر بزنند و ضمن قرائت فاتحهاي براي عزيز از دست رفته، ياد وي و نبودش را در روز عيد گرامي بدارند.
برگزاركنندگان معمولا از مهمانان خود با چاي و شيريني و شربت پذيرايي ميكنند. برگزاري اين مراسم بر خلاف مراسم سوم و هفت و چهلم كه در مساجد برگزار ميشود، در خانه متوفي برگزار مي شود و چندان هم مفصل نيست. مراسمي ساده، تنها براي شادي روح عزيز از دست رفته.
«عيد تهلو» همچنان برگزار ميشود.
** « ِگرِي گُشُو»، آييني شادي آفرين به پاس تولد امام حسن مجتبي(ع)
« ِگرِي گُشُو» آييني است كه در شب پانزدهم ماه رمضان توسط خردسالان و نوجوانان در استان بوشهر برگزار ميشود.
واژه «گري» شكسته شده «گره» و واژه «گشو» بومي شده كلمه «گشايش» است؛ بنابراين «گري گشو» يعني «گره گشايي».
در چرايي نام اين آيين گفته اند، به سبب اينكه برخي از دشمنان پيغمبر اسلام(ص) به دليل مرگ همه پسرانش، او را بلا عقب ميخواندند، در شبي كه حضرت امام حسن مجتبي(ع) ديده به جهان گشود مسلمين جشني برپا كردند به خاطر برآورده شدن آمال و آرزوهايشان.
در واقع آنها معتقد بودند خداوند گرهي را گشوده است؛ و به همين سبب اين آيين «گره گشايي» نام گرفت كه بومي شده آن در گويش بوشهري به «گري گشو» بدل شده است.
برگزاركنندگان اين آيين خردسالان و نوجوانان هستند، به اين ترتيب كه در هر محل تعدادي از نوجوانان گروهي براي خود تشكيل ميدهند. تعداد اين گروهها در هر محل متفاوت است. معمولا در هر گروه حداقل پنج و حداكثر ۱۲نفر عضو هستند كه در دست هركدام از آنها كيسه اي است.
اين گروهها در شب پانزدهم ماه رمضان بعد از افطار در كوچه پس كوچهها «هروله كنان» راه ميافتند و با هم شعر ميخوانند و در خانه ها را دق الباب ميكنند و پشت در، در حاليكه به خواندن اشعار مشغول هستند منتظر صاحبخانه مي مانند.
معمولا زنان از چند روز قبل با درست كردن تخمههاي محلي (تخمه بو داده) و گندم برشته، خود را آماده اين آيين مي كنند..
آنها با شنيدن صداي «گري گشو» در حياط را به روي بچهها ميگشايند و در كيسه هركدام از اعضاي گروه مقداري تخمه بو داده، گندم برشته و انواع شيريني محلي ميريزند.
وقتي همه اعضا گروه عيدي خود را دريافت كردند با خوانش شعري در وصف دارا بودن صاحب خانه از او تشكر ميكنند و به سمت خانهاي ديگر حركت ميكنند.
هر گروه پس از طي طريق در محله خود، گوشه اي در كنار هم مي نشينند و كيسههاي خود را كه پر از شيريني و تخمههاي محلي است با هم قياس ميكنند و اتفاقات و حوادث تلخ و شيريني را كه در طول مسير برايشان رخ داده مرور ميكنند.
«گري گشو» در شب تولد امام حسن مجتبي(ع)، شب پانزدهم ماه رمضان برگزار ميشود.
فراهنگ(۵) ** ۹۲۶۶ ** ۱۰۷۱
