بيماري هاري يكي از مهم ترين پيامدهاي ناشي از گزش سگ به شمار مي رود و در صورت ابتلاي افراد به اين بيماري، مرگ بيمار حتمي است.
بيماري هاري، نوعي بيماري ويروسي است كه از بزاق حيوان هار و محل گازگرفتگي وارد بدن شده و موجب مرگ مي شود.
موارد حيوان گزيدگي اعم از سگ و گرگ يا حشرات در تمام مناطق كشور اما بيشتر در مناطق روستايي و استان هايي مانند گلستان، اردبيل، آذربايجان غربي و چهار محال و بختياري اتفاق مي افتد؛ مهم ترين راه انتقال بيماري هاري از طريق گازگرفتگي و خراش توسط حيوانات است
خوشبختانه موارد ابتلا به هاري در كشور، بسيار كم است اما با توجه به خطرناك بودن نوع بيماري توجه به موارد حفاظتي و درمان به موقع آن بسيار مهم است.

**گزش و گازگرفتگي حيوانات را جدي بگيريد
مردم بايد گزش و گاز گرفتگي حيوانات را اعم از اهلي و وحشي جدي بگيرند چراكه هرگونه سهل انگاري اعم از مراجعه ديرهنگام يا مراجعه نكردن به مراكز بهداشتي در اين زمينه ممكن است منجر به بروز بيماري هاري و مرگ شود.
اگر فردي پس از گازگرفتگي به بيماري هاري مبتلا شود مرگ او حتمي است بنابر اين پس از گزش حيوانات بلافاصله بايد اقدامات مراقبتي انجام شود.

**آزار حيوانات عاملي براي حيوان گزيدگي
كارشناسان وزارت بهداشت توصيه مي كنند از آزار و تحريك سگ و گربه ها پرهيز شود چراكه درصورت گزش حيوانات، احتمال ابتلا به هاري وجود دارد ، همچنين بايد از نزديك شدن به سگ ها اجتناب كرد چراكه بيشترين موارد حيوان گزيدگي و ابتلا به هاري در كشور توسط سگ ها بوده است.
حيواناتي مانند سگ و گربه ، اسباب بازي كودكان نيستند و بايد از تماس كودكان با اينگونه حيوانات به طور جدي جلوگيري كرد.
بيشترين موارد گزش حيوانات در مناطق روستايي اتفاق مي افتد بنابراين با قلاده گذاري و مهار سگ ها مي توان از صدمه به مردم پيشگيري كرد.
در صورت نگهداري سگ و گربه بايد با همكاري ماموران دامپزشكي نسبت به واكسيناسيون آنها اقدام كرد.
نمي توان گفت منطقه اي در ايران از نظر بيماري هاري ، پاك است بنابر اين تمام افراد بايد نسبت به اين مساله آگاهي داشته باشند.
بيماري هاري توسط همه پستانداران مانند سگ و گربه، گاو، گوسفند، بز، روباه، گرگ، شغال، پلنگ، خرس، ميمون و خفاش به انسان قابل انتقال است به طوريكه طبق اعلام وزارت بهداشت، بيشترين موارد بيماري هاري بيشتر در استان هاي شمالي و همچنين استان كرمان به دليل وجود دامداري ها و وحوش، گزارش مي شود و بيشترين عامل اين بيماري در استان كرمان از طريق حيوانات وحشي مانند روباه و بيشتر موارد هاري در شمال كشور از طريق گاوها منتقل مي شود.

**درصورت حيوان گزيدگي چه اقداماتي بايد انجام دهيم؟
مهم ترين اقدام پس از گزش حيوانات وحشي، شستشوي محل زخم است ؛ شستشوي محل زخم تا ۵۰ درصد از ابتلا به هاري ، پيشگيري مي كند.
درصورت هرگونه گازگرفتگي به وسيله حيوانات مشكوك به هاري بايد جراحات حاصله را با آب و صابون به مدت حداقل ۱۵ دقيقه شستشو داده و به نزديك ترين مركز درمان پيشگيري هاري منطقه جهت اقدامات بعدي مراجعه كرد.
پس از شستشو بايد سرم هاري تزريق و پيگيري هاي بعدي نيز انجام شود. جراحاتي كه در اثر گازگرفتگي حيوانات به وجود مي آيند نبايد بخيه شوند.
۶۵۰ مركز بهداشتي پيشگيري از بيماريهاي مشترك انسان و حيوان در سراسر كشور بطور شبانه روزي فعال هستند كه خدمات لازم را بطور رايگان به بيماران ، ارايه دهند.

