به گزارش ايرنا، اهميت زرادخانه هاي هسته اي در محور معادلات مسكو و واشنگتن بگونه اي است كه كارشناسان مسايل نظامي مي گويند كه با وجود اين عنصر در ساختارهاي نظامي دو كشور، نمي توان از پايان جنگ سرد سخن گفت.
موج جديد مباحث مربوط به اين مساله زماني آغاز شد كه ‌باراك ‌اوباما ‌رئيس ‌جمهور ‌ايالات ‌متحده آمريكا چند هفته قبل ‌در ‌برلين ‌از ‌روسيه براي ‌كاهش ‌بنيادين زرادخانه ‌‌سلاح هاي ‌هسته اي ‌اعم ‌از ‌راهبردي ‌و ‌تاكتيكي ‌دعوت ‌كرد. ‌اين ‌انديشه ‌ناظر ‌بر ‌كاهش ‌زرادخانه هاي ‌دو ‌كشور ‌به ‌ميزان ‌يك ‌سوم ‌سطح ‌پيش بيني ‌شده ‌در ‌قرارداد ‌سال ‌۲۰۱۰ ‌است ‌كه ‌به ‌موجب ‌آن ‌ايالات ‌متحده ‌و ‌روسيه ‌بايد ‌ظرف ‌۷ ‌سال ‌آينده ‌تعداد كلاهك ‌هسته اي ‌خود را ‌تا ‌۱۵۵۰ ‌عدد ‌و ‌موشك هاي حامل آنها ‌را ‌تا ‌۸۰۰ ‌عدد ‌كاهش ‌دهند. ‌
اين مساله در مقطع كنوني كه آمريكا با بحران اقتصادي و وضعيت نابسامان مالي در بعد داخلي و ظهور قدرت هاي جهاني جديد و شكست رويكردهاي مداخله جويانه واشنگتن در بعد خارجي دست به گريبان است، اهميت دوچندان دارد، به ويژه اينكه ‌باراك ‌اوباما ‌در ‌سال ‌۲۰۰۹ به بهانه طرح ابتكار كاهش زرادخانه هاي هسته اي مسكو و واشنگتن ‌برنده ‌جايزه ‌صلح ‌نوبل ‌شد.
از سوي ديگر تاكيد دوباره باراك اوباما بر ضرورت اقدام كشورش و روسيه بر كاستن از حجم موشك هاي قاره پيماي هسته اي و سكوهاي پرتاب آن بار ديگر بر نگراني كاخ سفيد از توان بالاي بازدارندگي تسليحات بالستيكي و نيروهاي راهبردي موشكي هسته اي روس ها صحه گذاشت.
وزن زرادخانه هسته اي روسيه در حفظ توازن قوا در سطح بين المللي و معادلات جهاني و منطقه اي مسكو به ميزاني است كه اوباما در سفر چندي پيش خود به برلين و پس از مذاكره با آنگلا مركل صدراعظم آلمان به صراحت به پوتين پيشنهاد كرد زرادخانه اتمي آمريكا و روسيه به ميزان يك سوم كاهش يابد تا به اين ترتيب به رويارويي اتمي دوران جنگ سرد پايان داده شود.
روس ها كه از سال هاي نخست فروپاشي شوروي سابق در دهه ۱۹۹۰ و پذيرش پيشنهادهاي تحميلي غرب در آن دوره فاصله گرفته و در يك دهه اخير به تقويت بنيان هاي اقتصادي و نظامي خود پرداخته اند، به سرعت به اين پيشنهاد پاسخ منفي دادند.
در همين راستا پوتين رييس جمهوري روسيه در نشست مشورتي در سن پطرزبورگ با رد درخواست همتاي آمريكايي خود براي كاهش زرادخانه هاي هسته اي اعلام كرد: نمي توانيم اجازه دهيم توازن نظام بازدارندگي اتمي به هم بخورد. بازدهي نيروهاي اتمي ما نبايد پايين برود و به همين دليل اجراي طرح هاي مربوط به دفاع هوا - فضا در آينده هم يكي از محورهاي كليدي توسعه نظامي خواهد بود.
پوتين كه با تجربه فعاليت در سازمان اطلاعاتي جاسوسي شوروي سابق موسوم به كا.گ.ب ذهنيت روشني از رويكردهاي بلندمدت جاه طلبانه و توسعه طلبانه آمريكايي در چارچوب ناتو و اجراي خزنده طرح استقرار سپر دفاع موشكي جهان شمول واشنگتن دارد، نه تنها درخواست اوباما براي كاهش تسليحات بالستيكي دو كشور را رد كرد، بلكه به صراحت تاكيد كرد كه مسكو در آينده نيز سرمايه گذاري هاي بيشتري در اين حوزه انجام خواهد داد.
