تجليل و نكوداشت مقام درگذشتگان در ميان لُرها بسيار حائز اهميت و مورد توجه است. در همين راستا آيين هاي گوناگوني ميان آنها متداول شده است. يكي از اين آيين ها «مويه خواني» در سوگ عزيزان است.
«مويه ها» نواي غم انگيزي هستند در توصيف شخص درگذشته و حال و روز بازماندگان، كه پيشينه اي ديرين دارند و توسط زنان و به صورت گروهي انجام مي شوند.
در خوانش مويه ها نظم خاصي حاكم است و زني كه صداي خوش و رساتري دارد ابتدا مي سرايد و ديگر زنان را با خود همراه مي كند.
اينكه مويه ها در چه تاريخي و توسط چه كساني سروده شده اند مشخص نيست، اما در طول تاريخ توسط افراد بيت هاي به آن افزوده شده است كه با توجه به زمان و مكان خود به كار مي روند.
** رهسپاري درگذشتگان با اشك و مويه
توصيف هايي كه در خصوص فرد درگذشته بيان مي شود را در اصطلاح «لاونه» مي نامند. لاونه، به معناي خوابانيدن است و زنان با «لاو لاو» خود اشك به چشم جاري و عزيزان شان را به خوابي ابدي رهسپار مي كنند.
مضاميني چون «برشمردن كارها»، «وصف شكل و شمايل»، «رفتار»، «خلق و خو»، «نيكي ها»، «مهرباني ها»، «هنر»، «مهمان نوازي» و كارهاي بزرگ فرد درگذشته از جمله اصلي ترين مصاديقي است كه در «مويه خواني» مورد استفاده در اشعار قرار مي گيرد. بنابراين با توجه به زن و مرد بودن و پير و جوان بودن و ... محتواي اشعار تغيير مي كند.
اگر شخص فوت شده مرد بزرگي باشد از كارهاي بزرگ، دليري، جنگ، اسب و تفنگ او و اگر در جنگ كشته شده باشد از نحوه زخمي شدن، پيراهن خونين و گيرندگان انتقام او سخن گفته مي شود و اگر در شكار تبحر خاصي داشت در وصف شكارهايش مي سرايند.
از زبان بازماندگان نيز اشعاري مي سرايند و همدردي را با زبان مويه ابراز مي كنند و بازمانده جهت قدرداني متقابلا از مرده ديگران يادي مي نمايد.

** «مويه خواني»؛ ريشه در «سوگ سياوش» تا حضور در رمضان
آيين سوگواري و مويه خواني در لُرها امتداد آيين «سوگ سياوش» است، يادآوري قد و قامت و هنر اسب سواري، تيراندازي و توصيف شكل و شمايل سياوش، بخشي نيز ابراز غمخواري در از بين رفتن، پريشان شدن آشيان و بدبختي و سيه روزي بازماندگان است.
در زمان حاضر و براساس سنت، مردان بختياري به هنگام خاك سپاري عزيزان و بخش هايي از شاهنامه به خصوص «سوگ ساوش»، «اسفنديار» و «ايرج» مي خوانند.
اما طي چند دهه اخير اين آيين از بخش خانوادگي پا را فراتر گذشته و در ايام ماه مبارك رمضان در مراسم و مناسك آييني زنان لُر تبديل به سنتي براي سوگواري در رثاي حضرت اميرالمومنان علي (ع)، خاندان و فرزندان او و همسر مهربان و فداكارش شده است.
اين آيين كه علاوه بر ثبت ملي در راه ثبت جهاني نيز قرار دارد مهر تاييدي بر فعاليت هاي آييني و نمايشي زنانه ايرانيان است كه در پهناي تاريخ تمدن جهان منتشر و منعكس شده است.
فراهنگ(۵)**۹۲۶۶**۱۵۸۸