عباس زرياب خويي، در ۲۲ تير سال ۱۲۹۸ هجري خورشيدي در خوي، يكي از شهرهاي استان آذربايجان غربي متولد شد.
وي دوران ابتدايي و اول دبيرستان را در خوي به پايان رساند و چون امكان ادامه تحصيل در خوي وجود نداشت، براي يادگيري علوم صرف و نحو عربي، اصول و ديگر علوم حوزوي نزد شيخ عبدالحسين اعلمي به قم رفت.
زرياب خويي شش سال از عمر خود را به تحصيل علوم حوزوي نزد علماي طراز اول آن ديار پرداخت و با حضور در مجلس درس شرح منظومه سبزواري و اسفار ملاصدرا بر دانش بي شمار خويش افزود.
با درگذشت پدر به خوي بازگشت و به تدريس در دبيرستان مشغول شد. وي به دليل وجود ناآرامي هاي ناشي از ادامه اشغال آذربايجان، مجبور به ترك خوي و سفر به تهران شد.
او در ابتدا با نوشتن مقالات مختلف در نشريات علمي و ادبي زندگي خود را سپري كرد اما اندكي بعد در كتابخانه مجلس شوراي ملي مشغول به كار شد و با لياقتي كه از خود نشان داد، پس از مدتي مديريت كتابخانه مجلس سنا را برعهده گرفت. وي همزمان با كار، تحصيل خود را نيز ادامه داد و در دانشكده الهيات دانشگاه تهران موفق به اخذ مدرك ليسانس شد.
زرياب خويي در سال ۱۳۳۴ با دريافت بورس مطالعاتي بنياد هومبولت در آلمان غربي، به مدت پنج سال در شهرهاي ماينز، فرانكفورت و مونيخ به تحصيل و مطالعه در رشتههاي تاريخ، علوم و معارف اسلامي، فلسفه و فرهنگ تطبيقي همت گماشت.
وي با ارائه رساله اي به عنوان گزارش درباره جانشينان تيمور زير نظرهانس روبرت رويمر و پرفسور شل از ايرانشناسان مشهور آلماني، موفق به كسب درجه دكترا در رشته تاريخ و سپس دكتراي فلسفه از دانشگاه يوهانس گوتنبرگ شد و در همان سال به تهران بازگشت و مجددا در كتابخانه مجلس سنا كار خود را آغاز كرد.
پس از مدتي بنا به دعوت والتر هنينگ كه صاحب كرسي استادي دانشگاه بركلي كاليفرنيا بود، به بركلي رفت و پس از دو سال تدريس در رشته زبان و ادبيات فارسي به ايران بازگشت و به عنوان استاد تاريخ در دانشكده ادبيات دانشگاه تهران به تدريس پرداخت.
وي همچنين در رشته هاي ديگري چون ادبيات فارسي، ادبيات عرب، فلسفه، زبانشناسي و معارف اسلامي نيز صاحبنظر بود و در اغلب اين رشتهها تدريس و سخنراني ميكرد.
دكتر زرياب خويي در اين دوران با پذيرش سمت هاي مختلفي چون عضويت انجمن فلسفه، عضويت هيات امناي بنياد فرهنگ ايران، عضويت فرهنگستان تاريخ، عضويت بنياد شاهنامه فردوسي، همكاري با دايرةالمعارف فارسي و دانشنامه ايران و اسلام، عضو انجمن بينالمللي شرقشناسي (آلمان) و عضو مجمع بينالمللي كتيبههاي ايراني (انگلستان)بهترين سال هاي عمر خويش را صرف تدريس و فراگيري علوم و فنون مختلف كرد.
وي پس از پيروزي انقلاب اسلامي، بنا به دعوت بنياد دايره المعارف بزرگ اسلامي، به همكاري با اين مؤسسه پرداخت و خدمات ارزنده اي با نگارش مقالات بي شمار خود، با اين مجموعه علمي ـ پژوهشي ارايه كرد.
از استاد زرياب خويي آثار گرانبهايي به يادگار مانده است كه مي توان به اطلس تاريخي ايران، تاريخ ساسانيان، بزمآورد، آيينه جام، سيره رسول الله، كتاب الصيدنه في الطب، نوشته ابوريحان بيروني (تصحيح و تحشيه و مقدمه)، روضةالصفا، نوشته محمدبن خاوندشاه بلخي( تهذيب و تلخيص) و شط شيرين پر شوكت اشاره كرد.
سرانجام دكتر عباس زرياب خويي اديب، مورخ، نويسنده، نسخه شناس و مترجم برجسته معاصر ايراني، پس از سال ها تحقيق، تدريس و خدمت به اين مرز و بوم در ۱۴ بهمن سال ۱۳۷۳ هجري خورشيدي در ۷۵ سالگي در تهران چشم از جهان فروبست و به ديار باقي شتافت.
اطلاع**۱۴۹**۹۱۳۱