از سوي ديگر روس ها خوب مي دانند كه در جهان امروزي، موضوع برخورداري از زرادخانه هسته اي محدود به مناسبات مسكو و واشنگتن نيست و به مقوله اي جهان شمول تبديل شده كه كشورهاي زيادي كه بخش عمده آنها را متحدان آمريكا تشكيل مي دهد، در آن درگير هستند.
پوتين با درك اهميت اين موضوع در معادلات بين المللي و كاهش روزافزون وزن و جايگاه ساختارهاي بين المللي مانند سازمان ملل به عنوان ابزار دست قدرت هاي غربي تاكيد كرد كه امروزه ديگر نه تنها آمريكا، بلكه ديگر كشورها هم تسليحات تهاجمي خود و از جمله موشكهاي ميان برد را به طور فعال توسعه مي دهند. در واقع تمام همسايگان ما مشغول توسعه اين سيستم ها هستند.
دميتري راگوزين معاون نخست وزير روسيه نيز كه به صراحت لهجه و رك گويي در ميان سياستمداران روس معروف است، با قاطعيت بيشتري در خصوص درخواست اوباما براي كاهش زرادخانه هسته اي دو كشور اظهار نظر كرد و رييس جمهوري آمريكا را در اين حوزه آماتور خواند.
راگوزين كه چندين سال نماينده روسيه در ناتو بوده و بارها اين سازمان نظامي منطقه اي را به چنگ انداختن به بهانه هاي غيرقابل قبول در استقرار دفاع سپر دفاع موشكي آمريكا در مرزهاي غربي روسيه متهم كرده است، گفت: اين امر (پيشنهاد كاهش تسليحات هسته اي) نشان مي دهد كه اوباما يا ماهيت مساله را در نمي كند و يا آشكارا در اين باره دروغ مي گويد.
معاون نخست وزير روسيه كه به دليل حضور بلندت مدت در ناتو به عنوان ساختار نظامي و تهاجمي مداخله گر جريان سلطه در معادلات بين المللي با رويكردهاي بلندمدت غرب در خصوص كشورش آشنا مي باشد، با ابراز ناخرسندي از پيشنهاد اوباما اعلام كرد: پدافند ضدموشكي اروپا بخشي از دفاع جهاني بزرگ مي باشد. در اين حال چطور مي شود به طور جدي از ضرورت كاهش توان راهبردي سخن گفت و در عين حال ناتواني خود (از نيل به توافق در مورد پدافند ضد موشكي) را به نمايش گذاشت؟
روسها كه پيش از اين در تابستان ۲۰۱۰ در دوره رياست جمهوري دميتري مدوديف و به دليل سياستگزاري هاي خارجي غربگرايانه وي در دام عقب نشيني هاي تاكتيكي آمريكاييان - به شكل توقف كوتاه مدت استقرار اجزاي سپر دفاع موشكي در خاك جمهوري چك و لهستان - گرفتار شده و به اميد دستيابي به سرمايه گذاري و دانش پيشرفته غربي با غرب در سازمان ملل هم آوا شده بودند، اين بار با تجربه اندوزي از آن رويداد، اعتنايي به پيشنهاد اوباما براي كاهش تسليحات راهبردي هسته اي نكردند.
يوري اوشاكوف دستيار رئيس جمهوري روسيه از جمله اين افراد بود كه اعلام كرد اوباما پيش از اين به طور رسمي مقاصد خود در مورد كاهش تسليحات اتمي را به مسكو بيان كرده است.
وي گفت: موقعيت كنوني با وضعيت دهه هاي ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ تفاوت دارد. در آن زمان تنها آمريكا و شوروي در مورد كاهش زرادخانه اتمي مذاكره مي كردند، اما اينك بايد به مسئله از ديدگاه گسترده تر نگاه كرد و دايره طرف هاي احتمالي گفتگو در اين مورد را گسترش داد.
رويكرد مقام هاي ارشد روس در پاسخ منفي به پيشنهاد اوباما براي كاهش زرادخانه هاي هسته اي دو كشور با استقبال كارشناسان سياسي و نظامي روس نيز مواجه شد و آنان نسبت به ناخرسندي سياستمداران شان در اين باره واكنش مثبت نشان دادند.
ولاديمير آنوخين معاون آكادمي مسائل راهبردي روسيه در همين ارتباط گفت: در موقعيتي كه در زمان حاضر در حال شكل گيري است و نيروهاي اتمي چين رو به توسعه ميباشد و اقدامات تحريك آميز آمريكا در بخش ضدموشكي ادامه دارد، ما به چنين ابتكاراتي (پيشنهاد رئيس جمهورز آمريكا) هيچ نيازي نداريم.
