سفره الهي باري ديگر به روي مشتاقان ضيافت الله گشوده شد و آنان كه براي فرا رسيدن ماه مبارك رمضان روزشماري كرده و با مناجات و گرفتن روزه هاي مستحب خود را آماده دريافت فيض الهي مي كردند؛ اينك توفيق نفس كشيدن در اين ماه را يافته و خود را بر سر سفره ميزبان حاضر مي بينند.
نسيم هاي بركت و رحمت و مغفرت الهي در اين ماه بر جان هاي داغ دنيازده و گرفتار هواي نفساني، نشاطي را نصيب ميهمانان خدا مي كند كه گاهي تا يك سال از ذخيره معنوي و روحي برخوردار مي شوند ولي آگاهي از نكات اخلاق روزه داري و ضيافت الهي، طعم اين ميهماني را در ذائقه بندگان الهي شيرين تر مي كند؛ بندگاني كه در گرماي طاقت فرساي تابستان، سختي هاي روزه داري را به جان مي خرند و در شب هاي آن با تلاوت قرآن كريم و مناجات با ميزبان، مهر بندگي را بر دل هاي خود محكمتر مي كنند.
آيت الله ملكي تبريزي معتقد است: از اعمال مهم سالك در اين ماه بزرگ، شناخت حقيقت اين ماه و سپس فهميدن معني روزه و مناسبت آن با ميهماني خداست. آنگاه تلاش و كوشش براي بدست آوردن اخلاص در كردار و رفتارهايي است كه مطابق با رضايت صاحبخانه است.
استاد اخلاق حضرت امام خميني (ره) درباره فوايد گرسنگي مي گويد: گرسنگي فوايد بي شماري در جهت تكميل نفس و شناخت خداوند براي سالك دارد و روايات زيادي در فضايل گرسنگي وارد شده است كه بد نيست در اينجا اشاره اي به آنها و سپس به فلسفه و حكمت گرسنگي داشته باشيم.
پيامبر اكرم (ص) فرمود: با تشنگي و گرسنگي با نفس هايتان مبارزه كنيد. همانا پاداش اين كار همانند پاداش مبارزه در راه خداست و عملي دوست داشتني تر از گرسنگي و تشنگي در نزد خدا نيست.
ايشان همچنين فرمودند: برترين شما روز قيامت در نزد خدا كسي است كه گرسنگي بيشتري كشيده باشد و در خداوند متعال تفكر بيشتري نموده باشد.
رسول خدا(ص) به اسامه فرمود: اگر مي تواني در حال گرسنگي و تشنگي فرشته مرگ را ملاقات كن تا به بالاترين مقام ها رسيده و با پيامبران هم منزل شوي و فرشتگان از ديدن روحت شادمان شوند و خداوند بر تو درود فرستد.
در حديث معراج نيز درباره آثار روزه آمده است: نتيجه روزه، كم خوري و كم گويي است و آن حكمت را به ارمغان مي آورد و حكمت، معرفت را در پي دارد و معرفت، يقين را به دنبال دارد و وقتي كه بنده اي به يقين رسيد؛ باكي ندارد كه چگونه روزگار را در سختي يا آساني سپري كند و اين مقام متعلق به انسان هاي خوشنود است.
طبق اين حديث هر كسي كه طبق خوشنودي خداوند رفتار كند، حضرت حق سه خصلت به او مي دهد. اول شكري كه ناداني همراه آن نباشد. دوم يادي كه فراموشي نداشته باشد و سوم دوستي اي كه دوستي خداوند را بر دوستي آفريدگان ترجيح ندهد.
آيت الله ملكي تبريزي درباره فوايد روزه داري به فلسفه و فضيلت گرسنگي اشاره كرده و براي توضيح بيشتر به سخنان علماي اخلاق كه بر گرفته از روايات است؛ مي پردازد.
بزرگان اخلاق براي گرسنگي فوايد زيادي را بيان كرده اند كه مي توان به موارد زير اشاره كرد:
اول- صفاي قلب: سيري باعث ازدياد بخار در مغز شده و مغز حالتي شبيه مستي پيدا مي كند و نمي تواند خوب فكر كند؛ سرعت انتقال او كم شده و قلب كور مي شود؛ بر خلاف گرسنگي كه باعث رقت و صفاي قلب مي شود و قلب را آماده تفكري مي كند كه باعث شناخت مي شود و از رسول خدا (ص ) روايت شده كسي كه شكم خود را گرسنه نگه دارد؛ انديشه اش تربيت مي شود.
