هر چند پنج كشور اروپايي پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي تصميم به بي طرف ماندن در ارتباط با دو اردوگاه شرق و غرب گرفتند، اما شرايط جديد پس از پايان جنگ سرد و ورود به دنيايي مبتني بر نظم نوين جهاني، سوالات متعددي را درباره موضع اين كشورها و معادلات آينده مبتني بر آن به وجود آورد؛ از جمله اين سوالات رابطه اين كشورها با پيمان ناتو بود.
در طول دوره جنگ سرد و در شرايطي كه اين ۵ كشور به ارزش هاي سياسي وسيستم هاي اقتصادي غربي پايبند بودند، پايبندي به بي طرفي را با تاريخ و منافع معاصر خود سازگارتر دانستند.
هر يك از كشورهاي سوييس و سوئد در پايبندي به موضع بي طرفي انگيزه خاصي داشتند. بي طرفي نظامي هر يك از اين دو كشور، تصميمي بود كه مي توانست در اثناي جنگ سرد تامين كننده منافعشان باشد.
علت اتخاذ موضع بي طرفانه از سوي فنلاند در طول جنگ سرد، هم مرزي و موقعيت جغرافيايي اين كشور با اتحاد جماهير شوروي و تاثير پذيري آن از قدرت نظامي و نفوذ سياسي شوروي بود.
اتخاذ موضع بي طرفي از سوي اتريش هم به دليل رقابت براي بازيابي حاكميت خود بعد از جنگ جهاني دوم بود. اتريش حاكميت خود را در سال ۱۹۹۵ به موجب معاهده دولت اتريش كه سال ها از سوي شوروي در اين زمينه سهل انگاري مي شد، بازيافت.
ايرلند در سال ۱۹۴۹ براي ورود به مذاكرات براي بستن قرارداد دفاعي دو جانبه با آمريكا اعلام آمادگي كرد، اما از پيوستن به پيمان آتلانتيك شمالي كه مشكل ايرلند شمالي را با انگليس حل مي كرد، امتناع ورزيد. در نتيجه، اتخاذ موضع بي طرفي از سوي ايرلند در دوره هاي بعد به طور اساسي از مشكلات ايرلند شمالي با انگلستان ناشي مي شد و نه درگيري هاي جنگ سرد.
در سال ۱۹۹۷ گزارشي با عنوان توسعه نقش پيمان ناتو و كشورهاي بي طرف سابق اروپايي كه از سوي بخش خدمات تحقيقات گنگره آمريكا منتشر شد، پيش بيني كرد كه برخي از اين كشورها حداقل ناچار خواهند بود تا مفهوم بي طرفي را در شرايط جديد بازتعريف كنند.
اين گزارش در پايان اشاره كرده بود: قواعد بازي در اروپا به صورت اساسي تغيير كرده و ديگر مفاهيم قديم مربوط به مبدا بي طرفي به عنوان چارچوب روند فعاليت سياسي اين كشورها مناسب نيست.

** ورود كشورهاي بي طرف از جنگ سرد به دوره جديد
-------------------------------------------
با وجود گذشت ۲۰ سال از جنگ سرد، هيچ يك از پنج كشور براي دستيابي به عضويت در پيمان ناتو تلاش نكرده اند؛ اين در شرايطي است كه همه كشورهاي غير وابسته به اتحاد شوروي كه عضو معاهده ورشو بودند و همچنين سه كشور حوزه بالتيك كه پيشتر وابسته به اتحاد شوروي بودند، از مدت ها پيش براي پيوستن به ناتو اقدام كرده اند.
برنامه «مشاركت براي صلح» در پيمان ناتو براي هر يك از اين پنج كشور زمينه همكاري را با شرايط ويژه خود فراهم كرده بود، بدون اين كه به اين پيمان ملحق شوند. با پايان دهه ۹۰ قرن گذشته همه پنج كشور در برنامه مشاركت براي صلح شركت مي كردند و سوييس حتي پيش از عضويت در سازمان ملل به اين برنامه پيوست.
