اوضاع جاري افغانستان چشم انداز مثبتي از آينده اين كشور را ترسيم نمي كند بلكه بسياري از مسايل افغانستان همانند دومينو به يكديگر مشروط و وابسته اند به طوري كه بيشتر از آن كه بتوان آينده سياسي اين كشور را پيش بيني كرد مي توان از وجود ابهام در وضعيت پيش روي افغانستان سخن به ميان آورد. چند موضوع در افغانستان وجود دارد كه هر كدام به عنوان يك پرونده جداگانه، در واقع آينده مشخصي در پيش ندارند. پرونده مذاكرات صلح افغانستان، حضور نيروهاي امريكايي و كيفيت حضور آن ها پس از سال ۲۰۱۴ در اين كشور و در نهايت موضوع انتخابات رياست جمهوري در سال ۲۰۱۴ از جمله موضوعاتي است كه نمي توان ارزيابي منسجمي از وضعيت آينده آنها ارايه كرد.
** پرونده مذاكرات صلح
-------------------------
مهمترين پرونده در افغانستان، مذاكرات صلح است كه هدف اصلي آن از بين بردن خشونت و بازگرداندن امنيت به اين كشور است. بر اساس برخي از تحليل ها، بازگشايي دفتر سياسي طالبان در قطر سبب شكل گيري ايده هاي مثبت نسبت به آينده جنگ ۱۲ساله در افغانستان شده است. دولت امريكا و افغانستان اميدوارند كه گروههاي شورشي اقدامات تروريستي خود را كنار گذاشته، رابطه با القاعده را قطع و قانون اساسي افغانستان را بپذيرند. اما در مقابل طالبان دستوركار ديگري دارد كه عبارتست از معرفي خود به عنوان دولت جايگزين و مشروع و همچنين كسب اعتبار بين المللي. اقدام اخير طالبان در قطر سبب ايجاد شوك سنگيني در افغانستان شد زيرا در مراسم افتتاح دفتر طالبان در قطر، اين گروه ضمن اجراي سرود ملي، پرچم خود را به اهتزاز درآورد و از تابلوي امارت اسلامي افغانستان استفاده كرد. به همين دليل حامد كرزي و دولت افغانستان ضمن تعليق مذاكرات برنامه ريزي شده در حوزه مسائل امنيتي با امريكايي ها در خصوص وضعيت حضور نظاميان در افغانستان در سال هاي پس از ۲۰۱۴، مذاكره با طالبان را تحريم كردند. با وجود گفتگوي تلفني كرزي با باراك اوباما رييس جمهور و جان كري وزير خارجه امريكا، به نظر مي رسد هنوز افغان ها از اقدام امريكايي ها دلخور هستند و نسبت به مذاكره با طالبان متقاعد نشده اند. در سال هاي اخير كرزي و اوباما تلاش هاي ديپلماتيك فراواني براي برقراري مذاكرات صلح انجام داده اند. دولت كرزي علاوه بر آنكه تعداد بسياري از سران طالبان را به نشانه حسن نيت از زندان اين كشور آزاد كرد و قول داد كه برخي از پست هاي سياسي را به آن ها واگذار خواهد كرد. در مقابل طالبان نه تنها نسبت به مذاكره متقاعد نشدند بلكه چند روز پس از بازگشايي دفتر طالبان در قطر، چهار نيروي امريكايي را در نزديكي پايگاه هوايي بگرام كشتند. اين عوامل نشان مي دهد كه طي ۱۸ماه گذشته با تصميماتي كه براي كاهش تعداد نيروهاي خارجي در افغانستان اتخاذ شده است طالبان نه تنها راضي به زمين گذاشتن سلاح هاي خود نيستند بلكه بر ادامه اقدامات نظامي خود مصمم تر از گذشته اصرار مي ورزند.
اما در مورد اين كه چرا در اين شرايط مذاكرات صلح دنبال مي شود چند دليل و يا سناريو وجود دارد:
۱) اگر مذاكرات صلح به صورت مستقيم انجام گيرد طالبان براي آزادي پنج تن از اعضاي ارشد خود كه در زندان گوانتانامو به سر مي برند، به امريكا فشار آورده تا در مقابل يك نيروي امريكايي را كه اسير طالبان است آزاد كند. اين در حالي است كه گفته شده باراك اوباما به دنبال رها شدن از مشكلات زندان گوانتانامو است.
۲) طالبان مي خواهد سياست انتظار را تا سال آينده يعني زماني كه نيروهاي خارجي افغانستان را ترك مي كنند، دنبال كرده و در آن زمان دولت كابل را ساقط كند. بر اين اساس تا آن زمان سياست تروريستي از سوي طالبان در مناطق پر جمعيت شهر كابل - همانند حمله به كاخ رياست جمهوري- دنبال شده تا از اين طريق ضعف دولت افغانستان به رخ كشيده شود. در آن زمان طالبان خواهد توانست امريكا را متقاعد كند كه نيروهايش را از افغانستان خارج كرده و هيچ نيرويي در اين كشور باقي نگذارد.