دوم- تواضع و از بين رفتن سرمستي و ناسپاسي كه منشا سركشي است. وقتي نفس خوار شد، در مقابل پروردگارش خاضع شده و از سركشي دست برمي دارد.
سوم- شكستن شدت شهوات و نيروهايي است كه باعث انجام گناهان كبيره شده و سبب هلاكت انسان مي شود؛ چون بيشتر گناهان كبيره از شهوت سخن گفتن و شهوت جنسي بوجود مي آيد و كم كردن اين دو شهوت باعث مصون ماندن از خطرها مي شود.
چهارم- آمادگي براي انجام تمام عبادت ها از چند جهت است، كه كمترين آنها كم احتياجي به تخلي و بدست آوردن غذا و كمتر بيمار شدن به بيماري هاي گوناگون است. زيرا معده خانه بيماري و پرهيز از هر دارويي است و نيز مانع بوجود آمدن مشكلاتي مي شود كه از غذا خوردن بوجود آمده و انسان را محتاج مال و مقام دنيا مي كند؛ مال و مقامي كه عده بسياري را هلاك كرده است.
پنجم- توانايي براي دادن مال، ميهماني دادن، هديه دادن، احسان و نيكي، رفتن به حج و زيارت و بالاخره انجام تمام عبادت هاي مالي است.
آيت الله ملكي تبريزي اضافه مي كند: انسان نمي تواند اين فوايد به ويژه فايده اول را به روشني درك كند. تفكر
در عمل مانند نتيجه است و غير آن مانند مقدمات است. چون فكر حركت است و غير فكر مقدمه و آمادگي براي حركت. به همين جهت درباره تفكر روايت شده است كه يك ساعت تفكر بهتر از هفتاد سال عبادت است.
نويسنده كتاب المراقبات درباره نتايج روزه داري نيز مي گويد با اين مقدمات مي توانيم به نتايج بزرگي برسيم كه بعضي از آنها شامل موارد زير است:
اول اين كه مي فهميم چرا خدا براي ميهمانش گرسنگي را انتخاب كرده است. نعمتي بالاتر و بهتر از نعمت شناخت، نزديكي و ديدار خداوند نيست و گرسنگي از راه هاي نزديك رسيدن به آن است. پس مي بيني كه روزه تكليف نيست بلكه خداوند بوسيله آن تو را بزرگ داشته و به خاطر واجب نمودن آن بر ما منت دارد.
اين استاد اخلاق مي افزايد: به همين جهت شكر آن واجب است و ارزش دعوت خدا به روزه را در كتابش، در آيه روزه، مي فهمي و اگر بداني كه اين خطاب، دعوت تو به سراي پيوستن به خداست، از آن لذت برده و مي فهمي كه علت واجب كردن آن، كم خوردن و ضعيف كردن نيروهاست و به همين جهت حيفت مي آيد كه حتي در شب نيز غذا بخوري و ممكن است علت هاي ديگر تشريع روزه را نيز درك كني.
دوم: وقتي ارزش كاري را كه از تو خواسته شده، فهميدي، براي رسيدن به نتيجه خوب، در جهت انجام درست و اخلاص در آن، تلاش مي كني.
سوم: هنگامي كه هدف از واجب شدن روزه را دانستي، مي فهمي كه چه چيزي باعث صفا و روشني يا تيرگي آن مي شود و معني اين حديث را مي فهمي كه روزه فقط خودداري از خوردني و آشاميدني نيست، و هنگامي كه روزه گرفتي، گوش، چشم و زبانت نيز بايد روزه بگيرد
چهارم: مي فهمي كه شايسته نيست نيت و هدف روزه، فقط مجازات نشدن يا بدست آوردن پاداش و بهشت و ناز و نعمت باشد؛ گرچه با روزه اين دو نيز به دست مي آيد؛ بلكه سزاوار است هدف و نيت روزه نزديكي انسان به خداوند و همسايگي و خوشنودي او باشد و حتي از اين حد هم بالاتر آمده و خود اين عمل را به
خاطر اين كه انسان را از صفات حيواني خارج و به صفات روحاني نزديك مي گرداند؛ نزديك شدن به خدا بداند.
