قيام ۳۰ تير سال ۱۳۳۱، از جمله قيام هايي است كه با تلاش بي وقفه مردم به منظور حمايت از ادامه سياست برچيدن سلطه بيگانگان از منابع نفتي ايران و اعمال حاكميت ملي بر صنعت نفت به وقوع پيوست.
انگليس كه ساليان متمادي منابع نفت كشور را زير سلطه خود قرار داده و از اين طريق به ثروت هنگفتي دست يافته بود، براي جلوگيري از ملي شدن صنعت نفت ايران، موانع بسياري را در مسير پيشرفت اين حركت ملي قرار مي داد اما مردم، روحانيون و سياستمدارهايي كه رهبري اين نهضت را بر عهده گرفته بودند مصمم تر از هميشه به يكديگر پيوستند و در سايه همدلي و وحدت در اين مسير گام هاي سرنوشت سازي برداشتند.
در اين بين رهبران اصلي اين نهضت چون آيت الله كاشاني و محمد مصدق دست از مبارزه برنداشتند و با هدايت و تشويق مردم، نقش غير قابل انكار خود را در اين قيام فراموش نشدني به خوبي ايفا كردند.
محمد مصدق هنگامي كه به عنوان نخست وزير رژيم پهلوي فعاليت خود را آغاز كرد از همان ابتدا تلاش كرد تا بتواند قدرت سياسي را از دربار به مجلس منتقل كند و حاكميت بيگانگان را بر صنعت نفت منتفي و به اين وسيله زمينه استقلال و خودكفايي كشور را فراهم سازد.
مصدق پس از آنكه با اميدواري كامل در تير ماه سال ۱۳۳۱ از دادگاه لاهه در ارتباط با موضوع ملي شدن صنعت نفت و شكايت از انگليس به كشور بازگشت با آغاز فعاليت مجلس دوره هفدهم و مخالفت نمايندگان عليه خويش مواجه شد.
در اين ميان او با مشاهده موضع گيري نمايندگان و مخالفت شاه نسبت به واگذاري پست وزارت جنگ كه از شروط مصدق براي پذيرش پست نخست وزيري بود، از سمت خود استعفا كرد.
پس از استعفاي مصدق، احمد قوام به جاي وي انتخاب شد و به عنوان نخست وزير فعاليت خود را آغاز كرد اما شروع فعاليت او با توجه به وابستگي اين مهره به انگليس و تفكرات مستبدانه اش براي كشور و منافع مردم يك خطر و تهديد تلقي مي شد. خطراتي كه آيت الله كاشاني كاملا به آن واقف بود، بنابراين با اعلام مخالفت خويش نسبت به انتصاب احمد قوام در مصاحبه اي سرنوشت ساز، در بيست و نهم تير، آشكارا به مبارزه با وي پرداخت و اينگونه زمينه ساز ايجاد قيام ۳۰ تير شد.
وي در اين مصاحبه اعلام كرد: اگر قوام نرود، اعلام جهاد مي‌كنم و خودم كفن پوشيده و در پيكار شركت مي كنم...
بعد از سخنراني مهم آيت الله كاشاني، بازار تهران در سي ام تير ماه ۱۳۳۱ تعطيل شد و مردم با حضور در خيابان ها، خواستار سرنگوني دولت احمد قوام شدند. قوام كه وجود اينگونه قيام ها را عليه خويش بر نمي تافت بلافاصله ارتش را در خيابان ها مستقر كرد و مجاهدان بسياري را به خاك و خون كشيد.
اما برخورد نظامي با مردم نتوانست آتش قيام را خاموش كند به نحوي كه محمدرضا پهلوي از ترس سرنگوني رژيم تسليم اراده مردم شد و با بركناري احمد قوام و انتصاب دوباره محمد مصدق به مقام نخست وزيري و واگذاري سمت وزارت جنگ به وي، تلاش كرد اوضاع كشور را آرام كند.
يك روز پس از اين حادثه تاسف بار، محمد مصدق،به دليل شهادت مردم تعطيل عمومي اعلام كرد و مجلس اين قيام را كه نشانه همبستگي ملي و پيروزي مردم بر استبداد و استعمار بود، قيام ملي و شهداي آن روز را شهداي ملي ناميد.
پس از انتشار اخبار مربوط به حادثه قيام سي تير در مجامع بين المللي، ديوان لاهه، پيرامون شكايت انگليس از ايران اعلام كرد كه در رسيدگي به اختلاف ايران و انگليس در مورد مساله نفت صلاحيت ندارد و اينگونه قيام سي تير و رأي ديوان لاهه به منزله شكست انگليس و شروع روزهاي مسرت بخش مردم ايران بود كه طعم استقلال را با اراده اي محكم و وحدتي سرنوشت ساز براي كشور خود چشيدند.
اطلاع**۹۱۲۸**۱۷۱۷