**پيشگيري از ابتلا به بيماري هاري
بنا به اعلام مسوولان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي گروه سني ۱۰ تا ۱۹ سال، حاشيه نشينان و روستانشينان بيش از ساير افراد در معرض گزش حيوانات قرار دارند.
هرگونه تغيير در رفتار و عادات حيوانات خانگي به ويژه بروز رفتارهاي تهاجمي ، مشكوك به بيماري هاري است بنابراين بايد به آن توجه داشت.
انجام اقدامات حفاظت فردي ، بهترين راه پيشگيري از بيماري هاري، است و افراد پس از گزش حيوانات بايد فورا به نزديك ترين مركز درمان پيشگيري از بيماري هاي مشترك بين حيوان و انسان، مراجعه كنند.
كنترل كامل بيماري هاري به همكاري وزارت بهداشت، سازمان دامپزشكي، سازمان حفاظت محيط زيست و شهرداري ها نياز دارد تا با همكاري يكديگر براي اطلاع رساني ، اتلاف سگ هاي ولگرد ، واكسيناسيون سگ هاي صاحب دار و كنترل وحوش، كمك كنند.

**هنگام برخورد با سگ ولگرد چگونه رفتار كنيم؟
كارشناسان وزارت بهداشت توصيه مي كنند براي پيشگيري از ابتلا به هاري، هنگام حمله سگ ها فرار نكنيم.
اين كارشناسان بهداشتي مي گويند: اگر سگ در حال حمله به شما بود، خونسردي خود را حفظ كنيد و بلافاصله مانند يك موجود بي جان و بي حركت به پهلو دراز بكشيد، پاها را كنار بدن جمع كنيد، دست ها را جلوي صورت بگيريد و از خود محافظت كنيد.به گفته آنان، تا زماني كه سگ دور نشده است بايد در اين حالت باقي ماند.
بر اساس توصيه كارشناسان بهداشتي، هيچگاه نبايد مقابل سگ دويد و جيغ كشيد بلكه بايد با تغيير مسير تلاش شود سر راه حيوان قرار نگرفت.نگاه نكردن مستقيم به چشمان سگ، نزديك نشدن به سگ بسته شده يا سگ داراي توله، پرتاب نكردن سنگ و چوب به سگ و اذيت نكردن اين حيوان از ديگر توصيه هاي كارشناسان بهداشتي است.
يكي از نكات قابل توجه در مواجهه با سگ عصباني اين است كه درصورت مواجهه با يك سگ بايد به زمين نگاه كرد، آهسته به عقب قدم برداشت و دور شد.
درصورت گازگرفتن سگ يا حيواناتي مانند گرگ و شغال بايد فوري محل زخم را با آب و صابون تا ۱۵ دقيقه شست و كف صابون را با استفاده از برس و فشار آب از محل زخم خارج كرد.
مراجعه فوري در كوتاه ترين زمان ممكن به مركز درمان پيشگيري هاري، ضدعفوني كردن محل جراحت با الكل ۴۰ تا ۷۰ درجه يا بتادين يك درصد ، قطع يا برداشت كامل قسمت هاي مرده بافت، تزريق واكسن هاري در نوبت هاي مختلف و انجام اقدامات لازم براي پيشگيري از بيماري كزاز از ديگر اقدامات ضروري پس از گاز گرفتن حيوان به شمار مي رود.

**علايم بيماري هاري در حيوان و انسان
سگ هار از دهانش كف جاري مي شود، مرتب به زمين مي خورد، صداي پارس خشن و ناموزوني دارد كه با پيشرفت بيماري به گوشه اي پناه مي برد، اندامش فلج مي شود و در نهايت مي ميرد.
ليسيدن سگ و گربه و ترشحات حيوان هار نيز مي تواند انسان را مبتلا سازد؛ خارش و سوزش در محل گزيدگي ، وحشت و نگراني، ترشح بزاق، استفراغ، عدم توانايي نوشيدن آب و ترس از هوا و نور نيز از جمله علايم بيماري هاري در انسان به شمار مي رود.
بيماري هاري يك بيماري ويروسي است كه به سيستم عصبي مركزي حمله مي كند و صد در صد موجب مرگ ميزبان خواهد شد.
اجتمام(۵)**۹۱۸۵ ** ۱۵۶۹