۳) گشايش دفتر طالبان در قطر مي تواند به اعتبار بين المللي و آزادي عمل اعضاي اين گروه كمك كند. بر اين اساس در مورد دفتر سياسي طالبان در قطر و مذاكرات صلح مي توان گفت كه در حقيقت طالبان تلاش كرده تا تصويرش را از يك گروه تروريستي به يك جنبش مخالف مسلح و در عين حال معتبر تغيير دهد. در اين رابطه مي توان به وضعيت فعلي طالبان در مقايسه با گذشته توجه كرد. زماني طالبان جزو ليست سياه سازمان ملل بود و نيروهايش آن طور كه گفته مي شود در مخفيگاه هاي پاكستان مستقر بودند اما اكنون رهبران طالبان از پاكستان به قطر، تركيه و ديگر كشورها سفر مي كنند. طالبان با استفاده از اين دفتر مي تواند ضمن جمع آوري كمك كشورهاي حامي اين گروه، رابطه خود را با ديگر گروههاي افراطي هم تقويت كند.
از سوي ديگر ابهامي كه در مورد آينده مذاكرات وجود دارد آن است كه اكنون مذاكرات طالبان و امريكا به حالت تعليق درآمده و طالبان با اين استدلال كه دولت افغانستان از خود استقلال ندارد حاضر به مذاكره با دولت كرزي نيست. طالبان معتقد است به دليل وابستگي دولت كابل، مذاكره با آن بي نتيجه خواهد بود. روشن است كه تمامي جنگها از يك مسير صلحآميز به پايان ميرسند اما قبل از آنكه ابهام در مورد آينده مذاكرات مطرح باشد در مورد خود مذاكرات هم ابهام وجود دارد. به گزارش برخي منابع خبري افغانستان، نمايندگان طالبان در اعتراض به پايين آوردن پرچم و تابلوي امارت اسلامي افغانستان از دفتر اين گروه در قطر، اين دفتر را ترك كرده و در آن حضور ندارند. گفته ميشود كه سخنگويان طالبان در دفتر قطر با كسي ارتباط برقرار نمي كنند. همچنين ذبيحالله مجاهد سخنگوي طالبان در افغانستان، نيز از اظهارنظر در باره مسايل دفتر قطر خودداري ميكند. پايگاه خبري شهامت وابسته به طالبان در مطلبي مي نويسد: از آنجا كه خارجيها و دولت افغانستان تمايلي براي مذاكرات صلح نداشتند، پرچم و تابلو امارت اسلامي را بهانهاي براي توقف اين روند قرار دادند. به عبارتي مذاكرات طالبان و آمريكا در شرايطي به حال تعليق درآمده است كه طرفين مذاكره از همان ابتدا نتوانستند با شروط يكديگر كنار بيايند.
** پرونده حضور نيروهاي امريكايي در افغانستان
------------------------------------------------
ادامه حضور نيروهاي امريكايي در افغانستان يكي ديگر از موضوعاتي است كه در آن ابهام قابل توجهي وجود دارد. در حالي كه از برخي استدلال ها و اظهارات مقامات امريكايي اين گونه استنباط مي شود كه واشنگتن به هر قيمت خواستار ادامه حضور در افغانستان است اما از برخي نگرش هاي ديگر هرگز نمي توان اين ديدگاه را حتي با درجه پاييني از احتمال تاييد كرد. به عبارت ديگر از اين دسته از نگاهها مي توان اين نكته را فهميد كه امريكايي ها به دنبال فرار از باتلاق افغانستان هستند.
در مورد استدلال گروه اول مبني بر تلاش امريكا براي ادامه حضور در افغانستان بايد به اصرار امريكا براي نهايي كردن قرارداد امنيتي با افغان ها اشاره كرد. امريكايي ها با اين ابزار مي توانند حضور نيروهاي خود را در افغانستان تمديد كرده و مشروع و قانوني جلوه دهند. اگر مصونيت نيروهاي نظامي امريكا كه بر اساس قانون اساسي اين كشور براي حضور نيروهاي واشنگتن در ديگر كشورها لازم فرض شده است، نهايي شود، امريكايي ها به يك بازيگر آزاد تبديل خواهند شد كه مي توانند هر اقدامي انجام دهند بدون اين كه پاسخگو باشند. اين ديدگاه معتقد است كه خروج كامل امريكا سبب بازگشت شرايط افغانستان به نقطه زير صفر خواهد شد.
