فرهنگستان زبان و ادب فارسي در واقع يكي از چهار فرهنگستان ايران به شمار مي رود كه تحت نظارت هيات امناي واحد، زمينه هاي مختلف علمي، ادبي و هنري در ايران و قلمرو زبان فارسي را تحت پوشش خويش قرار ميدهد.
دوم مرداد بيست و سومين سالروز واگذاري مسووليت پرورش اين زبان با ارزش به فرهنگستان زبان و ادب فارسي است.
در مرور تاريخچه نهادهاي مشابه اين فرهنگستان در ايران مي خوانيم نخستين بار انجمني به منظور رسيدگي به وضعيت واژگان نوظهور در رسته ها و امور نظامي، توسط نمايندگان وزارت خانه هاي جنگ، معارف، اوقاف و صنايع مستظرفه در ۱۳۰۳هجري خورشيدي برپا شد، كه زمينه شكل گيري عالي ترين مرجع تصميم گيري در حوزه زبان و ادبيات فارسي را ايجاد و اين انجمن در طول سال هاي فعاليت خويش با ايجاد واژگان جديد و برپايي تشكيلاتي همچون انجمن وضع لغات و اصطلاحات علمي يا دارالمعلمين عالي روندي تازه پيدا كرد. راهيابي واژگان عربي در فرهنگ لغات فارسي باعث شد تا وزارت معارف كه شامل انجمن هاي معادل سازي واژگان فارسي بود، اساسنامه اي را در اين زمينه تدوين كند.
بيست و نهم ارديبهشت ۱۳۱۴ هجري خورشيدي سازماني به نام فرهنگستان با هدف اصلي نشاندن واژه هاي فارسي به جاي كلمات و تركيبات عربي شكل گرفت كه رياست آن بر عهده محمدعلي فروغي بود. اين فرهنگستان شامل گروه هاي تخصصي در عرصه زبان و ادب فارسي همچون گروه لغت، دستور، كتب قديم، اصطلاحات پيشه، راهنما، اصطلاحات ولايتي و خط بود و اين فرهنگستان معروف به فرهنگستان اول شد.
فعاليت فرهنگستان يادشده شامل تصويب دو هزار واژه، انتشار نامه فرهنگستان، تأسيس انجمن ادبي فرهنگستان و نيز تشكيل كميسيون هاي تخصصي زبان شناسي، باستان شناسي، قواعد دستور و زبان، تئاتر، موسيقي و ترانهها بود اما پس از مدتي با مشكل در زمينه جايگزيني واژگان فارسي و سره آفريني(خلاصه نويسي) مواجه و بدين منظور از سوي دولت در ۱۳۳۳ هجري خورشيدي تعطيل شد، اما در۱۳۴۷ هجري خورشيدي با هدف پايه گذاري گروه آموزشي زبان شناسي در برابر هجوم واژه هاي بيگانه پس از ۱۴سال، فرهنگستان زبان ايران كه به فرهنگستان دوم معروف بود، شكل گرفت و تا ۱۳۵۷ هجري خورشيدي به فعاليت خود ادامه داد.
پس از پيروزي انقلاب اسلامي، اين فرهنگستان به همراه ۱۱ مركز تحقيقاتي ديگر در موسسه اي به نام موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي ادغام شد و اين بار فرهنگستان ديگري به نام فرهنگستان سوم طبق مصوبه مجلس شوراي اسلامي، با هدف قانون منع استفاده از واژگان بيگانه، در دوم مرداد ۱۳۶۹ هجري خورشيدي تشكيل شد.
اين فرهنگستان داراي گروه هاي تخصصي نظير بررسي وضعيت زبان فارسي در مؤسسات آموزشي داخل و خارج كشور، دستور زبان و رسم خط فارسي، فرهنگ اصطلاحات، فرهنگنويسي، نسخههاي خطي، نشر متون، واژهگزيني است.
اين گروه ها هم اكنون با گروه هاي ديگري چون دانشنامه زبان و ادب فارسي، دانشنامه شبهقاره هند، دستور زبان فارسي، زبان و رايانه، زبان هاي ايراني، فرهنگنويسي، گويششناسي، واژهگزيني، نشر آثار به فعاليت خود ادامه مي دهد.
اهداف فرهنگستان زبان و ادب فارسي شامل حفظ قوت و اصالت زبان فارسي به عنوان يكي از اركان هويت ملي ايران و زبان دوم عالم اسلام و حامل معارف و فرهنگ اسلامي، پروردن زباني مهذب و رسا براي بيان انديشههاي علمي و ادبي و ايجاد انس با مآثر معارف تاريخي در نسل كنوني و نسل هاي آينده، رواج زبان و ادب فارسي و گسترش حوزه و قلمرو آن در داخل و خارج كشور و بستر ساز نشاط و بالندگي در زبان فارسي به تناسب مقتضيات زمان با حفظ اصالت آن است.
يادآوري تاسيس اين فرهنگستان و اهميت فعاليتي كه انجام مي دهد مي تواند زمينه هاي توجه بيشتر مردم و مسوولان نسبت به مهمترين وسيله ارتباطي بشر يعني زبان و نقش آن در حفظ هويت ملي و جايگاه ويژه آن در پيشرفت و توسعه فرهنگ كشور را فراهم سازد.
اطلاع**۲۰۰۲**۱۷۱۷
