مساله تاثيرپذيري فرهنگ هاي ملي، آييني و مذهبي در يك كشور، مقوله اي نيست كه تنها جهان نمايش را در برگيرد چه آنكه در اغلب ريشه ها و خاستگاه هاي رفتار اجتماعي و فردي در يك جامعه، شاهد التقاط مباني فرهنگي خاص با فرم ظاهري گوناگون اما منبعث از يك ريشه و عقيده هستيم.
همچنين در كشور پهناوري مانند ايران با وجود اقليم هاي مختلف جغرافيايي و فرهنگي و همچنين وجود اقوام گوناگون با ريشه مشترك ايراني، شاهد در هم تنيده شدن برخي از آيين هاي و خرده روايت هاي نمايشي و مذهبي در اشكال مناسبتي هستيم كه همه اينها بازگو كننده ريشه مشترك معنوي و اعتقادي اين آيين ها و تنيده شدن تفكرات بازتاب دهنده مذهبي آنها در تار و پود زندگي ايران و ايراني است.
** نمايشي وسيع؛ از فرهنگ عاشورا تا فرهنگ رمضان
«ذكر»، «ادعيه»، «ثنا»، «دعا» و اشعار و آواهاي مذهبي كه در زمان برپايي مراسم عزاداري برپا مي شود، اشكال روايي، آوايي، نمايشي و نوعي نيايش عبادي و آييني به خود گرفته است كه از ديرباز تاكنون توسط ذاكرين و ادعيه خوانان در مراسم مذهبي و آييني خوانده مي شود و دل ها را متوجه توسل به ساحت مقدس حضرت اباعبدالله و ائمه معصومين(ع) مي كند.
در اين ميان «مناجات خواني» به عنوان يك آيين نمايشي و عجين شده با روحيه جوانمردي، پهلواني، قهرمانان ايراني تبلور يافته و در بسياري از مراحل و مقاطع وسيله اي براي توسل به خاندان عصمت و طهارت بوده و است.
عشق و ارادات به امام حسين (ع) و شهيدان كربلا همواره دل هاي مناجات خوانان را متوجه سرچشمه معرفت، پاكي، ايثار، از خودگذشتگي و جوانمردي مي كند.
آيين مناجات خواني مثل تمام مراسم مذهبي و آييني متأثر از واقعه عاشورا و شخصيت ملكوتي حضرت امام حسين (ع) است.
سالار شهيدان همواره در حال دعا و مناجات با خداوند بودند و دعا و توسل به ذات باريتعالي را به عنوان اصلي يگانه قرار داده بودند. يكي از معروف ترين دعاهاي آن حضرت، دعايي بود كه در ظهر عرفه در حالت خضوع و خشوع و به آرامي در حالي كه اهل بيت و فرزندانشان همراهشان بود، سمت چپ كوه صحراي عرفات اين دعا را خواندند.
اين دعاي بزرگ كه به اعتقاد بعضي از مناجات خوانان، في البداهه توسط آن حضرت خوانده شد، از زيباترين لحظه هاي راز و نياز معصومين با ذات احديت است.
اما يكي از جذاب ترين آيين ها برگرفته شده از فرهنگ عاشورايي و حاضر در فرهنگ مردم روزه دار بسط و توسعه آيين نمايشي «مناجات خواني» در ايام ماه مبارك رمضان است.
آييني كه در آن مناجات خوانان در ساعت هاي نخستين بامداد و پيش از اذان صبح و در دقايق پاياني روزه و پيش از اذان مغرب در كوي وبرزن، ميادين اصلي شهر، مساجد وتكايا حضور پيدا مي كردند و با خواندن ذكر، دعاي معنوي و مذهبي با محوريت حضرت علي(ع) به عنوان امام عاشقان و صاحب ماه رمضانف جلوه خاصي به اجراي آيين هاي نمايشي موجود در ماه صيام مبادرت مي ورزند.
در حقيقت مناجات خوانان در ماه مبارك رمضان با ذكر و دعا و ثناي ائمه معصومين به ويژه حضرت علي(ع)، فضاي معنوي اين ايام را با ناب ترين و پاك ترين حالات معنوي مردم پيوند مي دهند و به اين شيوه توسل به مطمئن ترين منبع هستي را بريا طي كردن مسير سعادت به مردم مي آموزند.
هر چند آيين مناجات خواني اغلب شيوه نمايش سنتي تعريف شده براي مراسم «سوگ» است اما لذت شب هاي رمضان، بيداري هاي سحر و به ويژه شب هاي پر فيض «قدر»، هنرمندان و مناجات خوانان را بر آن داشته تا در اين ايام با تلفيق آيين هاي سوگ با مدح و ثنا و ذكر ائمه معصومين، ميهماني از جنس آيين هاي نمايشي بزرگ را در ماه ميهماني خدا پاي سفره افطار و لب هاي دعاگوي مردم روزه دار دعوت كند.
فراهنگ(۵)**۹۲۶۶**۱۵۸۸
