ماه مبارك رمضان در شكل گيري مناسبات فردي و اجتماعي تك تك افراد يك جامعه نقشي محوري دارد چرا كه در اين ماه مردم با رعايت بخشي از ضوابط و قوانين خاص، روز و شب خود را بيشتر با اعمال مذهبي و معنوي طي مي كنند تا ميهماناني شايسته در اين ضيافت الهي لقب گيرند.
در همين راستا بهره گرفتن از اعمال آييني و سنت هاي خاص گروهي در هر منطقه، به فراخور فرهنگ قومي و قبيله اي موجود آن ديار، يكي از اصلي ترين محورهاي فعاليت هاي گروهي و جمعي مردمان هر منطقه اي را شكل مي دهد.
اساسا شكل گيري سنن، آداب، مناسك، آيين ها و خرده آيين هاي نمايشي در هر قومي و ميان مردمان هر ساماني به مشاركت آنها در انجام يك فعاليت خاص باز مي گرد كه در طول زمان و استمرار در تكرار آن تبديل به يك آيين و خرده روايت اجرايي و نمايشي مي شود.
ايران به دليل فرهنگ و پيشينه كهن خود علاوه بر تنوع منابع و افعال فرهنگي از حيث عدم تفكيك ميان زنان و مردان در امر مشاركت و حضور آنها در انجام آيين ها جزو نخستين كشورهاي جهان است كه در آن تساوي حقوق زن و مرد از قرن ها پيش وجود داشته و نه تنها تا امروز نيز به قوت خود باقي مانده كه به اعتبار و تحكيم آن نيز افزوده شده است.
** سنت «كيسه دوزي» با پيشينه دو قرن مشاركت زنان و دختران
از جمله آيين هاي نمايشي زنانه در ماه مبارك رمضان آيين «كيسه دوزي» است كه بيشتر در استان هاي سمنان، آذربايجان، گلستان و خراسان مركزي ديده شده و به ثبت رسيده است كه برگزاري اين مراسم آييني در ارتباط مستقيم با مساله شهادت حضرت علي(ع) و قصاص «ابن ملجم مرادي» قاتل آن حضرت قرار دارد.
آيين سنتي «كيسه دوزي» زنان و دختران، مطابق هر سال در بيست و هفتم رمضان برگزار مي شود.
در اين آيين سنتي، زنان و دختران، براي برآورده شدن حاجات و آرزوهايشان بين دو نماز ظهر و عصر روز بيست و هفتم ماه رمضان، اقدام به كيسه دوزي و انداختن سكه يا پول در داخل كيسه دست دوزشان مي كنند.
بر اساس آمار موجود با اطمينان مي توان گفت كه عمر اين آيين حداقل به دو قرن قبل باز مي گردد اما امكان اين مساله وجود دارد كه سبقه آن بسيار بيشتر از حد اسناد موجود باشد.
اين مراسم هر ساله در مسجد جامع و برخي مساجد قديمي شهرستان ها و استان هاي مختلف و ميزبان اين آيين برگزار مي شود.
** آيين «كيسه دوزي» پلي براي برآورده شدن حاجات
بيست و هفتمين روز از ماه مبارك رمضان مصادف با كشته شدن قاتل ملعون حضرت علي(ع) و در باوري ديگر از ليالي قدر مي باشد و زنان شاهرودي در اين روز اين كيسه را كه «كيسه مراد» ناميده مي شود، مي دوزند.
زنان و دختران پس از دوخت كيسه با مقداري پارچه و نخ و سوزن، سكه اي را به عنوان تبرك در ميان كيسه مي گذارند و آن را تا سال آينده نزد خود نگه مي دارند.
افرادي كه با انجام اين كار در سال هاي قبل نذرشان برآورده شده و به حاجت خود رسيده اند در سال بعد مقداري پارچه و نخ و سوزن براي دوخت كيسه به مسجد آورده و آن را بين ساير نمازگزاران تقسيم مي كنند، برخي زنان نيز مبلغي پول به نيت تشرف به سفرهاي مذهبي در اين كيسه گذاشته و در طول سال از همين مبلغ براي سفر به اماكن مذهبي و زيارت امامان و معصومين (ع) هزينه مي كنند.
عده اي نيز اين كيسه را به نيت باروري، بخت گشائي، بركت مال و دارائي و نذوراتي مانند اين نيات مي دوزند؛ دوخت كيسه همراه با ذكر سلام و صلوات و در فاصله بين دو نماز ظهر و عصر انجام مي شود.
بر اساس آمار و اسناد موجود، زنان كهنسال شاهرودي انجام اين رسم را در زمان خردسالي خود به ياد دارند و طبق گفته آنها چنانچه فردي بنا به دلايلي در مسجد حاضر نشود دوخت اين كيسه را به ديگر نماز گزاران سفارش مي دهد.
** احياي كيسه دوزي با همت زنان و دختران دامغاني و شاهرودي
با وجود فراموش شدن و كمرنگ شدن اين آيين، خوشبختانه زنان و دختران دامغاني و شاهرودي با همت اداره ميراث اين شهرستان ها چند سالي است كه به شكل نمادين در روز بيست و هفتم ماه رمضان آيين مذهبي، نمايشي و سنتي «كيسه دوزي» را برگزار مي كنند كه علاوه بر كمك به معرفي و احياي اين آيين مشتاقان بسياري را به سمت مساجد و تكايا اين دو شهرستان مي كشاند.
زنان و دختران پس از دوخت كيسه و انداختن پول به داخل آن، دو ركعت نماز حاجت اقامه مي كنند و در اين ميان زنان دامغاني باور دارند كه دوخت كيسه حاجات معنوي آنها را برآورده و پول داخل آن نيز تا سال بعد از بي پولي و بروز مشكلات مالي آنها جلوگيري مي كند.
زنان دامغاني پس از انداختن پول به داخل كيسه، تا سال بعد پول را خرج نمي كنند و پس از برگزاري مراسم جديد، از پول داخل كيسه استفاده مي كنند.
فراهنگ(۵)**۹۲۶۶**۱۵۸۸
