اشعار «هودي خواني» سرشار از آمال و آرزو براي آينده كودكان تركمن است تا مانند پدران خود انسان هايي صادق، مبارز، خانواده دوست، ميهن پرست، مبادي آداب مذهبي و سنتي قوم خود و افرادي درستكار شوند.
«هودي»، ترانه اي است كه مادران تركمن براي آرامش در زمان به خواب رفتن كودكان خود در كنار گهواره آنها مي خوانند. اين آيين كهن كه سبقه اي پيش از اسلام دارد، بعد از ورود اسلام به ايران در رفتارهاي فرهنگي و قومي مردمان تركمن در حوادث مهم تاريخي دين اسلام چون ماه محرم، صفر و ماه رمضان نيز وارد شد.
آنجا كه مادران تركمن به بهانه خواندن لالايي ها (هودي ها) در پاي گهواره فرزندان دلبندشان از معصوميت شيرخواره امام حسين(ع) در صحراي كربلا و از رشادت هاي حضرت علي(ع) مي خوانند.

** نواي «هودي ها» آيينه هدايتگر كودك، از گاه تولد تا رسيدن به بلوغ
«هودي ها» بر اساس مضامين، انواع مختلفي دارند و اساسا در آن عشق عميق و صادقانه انسان ها نسبت به كودكان، ميهن پرستي، ايثار، وفاداري و از خود گذشتگي در دفاع از ميهن، عشق به همنوعان، مردانگي، مهمان دوستي، انسانيت، صداقت، شرافت، پاكي مورد تاكيد قرار گرفته است.
مضمون «هودي ها» بنا بر شرايط زيستي و اقليمي متفاوت است. پس از صداي اذان و تكبير كه در بدو تولد نوزاد به وسيله روحاني يا انساني پاك و مومن در گوش نوزاد نورسيده خوانده مي شود، «هودي» در زندگي او تا رسيدن به دوران نوجواني و جواني طنين انداز مي شود و در حقيقت آن نوزاد تا رسيدن به شرايط درك مكاني و زماني موقعيت زندگاني خود بر اساس تعقل و شناخت فردي، مدام با ادعيه و سخنان نيكو تربيت شنيداري مي شود تا در آينده نيز اصوات خوش هودي ها، هادي و ياري رساننده وي در زندگي باشد.
«هودي ها» بيشتر دوبيتي، و مصراع هاي يك، دو و چهار قافيه دارند.

** «هودي ها» بازتاب دهنده نيات خالصانه مادران براي آينده فرزندان
مادران در «هودي ها» بيشتر از رشادت ها و دلاوري ها نقل مي كنند. نقل مضاميني كه توام با آرزو است و مادر با آرزوي قلبي براي كودك خويش، پندارها و انگاره هاي مثبتي را از الگوهاي ديني، اسلامي، قومي و قبيله اي طلب مي كند.
همچنين در شكل ادبيات اين آيين نمايشي، مادران در «هودي خواني ها» گاه اشعاري را نقل مي كنند كه در وصف بزرگان و پيامبر دين اسلام است. در اين نمونه گاه صفات و ويژگي هاي حضرت محمد(ص) را با صداي رسايي براي كودكان خويش مي خوانند.

** آيين «دِستان بخشي»، نقالي و شرح حماسه هاي قوم تركمن
«دِستان بخشي ها» و نمايشگران سنت آييني «دِستان»، روايتگر تاريخ و فرهنگ شفاهي مردمان ديار تركمن را بر عهده دارند.
هنرمند نقال «دِستان» با صداي بلند و رسا ابتدا سخنان و اشعار شاعران بزرگ تركمن را به مخاطبان انتقال مي دهد كه مضمون آن تاريخ و فرهنگ مردمان اين ديار در گذر زمان است.
اشعار شاعراني مانند «مختوم قلي فراغي» شاعر و فيلسوف تركمن كه حاوي سخنان و اشعار پندآموز است به وسيله راويان و نمايشگران در اين شيوه آييني نقل مي شود.
نقال در حاليكه حالت دليرانه به خود مي گيرد از رشادت ها و دلاوري هاي تاريخ قوم تركمن روايت مي كند و در اين اجراي نقالي، نواختن موسيقي و خواندن برعهده شخص نقال است كه اصطلاحا به آن «دِستان بخشي» مي گويند.
اجراي «دِستان بخشي» ها در شب هاي ماه مبارك رمضان بخشي از آيين مردمان تركمن براي رساندن زمان افطار به گاه سحر است تا مردمان روزه دار و مسلمان اين سامان خود را با شور و حرارت و علاقه بيشتر براي روزه داري در يك روز ديگر از ايام ماه صيام آمده كنند.
در دهه هاي اخير، نقالي تغييرات عمده اي را پذيرفته و نقالان در كنار «دِستان بخشي ها» روايت هاي خود را اجرا مي كنند و «دِستان بخشي» محتواي نقالي راوي خويش را به زبان موسيقي بيان مي كند.
در اين سبك، نقال ها به تنهايي روايت مي كنند و «بخشي» ها آن را با دوتار و كمانچه به اجرا در مي آورند.
گرچه جايگاه نقالي و شاخه هاي متكثر و متعدد آن امروزه همانند گذشته نيست و روايت نقالي فقط برعهده روايتگران نمايشي «دِستان بخشي ها» است اما به عبارتي مي توان اينگونه گفت كه انتقال فرهنگ و تاريخ گذشته قوم تركمن برعهده «دِستان بخشي ها» است و زبان موسيقايي آنها، تنها راه انتقال اين آيين محسوب مي شود.
فراهنگ(۵) ** ۹۲۶۶ ** ۱۰۷۱