بعد از پيوستن به برنامه مشاركت براي صلح، هر پنج كشور براي اثبات جديت خود در ماموريت هاي مرتبط با ناتو و سياست خارجي و دفاعي با چالش هايي روبرو شدند. لذا اين كشورها در پايان دهه ۹۰ براي تعديل نقش بين المللي خود كه ضامن نقشي مناسب در دوره هاي مختلف باشد، اقدام كردند.

** شرايط بي سابقه سياسي
----------------------------
سياست هاي امنيتي نهفته در وراي مواضع بي طرفانه اين كشورها از دو عامل اساسي تاثير پذيرفته است:
۱- شرايط خارجي از جمله عضويت در اتحاديه اروپا و شرايط امنيتي عمومي اروپا
۲- عوامل موثر در سياست داخلي
پيوستن اين كشورها - به جز سوييس- به اتحاديه اروپا به شدت در تصميم هاي آنها تاثير گذاشت. شايد قرارداد اتحاديه اروپا با تمركز بر توسعه سياست امنيتي و دفاعي مشترك كه بعد از نشست سران فرانسه و انگليس در سان مالو در سال ۱۹۹۸ به امضا رسيد، در فروكش كردن اين ديدگاه كه دولت هاي بي طرف از ضمانت امنيتي پيمان ناتو استفاده بلا عوض مي كنند، سهيم بوده است.
براي برخي از كشورها، سياست امنيتي و دفاعي مشترك، چارچوب خوبي براي تلاش هاي آنها در زمينه دفاع فراهم كرد. همچنان وزارت امور خارجه اتريش مشاركت اين كشور با ناتو را به دليل نتيجه منطقي عضويتش در اتحاديه اروپا مي داند.
مي توان سوئد را شريكي مشتاق تر براي مشاركت در ماموريت هاي ناتو به شمار آورد و شايد اين كشور تنها دولتي باشد كه با انگيزه جبران نقص اتحاديه اروپا در ضمانت هاي امنيتي كافي و همچنين احساس تهديد از سوي روسيه، براي پيوستن عملي به ناتو اقدام كرده است.
فنلاند دومين كشوري است كه احتمال زياد دارد به ناتو ملحق شود. گفته مي شود اگر سوئد تصميم به ارايه پيشنهاد عضويت بگيرد، بعد از مدت كوتاهي فنلاند هم چنين درخواستي خواهد داشت . همچنين دو عامل خارجي درباره سوئد (ترس مربوط به روسيه و بي كفايتي سياسي-دفاعي اتحاديه اروپا) بر تصميم هاي فنلاند هم اثر مي گذارد.
از اهميت رابطه متشنج ايرلند با انگليس با گذشت زمان به ويژه پس از قرارداد سازش ويژه ايرلند شمالي در سال ۱۹۹۸ كاسته شد، اما نشانه اي كه بيانگر احتمال پيوستن آن به ناتو در آينده نزديك باشد، وجود ندارد.
سياست هاي ايرلند از احساسات ناسيوناليستي كه همواره در برابر تحكيم روابط با ناتو و بهبود روابط نظامي با اتحاديه اروپا مقاومت مي كند، بدور نيست. با وجود چنين وضعيتي و بحران مالي اخير، ايرلند همچنان يك شريك فعال محسوب مي شود.
بر خلاف ايرلند، دشمني تاريخي كه اتريش را از پيوستن به ناتو منع كند، وجود ندارد. ميان دو حزب سياسي اصلي اتريش درباره اين مساله اختلاف وجود دارد. حزب دموكرات اجتماعي اتريش با پيوستن به ناتو مخالف است، در حالي كه حزب دموكرات مسيحي به طور فزاينده اي در اين باره ابراز تمايل مي كند.
شايد سوييس در بين اين كشورها از تفكر جدي در پيوستن به ناتو دورتر است و موضع بي طرفانه را به صورت اختياري اتخاذ كرده است، به ويژه اينكه كنگره وين در سال ۱۹۱۵ اين امتياز را به سويس اعطا كرد. اين وضعيت باعث شد تا به سويس نقش خاصي در مناسبات بين المللي داده شود و بعيد است كه سوييسي ها در شرايط بسيار سخت تحميلي هم از آن چشم پوشي كنند.
پژوهش**۹۲۷۸**۹۲۴۱