وي در ادامه تاكيد مي كند: بعد از درك اين مطالب با كمي تامل مي تواني بفهمي كه هر كار يا حال يا سخني كه تو را از مقام هاي بلند حضور در درگاه خدا دور سازد؛ مخالف مراد مولايت از مشرف نمودن تو به اين دعوت و ميهماني است و راضي نمي شوي در خانه ميهماني اين پادشاه بزرگ و در حالي كه توجه به تو دارد؛ از او غافل باشي و راضي نمي شوي كه از او روي بگرداني در حالي كه به تو روي كرده است.
عقل انسان اين را از كارهاي بسيار زشت ميداند كه حتي دوست حاضر نيست با دوستش چنين عملي انجام دهد اما خداوند بخاطر مداراي با بندگان مانند اين غفلت ها را حرام نكرده است و بر بندگان آسان گرفته و تكليف آنان را كمتر از توانايي شان قرار داده است.
به اعتقاد ملكي تبريزي بندگان خوب از اين هم بالاتر رفته و با آقاي خود در مورد واجب و حرام آنگونه عمل مي كنند كه شايسته حق آقايي و بندگي است و كسي را كه در اين مورد كوتاهي كند؛ پست و حقير مي دانند و خلاصه اين كه در روزه خود به سفارش هاي امام صادق (ع) عمل مي كنند و يكي از آنها اين است كه موقعي كه روزه مي گيري خود را نزديك به آخرت ببين و با خضوع و خشوع و شكستگي و خواري باش و مانند بنده اي باش كه از مولاي خود ترسان است.
در ادامه اين روايت از امام صادق(ع) نقل شده كه فرمود: دلت از عيوب و باطنت از حيله ها و مكرها پاك باشد و به خدا از هر چه غير اوست؛ بيزاري جوي و در روزه خود، تنها خدا را سرپرست خود بدان و آنگونه كه شايسته است از خدايي كه بر همه غالب است بترس و در روزهايي كه روزه مي گيري روح و بدنت را به خداي متعال بده و قلب خود را براي محبت و ياد او و بدنت را براي عمل به دستورات او و چيزهايي كه از تو خواسته، فارغ كن.
امام صادق (ع) سفارش هاي ديگري درباره حفظ اعضاي بدن از كارهايي كه خداوند ممنوع كرده و به ويژه زبان داشتند و در پايان روايت فرمود: اگر به تمام آنچه گفتم عمل كردي، به تمام آنچه شايسته روزه دار است، عمل كرده اي، و هر اندازه از چيزهايي كه گفتم كم كني، همان مقدار فضيلت و ثواب روزه ات كمتر مي شود.
مرحوم ملكي تبريزي مي نويسد: اين سفارش ها را در مورد وظايف روزه دار ببين و درباره اثرات آن تامل كن. كسي كه خود را نزديك به آخرت ببيند، قلب او از دنيا خارج شده و براي او چيزي جز تهيه توشه براي آخرت مهم نخواهد بود. همين طور اگر قلب او شكسته و خاضع و خوار باشد؛ ميلي به غير خدا نداشته و مايه دلخوشي او كسي جز خدا نيست و كسي كه روح و بدن خود را در راه خدا بدهد و از هر چيزي جز خدا بيزار شود، روح، دل، بدن و تمام وجود او غرق در ياد، محبت و عبادت خدا شده و روزه او روزه مقربين مي گردد.
اين استاد اخلاق با بيان اين نكات كه به طور مفصل در كتاب المراقبات آمده؛ از خداوند درخواست مي كند تا چنين روزه اي را نصيبش نمايد؛ هرچند يك روز در عمر او باشد.
اگر درخواست استاد اخلاق امام خميني(ره) و چنين عارف دلباخته اي از ميزبان اين ضيافت، توفيق يك روز روزه داري با اين شرايط باشد؛ ديگران چگونه مي توانند خود را روزه دار و مشغول طاعت الهي بدانند؛ هرچند رحمت الهي به اندازه اي است كه هيچ انساني نمي تواند از درگاه خداي كريم نااميد و دست خالي برگردد.
فراهنگ(۲)**۱۰۰۳**
