گروه موسوم به ائتلاف ملي نيروهاي انقلابي و مخالف سوريه كه در خارج از اين كشور به عنوان اصلي ترين جريان مخالف دولت سوريه شناخته مي شود روز دوشنبه هفدهم تيرماه اعلام كرد كه با استعفاي غسان هيتو نخست وزير دولت موقت مخالفان، موافقت كرده است.
غسان هيتو بيست و هشتم اسفند ماه سال گذشته از سوي ائتلاف ملي مخالفان به عنوان نخستين نخست وزير مخالفان انتخاب و ماموريت يافت تا دولت موقت را تشكيل دهد. اما با گذشت حدود چهار ماه از آن زمان، وي پس از ناكامي در تحقق ماموريت خود، سرانجام روز گذشته ناگزير به استعفا شد.
استعفاي غسان هيتو دو روز پس از آن انجام گرفت كه ائتلاف ملي مخالفان در نشست اخير خود در استانبول تركيه، احمد عاصي الجربا را به عنوان رهبر جديد اين گروه انتخاب كرد.
نشست ائتلاف ملي مخالفان كه آبان ماه سال گذشته در دوحه قطر و با حمايت كشورهاي غربي و همپيمانان منطقه اي آنها تشكيل شد، شامل شخصيت ها و گروه هاي مختلف مخالف دولت سوريه است.
مخالفان قصد داشتند تا با تشكيل يك دولت موقت در مناطقي از سوريه كه زير كنترل مخالفان بود، حركتي براي سلب مشروعيت عملي از دولت كنوني سوريه را آغاز كنند تا روند كمك هاي خارجي به مخالفان را مشروع تر و در نتيجه سريع تر كنند.
هيتو طي چهار ماه اخير از برخي مناطق زير كنترل مخالفان- بويژه در شمال اين كشور- ديدن كرد و با برخي از نيروهاي مخالف از جمله فرماندهان گروه موسوم به ارتش آزاد سوريه- يكي از اصلي ترين گروه هاي نظامي مخالف دولت- ديدار كرد و به بررسي شرايط تشكيل دولت موقت پرداخت.
از آنجايي كه تشكيل دولت موقت از سوي مخالفان و استقرار آن مهمترين هدف براي آنها بود و نشان از حركت رو به جلوي آنها مي داد، ترديدي نيست كه استعفاي هيتو را مي توان ضربه اي سخت به مخالفان و به نوعي ناكامي تلاش مخالفان در روند دولت سازي و ايجاد مشروعيت جايگزين براي دولت سوريه دانست.
گفته مي شود وجود اختلاف هاي گسترده در صفوف مخالفان دليل اصلي ناكامي هيتو در انجام ماموريت خود بوده است.
هيتو در بيانيه اي كه روز دوشنبه در سايت اينترنتي دولت موقت مخالفان منتشر شد، گفت: شرايطي كه براي همه روشن است به وي امكان اجرا كردن ماموريتش را نداده است.
وي گفت با وجود اينكه از دوماه پيش و پس از انجام مشورت با گروه هاي سياسي مختلف آماده تشكيل دولت بوده، اما اختلاف هاي داخلي بين مخالفان سرانجام اين تلاش ها را با ناكامي روبرو ساخت.
هيتو تصميم خود براي استعفا را با هدف وحدت مخالفان و اقدامي براي خروج از قطب بندي هاي سياسي و دادن فرصت به رهبري جديد ائتلاف در انجام مسئوليت هايش دانست.
به طور كلي تنوع موجود در گرايش هاي فكري و رويكردهاي سياسي ائتلاف مخالفان دولت سوريه همواره پاشنه آشيل اين گروه بوده است. چه اينكه همين اختلاف ها باعث شد كه در حدود سه ماه پيش معاذ الخطيب نخستين رهبر ائتلاف هم از سمت خود استعفا دهد.
اما به نظر مي رسد دليل اصلي و عمده ناكامي هيتو در روند تشكيل دولت موقت و به دنبال آن استعفاي وي، به از بين رفتن تدريجي امكان تحقق عملي اين هدف در سايه تحولات ميداني سوريه و وضعيت جنگ بين مخالفان و دولت سوريه در ماههاي اخير باز مي گردد.
طبق برنامه ريزي مخالفان، دولت موقت قرار بود در مناطق تحت كنترل مخالفان، مستقر شود و با پشتيباني دولت هاي خارجي، اعمال حاكميت كرده و رفته رفته اين فضا را گسترده تر كند.
اما طي هفته ها و ماه هاي اخير به نحو محسوس و قابل توجهي نيروهاي ارتش سوريه پيشروي هاي گسترده اي در خاك اين كشور داشته و بسياري از مناطقي را كه ماه ها در كنترل مخالفان بود از دست آنها خارج كرده اند.
پيشروي ارتش سوريه اصلي ترين مولفه اي كه مخالفان بر مبناي آن قصد تشكيل دولت داشته اند- يعني زمين- را از دست آنها گرفته و عملا شرايط تحقق عملي چنين هدفي از مخالفان سلب شده است.
ائتلاف ملي مخالفان اعلام كرده كه طي ۱۰ روز آينده، فرايند كانديداتوري براي نخست وزيري موقت آغاز مي شود. پرواضح است در شرايطي كه مخالفان هم به دليل وجود اختلاف هاي داخلي و هم به دليل ناكامي در عرصه جنگ با نيروهاي دولتي، در شرايط دشواري قرار دارند، فردي كه جانشين هيتو خواهد شد اگر نه بيشتر اما دست كم به اندازه وي با موانع بزرگي جهت تحقق ماموريت سنگين تشكيل دولت براي مخالفان روبرو خواهد شد.
از محمد خواجويي
تحقيق**۲۰۵۴**۱۳۵۳**۱۳۵۸