ديدگاه ژنرال مارتين دمپسي رييس ستاد مشترك ارتش ايالات متحده، در زمره نگرش دوم يعني تلاش امريكا براي خروج كامل از بحران قرار مي گيرد. وي در شبكه سي.ان.ان اعلام كرد كه باراك اوباما رييس جمهور امريكا، با جديت در حال بررسي مساله خروج كامل نظاميان آمريكايي از افغانستان در سال ۲۰۱۴ است. وي مي گويد: بسيار زياد درباره اين مساله فكر كرده است كه آيا افغانستان ميتواند بدون نظاميان ناتو يا افغان، از خود دفاع كند يا خير. از نظر دمپسي امريكا هنوز يك سال و نيم ديگر زمان دارد تا به طور اساسي نيروهاي امنيتي افغان را به جايي كه فكر ميكند لازم است، برساند.
ديدگاه روزنامه نيويورك تايمز هم به تقويت ديدگاه دوم كمك مي كند. از نظر اين روزنامه اوباما در نظر دارد تا پايان سال ۲۰۱۴ به مداخله نظامي آمريكا در افغانستان پايان دهد و با اين هدف، مسوولاني از دولت امريكا سرگرم مذاكره با مقام هاي افغان هستند. دليل اصلي اين روزنامه روابط سردي است كه اخيرا بر روابط كرزي و اوباما سايه افكنده است. زيرا كرزي گفتگو با امريكايي ها را متوقف كرده و به مذاكراتش با امريكا بر سر پيمان امنيتي درازمدت ميان دو كشور نيز پايان داده است. در يك ويديو كنفرانس ميان اوباما و كرزي كه با هدف خنثي كردن تنش هاي دو طرف برگزار شد، كرزي، امريكا را متهم كرد كه مي كوشد بطور مستقل هم با طالبان و هم با حاميانش در پاكستان وارد گفتگوي صلح شود و دولت شكننده افغانستان را در مقابل دشمنانش تنها رها كند. همچنين كرزي بتازگي در ديدار با سفراي افغانستان در نمايندگي هاي آن كشور در خارج از كشور اعلام كرد كه عامل رشد اسلام راديكال، غرب است. گفته مي شود كاخ سفيد بر خلاف وزارت دفاع كه معتقد به ادامه حضور تعداد محدودي از نيروهاي امريكايي در افغانستان است به دنبال خروج كامل نيروهايش از اين كشور است.
** پرونده انتخابات افغانستان
-------------------------
تجربه افغانستان در برگزاري انتخاباتي كه به دليل ادعاي غير قانوني بودن و تقلب، شايعات زيادي را به دنبال داشت، موجب ايجاد ابهام در مورد انتخابات رياست جمهوري سال آينده در اين كشور شده است. براي انتخابات آينده افغانستان چند پيش شرط مهم وجود دارد كه مهمترين آن برقراري امنيت است. اگر امنيت وجود نداشته باشد ادعاي تقلب، مشروعيت دولت را خدشه دار كرده و با مشكل مواجه خواهد كرد. اگر امنيت وجود نداشته باشد همه مردم به پاي صندوق هاي راي نخواهند آمد لذا دولتي با مشروعيت ناكافي روي كار خواهد آمد. به اين ترتيب اگر امنيت وجود نداشته باشد كمتر كانديدايي حاضر مي شود در انتخابات شركت كند و دولتش را در شرايط ناامن تشكيل دهد. اگر در روز انتخابات، واقعه اي همانند حمله سنگيني كه در هفته گذشته طالبان به دفتر رياست جمهوري در قلب كابل و به اصطلاح يكي از مناطق سبز يا امن اين كشور انجام دادند، رخ دهد، ميزان مشاركت چقدر خواهد بود؟
** نتيجه گيري
------------------
سه گزينه اساسي در افغانستان شامل مذاكرات صلح، وضعيت حضور نيروهاي امريكايي در افغانستان و انتخابات آتي رياست جمهوري اين كشور داراي ابهاماتي است. حضور نيروهاي خارجي اكنون توسط دولت افغانستان به آغاز مذاكره شوراي عالي صلح افغانستان با نيروهاي طالبان در قطر مشروط شده است و خود مذاكرات نيز در حالت تعليق قرار دارد و طالبان به نشانه اعتراض با كسي ارتباط برقرار نمي كنند. حتي اگر مذاكره اي هم برگزار شود بر اساس سناريوهاي مطرح شده، اين امر ديپلماسي تحريم شده طالبان به امريكا خواهد بود تا در پناه آن اهدافي را مقرر كنند كه احتمال بازگشت به شرايط زير صفر تقويت گردد.
تحقيق**م.پ**۱۳۵۳**۱۳۵۸