وي افزود: به ويژه اينكه روشن است كه آمريكا سياست استانداردهاي دوگانه را در اين باره پياده مي كند. اعلاميه هاي مربوط به سوريه و پدافند ضد موشكي نشان ميدهد كه آمريكا با از دست دادن كنترل بر فضاي جهاني اينك در جستجوي راه دفاع از منافع خود به حساب به ظاهر مشاركت با روسيه مي باشد.
‌يوگني ‌مياسنيكوف رييس ‌مركز ‌مطالعه ‌كنترل ‌تسليحات روسيه نيز بر اين باور است كه ‌اين ‌ابتكار ‌از ‌نظر ‌سياست ‌داخلي ‌براي ‌باراك ‌اوباما ‌مهم ‌است، زيرا نخست ‌او به اين وسيله ‌تعهدات ‌خود ‌را ‌اجرا ‌مي كند ‌و دوم اينكه ‌مي تواند ‌بودجه ‌قابل ‌توجهي ‌صرفه ‌جويي كند. ‌
مياسنيكوف اضافه مي كند: اگر ‌خطر ‌انتقاد ‌از ‌سوي ‌جمهوري ‌خواهان ‌نبود، ‌اوباما ‌مي توانست ‌بدون ‌روسيه ‌هم ‌اين ‌كاهش ها ‌را ‌انجام ‌دهد.
كارشناس روس ادامه مي دهد: واقعيت اين است كه امروزه ‌ثبات ‌راهبردي ‌توسط ‌نه ‌تنها ‌وجود ‌سلاح هاي ‌هسته اي ‌بلكه ‌عواملي ‌چون ‌سپر ‌دفاع ضد موشكي، ‌ساخت ‌سلاح هاي ‌دقيق ‌غير هسته ‌اي، ‌احتمال ‌استقرار ‌سلاح ‌در ‌فضاي ‌كيهاني ‌و ‌عدم ‌شركت ‌بعضي ‌كشورها ‌در ‌توافقات ‌مربوط به ‌خلع ‌سلاح ‌هسته اي ‌تعيين ‌مي شود.
‌با ‌وجود ‌اين ‌كه ‌باراك ‌اوباما ‌در ‌پيام ‌ماه ‌آوريل (فروردين) امسال خود ‌براي ‌ولاديمير ‌پوتين ‌اظهار ‌اميدواري ‌كرد ‌كه ‌دو ‌كشور ‌در ‌ماه ‌سپتامبر (شهريور) ‌موافقتنامه ‌چارچوبي ‌درباره كاهش ‌زرادخانه هاي ‌هسته اي ‌‌را امضا ‌كنند، ‌مياسنيكوف ‌بعيد ‌مي داند ‌كه ‌اين ‌كار ‌بتواند در اين مدت كوتاه ‌انجام ‌شود.
تجزيه و تحليل اظهارات و پيشنهادهاي مقام هاي آمريكايي درباره كاهش زرادخانه هاي هسته اي اين كشور و روسيه در ماه هاي اخير نشان مي دهد كه واشنگتن در راستاي تكميل سناريوي تضعيف كرملين به دنبال بي اثر كردن تنها مزيت نسبي روسها در معادلات جهاني در قالب تسليحات راهبردي هسته اي مي باشد.
از سوي ديگر روس ها با آگاهي كامل از اهميت بازدارندگي نيروهاي راهبردي موشكي هسته اي خود در اشكال مختلف زميني(سكوهاي پرتاب موشك هاي باستيك)، هوايي (هواپيماهاي راهبردي دورپرواز) و دريايي (نوسازي زيردريايي هاي هسته اي به جاي مانده از دوره شوروي سابق و طراحي و ساخت كلاس هاي جديد و پيشرفته آنها) در تحولات بين المللي و منطقه اي و نيز افزايش تعداد قدرت هاي هسته اي جهاني، به هيچ وجه حاضر به چشم پوشي از اين توانمندي خود نيستند.
در نهايت مي توان گفت كه پابرجا بودن ميراث جنگ سرد در مناسبت شكننده و غيرمطمئن روسيه و آمريكا از يك طرف و پيچيده تر شدن روزافزون معادلات بين المللي و چرخش زود به زود مراكز قدرت جهاني در نقشه جغرافيايي سياسي جهان از طرف ديگر موجب مي شود كه نتوان به اجرايي شدن پيشنهاد اوباما مبني بر كاهش زرادخانه هاي هسته اي روسيه و آمريكا در كوتاه مدت اميدوار بود و جهان همچنان بايد نظاره گر نمايش يادگارهاي جنگ ستارگان در عرصه مناسبت بين المللي ميان كرملين و كاخ سفيد باشد.
اروپام/۵۱۸